شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و چهارم


بهار و نوروز

فرا رسیدن بهار بویژه برای جوامعی که بکار دامداری و زراعت می پردازند، واقعه ای مهم بشمار می رود. سرمای ماه مارس که در ضرب المثلی در باب توصیف آن گفته می شود » از در نگاه کرده و بیل و گلنگ می سوزاند » اکثرا تاثیر کشنده ای بر روی این جوامع دارد. زمستان طولانی برای انسانهایی که از طریق زراعت و دامداری امرار معاش می کنند، به معنای قحطی ست. زیرا از یکسو مواد غذایی موجود در انبارها و سرداب ها مصرف شده و از سوی دیگر کاه و علوفه دامها رو به کاهش می گذارد. در برخی از روستاهای آناطولی شرقی، حتی امروزه نیز حکایاتی در زمینه تلف شده گله های گوسفند در فصل زمستان، بعلت ناکفائی ذخیره علوفه و کاه نقل می شود. از اینرو جوامعی که بکار زراعت و دامداری مشغول می باشند، از فصل بهار با شور و شادی استقبال کرده و روزهای آغازین این فصل به عید تبدیل می شود…. در کنه عید نوروز نیز، چنین علتی نهفته است.

مبارزه انسان با شرایط سخت و دشوار فصل زمستان در آثار ادیبان بشکل » ستیز زمستان و بهار » منعکس گردیده است. در اشعار دوره عثمانی که از آنها می توان بعنوان ادبیات کلاسیک نام برد، نمونه های بسیاری در این زمینه وجود دارد. فقط، به ستیز مابین بهار و زمستان بیشتر در متون ادبی قدیم جای داده شده است.

همانطوریکه می دانید، دیوان لغت تورک از نظر شناسائی فرهنگ و زبان تورک، از ویژگی اولین دائره المعارف لغتنامه تورک برخوردار می باشد. محمود کاشقری در این اثر بزرگ که در سال 1070 به قلم گرفته، به بسیاری از جزئیات زبان و فرهنگ تورک اشاره نموده است. در این اثر همچنین به یک شعر در نقل ستیز زمستان و بهار جای داده شده است.

دو فصل زمستان و بهار قبل از آغاز ستیز به تعریف و تمجید از خود می پردازند. زمستان پس از بیان اینکه، انسانها، اسبان و تمامی حیوانات در سایه من قدرتمند و توانا گردیده و از بیماریها رهایی می یابند، به بهار چنین می گوید:

مارها، هزارپایان، مگس ها و هزاران نوع حشره با آمدن تو جان گرفته و دم به هوا، به اینور و آنور می دوند.

بهار نیز در پاسخ می گوید:

با آمدن زمستان همه جا زیر گل و لای مانده، فقیران از سرما در بستر بیماری افتاده و انگشتان انسان از فرط سرما به هم می چسبند. حیوانات تنها در بهار با خوردن علف تازه چاق و چله می شوند. مردان بدین ترتیب از امکان سوار شدن بر اسبهای نیرومند برخوردار می شوند. تمامی جانداران با فرا رسیدن بهار غرق در شادی می گردند. آنها از فرط شادی، بازیگوشی کرده و پرستوها در بهار احساس راحتی و آسودگی می کنند. بلبلان به آواز خوانی پرداخته و حیوانات نر و ماده در بهار جفت گیری می کنند.

خلاصه کلام اینکه در ستیز بهار و زمستان، بهار به پیروزی بزرگی دست می یابد. از ابرهای سیاه باران باریده، برف کوهها ذوب شده و سیل جاری می شود. بستر خشک دریاچه ها پر شده و نفس جهان گرم می شود. گلهای رنگارنگ شکوفا شده و گویی که از یک صندوق پر از مروارید، رایحه دل انگیز مشک و گلهای بهاری بشام می رسد.

بهار دربی ست که بر روی برکت و وفور نعمت باز می شود. بهار راه نجات از چله زمستان و سوز و سرمای طاقت فرساست. به همین علت فرا رسیدن بهار موجب شور و هیجان زایدالوصفی می گردد. بعقیده بسیاری از محققین، نوروز از این شور و شادی نشات می گیرد. البته نکته نظرات متفاوتی نیز در این مورد وجود دارد. در رابطه با علت تشکل عید نوروز و اینکه این عید به کدامین ملت تعلق دارد، نظریات مختلفی مطرح می باشد. آثار ادبی که در آنها مباحثاتی در زمینه زمستان و بهار صورت می گیرد، علاوه بر جوامع تورک در منابع تاریخی قدیمی نیز وجود دارد. بعنوان مثال در متون قدیمی سومر نیز می توان با اینگونه مباحثات برخورد نمود. به گفته کارشناسان، عید پاک مسیحیان که از سوی عالم مسیحیت جشن گرفته می شود، عید تولد طبیعت در بهار و مرگ آن در زمستان می باشد. در طول زمان این سنت با اعتقادات دین مسیح در هم آمیخته و هویت یک عید دینی، که » روز مرگ و زنده شدن مجدد حضرت عیسی » را تمثیل می کند، بخود گرفته است.

خلاصه کلام، اعیاد بهار، اعیادی هستند که از سوی بسیاری از جوامع جهان بطور سنتی جشن گرفته می شوند. فقط مراسم جشن و اندیشه نهفته در کنه این سنت، در هر جامعه و ملت متفاوت می باشد.

نوروز یک کلمه فارسی می باشد. در برخی از جوامع تورک به نوروز، Novruz ، Navruz و یا Növroz گفته می شود. داشتن نام فارسی این عید که در تمامی جهان تورک جشن گرفته می شود، شایان توجه است. برخی از محققین می گویند، چون نام عید مذکور یک واژه فارسی می باشد، برای همین عید نوروز ریشه ایرانی دارد. ولی بعضی از محققین نیز معتقدند که نوروز یک عید متعلق به جوامع تورک است.

پروفسور دکتر صادق کمال تورال می گوید:

خاندانهای مختلف تورک حدود 450 سال در ایران حکمرانی کرده و در طول این مدت برخی از عناصر فرهنگی و سنتی تورکها از سوی ایرانیان و در مقابل، زبان فارسی نیز از سوی تورکها مورد استفاده قرار گرفته است. در خلال این تاثیرپذیری متقابل نیز عید بهار نام فارسی بخود گرفته است.

شاید هم طول دادن این بحث معنایی نداشته باشد، زیرا نوروز هم در جوامع تورک و هم در ایران به موجودیت خود ادامه می دهد. فقط مفاهیمی که هر جامعه به آن نسبت می دهد، از یکدیگر متفاوت می باشند.

تورکها بر این عقیده اند که نوروز هم با فرا رسیدن بهار و هم با قبول آن بعنوان روز اول سال جدید ارتباط دارد. در قدیم تورکها روز 21 ام ماه مارس را که در این روز، شب و روز از نظر مدت زمان مساوی می باشد، بعنوان روز تحویل سال جدید قبول می کردند. در دیوان لغت تورک و همچنین در تقویم دوازده حیوانی تورکها، 21 ام ماه مارس بعنوان آغاز سال جدید قید شده است. نوروز که روز ورود خورشید به برج قوچ است، در بین تورکها بعنوان عید طبیعت، بقا و تولد مجدد جشن گرفته می شود. تکرار سننی که جان گرفتن طبیعت را سمبلیزه می کنند، در خلال برگزاری مراسم عید نشان می دهد که نوروز بعنوان روز تولد مجدد تلقی می گردد. در اینجا لازم است تا از سنت کاشتن سبزه در ظروف مختلف بمناسبت فرارسیدن بهار نیز سخن بگوئیم. آتش روشن کردن و پریدن از روی آن، یکی دیگر از سنن مشترک عید نوروز است.

پروفسور دکتر سامیر کاظم اوغلو دانشمند آذربایجانی می گوید:

بمناسبت عید نوروز روستائیان در وسط ده آتش روشن کرده و با تجمع در اطراف این آتش، از روی آن می پرند. در حین پریدن نیز دعای خیر و سلامتی می خوانند. البته این یک سنت مخصوص آذربایجان نبوده و در تمامی جهان تورک آتش نوروز برافروخته می شود. بعقیده برخی ها سنت پریدن از روی آتش از ارزش که تورکهای قدیم به آتش می دادند، ناشی می گردد. تورکهای آلتای براین نظرند که آتش نماینده خورشید در روی زمین است. آتش که بعنوان ارمغان خداوند به بشر تلقی می شود، هم در بین تورکهای قدیم و هم در جوامع امروزی عنصری مقدس بشمار می آید. لذا فحاشی به آتش جایز نبوده و نباید آتش را با آب خاموش کرد. کسانیکه با کفش آتش اجاق را لگدمال می کنند، مورد انتقاد و نکوهش قرار می گیرند. تخمین آینده با نگاه کردن به آتش نیز در بین تورکهای قدیم متداول بوده است. اعتقاد به عاری شدن از بدیها و بد یمنی ها با پریدن از روی آتش، نشانگر ارزشی ست که از دیرباز به آتش داده می شود.

نوروز که هر سال از سوی تمامی جوامع تورک سنی، شیعه و علوی با شور و هیجان خاصی جشن گرفته می شود، در دوره عثمانیان نیز جشن گرفته می شد. حرکت سلطان محمد فاتح از شهر ادیرنه برای فتح استانبول، مصادف با روز بعد از عید نوروز بوده است. دولت عثمانی بدین دلیل که نوروز سنتی ست که تمامی تورکها و مسلمانان را با یکدیگر متحد می سازد، به آن اهمیت ویژه ای می داد. نوروز هر سال معجون قرمز رنگی از گیاهان معطر و عنبر بنام نوروزیه از سوی حکیم باشی تهیه شده و تقدیم پادشاه و درباریان می گردید. شعرا نیز اشعاری در توصیف نوروز بقلم گرفته و به پادشاه و یا شخصیتهای نامی وقت تقدیم می کردند. از منابع مختلف موجود در می یابیم که نوشتن اشعار موسوم به نوروزیه، امروزه نیز در بین ایغورها مرسوم می باشد.

شاید برخی از همنژادانمان در جمهوریهای تورک آسیای میانه به این نتیجه برسند که عید نوروز در تورکیه، چنان این جمهوریها با شور و هیجان جشن گرفته نمی شود. البته این بدین معنا نیست که عید نوروز از سوی تورکهای تورکیه بباد فراموشی سپرده شده است. بویژه در استانهای قارص و ایغدیر در آناطولی شرقی، سنن عید نوروز هنوز هم به قوت خود باقی می باشد. می توان گفت که عید نوروز در مناطق غربی دستخوش برخی تغییرات شده است. ولی این تغییرات را بایستی در چهارچوب تغییرات فرهنگی، عادی تلقی نمود. زیرا مردم تورکیه نیز وارد روند پیشرفت از جامعه زراعی به جامعه صنعتی شده است. علیرغم این پیشرفت سریع، بسیاری از سنن از سوی مردم حفظ می شود. بطوریکه جشنواره های Mesir مانیسا که روز 22 ام مارس هر سال جشن گرفته می شود، ادامه سنت نوروز می باشد. مراسم گرامیداشت یاد ارطغرل غازی و عید Yörük که هر سال در منطقه Söğüt ترتیب می یابد، از عید نوروز نشات می گیرد. عید Yörük که تا دوره سلطان عبدالحمید دوم در Söğüt و با تقویم رومی در نهم ماه مارس آغاز می شد، بعدها به نوزدهم اوت یعنی تاریخ جلوس این پادشاه برتخت سلطنت موکول گردید. لازم به تاکید است که نوروز در بین علوی های آناطولی نیز از یک مفهوم دینی برخوردار می باشد. نوروز که از سوی بسیاری از جوامع تورک بعنوان سرآغاز بهار و سال جدید تلقی می گردد، از سوی علوی ها بعنوان روز تولد حضرت علی قبول شده و جشن گرفته می شود. اعیاد، نام روزهای تحکیم عشق، محبت و احترام متقابل است. اعیاد روزهای تحکیم آرزوی وحدت ملی و همزیستی مسالمت آمیز می باشند. نوروز تمامی مردم تورک، از منطقه آلتای گرفته تا رودخانه دانوب را با این احساسات به یکدیگر نزدیک ساخته و به گفته قزاقها روز ملی مردم می باشد.

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دواز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سیز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهار دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت شانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفده هم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هجده هم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نزده هم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بیستم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بیست و یکم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و سوم

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: