شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هجده هم


زبان تورکی همواره زنده خواهد ماند

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ زمینه تغییر و تحولات زیادی از سیاست گرفته تا اقتصاد و از زندگی اجتماعی گرفته تا ارتباطات را فراهم آورد. یکی از تحولاتی که در بین این طیفِ تغییرات جلب توجه می کرد، مفهوم » دنیای تورک» بود. این اصطلاح علاوه بر تورکیه در مورد جمهوری های تورک تازه به استقلال رسیده در آسیا و دیگر جوامع تورک تحت حاکمیت دول مختلف مورد استفاده قرار می گیرد.

مفهوم » دنیای تورک» مفهومی نشات گرفته از تاریخ، فرهنگ و زبان مشترک است. در قسمتهای قبل با حرکت از این مفهوم سعی کردیم تا نمونه هایی از تاریخ کهن تورک و عناصر مشترک فرهنگی را ذکر کنیم. در این نوشته از تحولات تاریخی در زبان تورکی و فعالیتهای مشترک دنیای تورک بر روی زبان تورکی سخن خواهیم گفت.

نوشته را با این سوال ادامه می دهیم که آیا تورکیه برای اتفاق مهمی چون فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی که موازنات جدیدی را در دنیا برقرار نمود، چقدر آماده بود؟ در اصل شاید بتوان گفت که نه تنها ترکیه بلکه هیچ کشوری برای چنین تغییری آماده نبود.

با این فروپاشی بود که بسیاری از مردم، اولین سفرهای هوایی، اولین برخوردها و پس از سالیان سال دوری، اولین در آغوش گرفتن های پرهیجان را تجربه کردند. با باز شدن پرده آهنین، شاهد دیدارها ی صمیمی خانواده هایی که سالها غم دوری از یکدیگر را کشیده بودند، شدیم.

اما اینها، تنها صحنه هایی که شاهد آنها شدیم نبودند. مشکلاتی بروز کرد که ناشی از عدم آمادگی جهان برای چنین تغییری بود. کسانیکه پس از مدتها دوری همدیگر را در آغوش می کشیدند، با انکه افراد یک خانواده بودند ولی در درک همدیگر دچار مشکل شدند. امروز نیز نمی توانیم بگوییم که این دشواری و عدم درک دیگر وجود ندارد.

جدایی طولانی مدت، زندگی در سرزمین هایی با مسافت زیاد از هم، و از همه مهمتر فعالیتهای سیاسی حکومتها در جهت ممانعت از درک و دوستی ملل ترک، همه عواملی هستند که امروزه باعث وجود یک مشکل » ارتباطی» در میان دنیای تورک شده است.

سالهاست این سوال مطرح است که آیا » بوجود آوردن زبان مشترکی که بتواند سبب تعمیق ارتباط و درک در میان ملل ترک گردد، ممکن است یا خیر؟»

این سوال، زباشناسان را به تحقیق در خصوص تغییر و تحولات زبان تورکی در طول تاریخ و انجام تحقیقات مبتنی بر این روند واداشته است.

در همین خصوص گفتگویی با پروفسور دکتر زینب کورکماز یکی از محققین زبان ترکی انجام دادیم. دکتر کورکماز نیز با اشاره به اینکه زبان تورکی در طول تاریخ در حقیقت در یک شاهرگ واحد جریان یافته و در قرون ۱۱، ۱۲ و ۱۳ بصورت شاخه های جدا از هم در امده است گفت:

» زبان تورکی چه از لحاظ مرزهای تاریخی و چه از نظر محدوده جغرافیایی، بطور وسیعی گسترش یافته است. این زبان، بسیار قدیمی و ریشه دار می باشد. قدیمی ترین نوشته های ترکی که از زمان » Köktürk» ها به ما رسیده اند، ۱۲۰۰ سال قدمت دارند.

اما تاریخ زبان تورکی فراتر از این میرود. برای یافتن تاریخ این زبان باید عقب تر و عقب تر رفت. از آنجاییکه زبان هر قومی یک سیستم یا قرارداد خاص آن قوم برای برقراری ارتباط در بین اعضا است، می توان گفت به تعداد اقوام و قبایل، زبان وجود دارد. تعدادی از زبانهای دنیا از تفاوتی که گذشت زمان بر پیکره یک زبان عارض می کند، بوجود آمده اند.

زبانهایی که از یک زبان مشترک انشقاق یافته اند، با یکدیگر خویشاوند می باشند. از این دید، میتوان صدها زبان در دنیا شمرد. این زبانها را میتوان به زیر مجموعه هایی جدا کرد. این زبانها یا از لحاظ ریشه و یا از نظر ساختار خویشاوند می باشند. زبان ترکی هم بر اساس چنین خویشاوندی، از زبانهای » آلتای» ریشه گرفته است. قدمت منابع ما در خصوص زبان ترکی به سیصد سال قبل از میلاد یعنی عصر دولت «حون» و سپس نیز به نوشته های متعلق به » köktürk» ها که از انحلال حونها پا به عرصه قدرت نهادند ونیز اویغورها میرسد.

این بدین معنا نیست که زبان ترکی تنها محدود به عصری ۲۰۰۰ ساله است. قدمت این زبان بیش از این است چرا که از خانواده زبان » آلتای» است. همانطوریکه زبانشناسان نیز اذعان میدارند، علاوه بر ترکی، زبانهای مغولی، منچوری، کره ای و حتی بزعم برخی، زبان ژاپنی هم از گروه آلتای است. اما در طول زمانی طولانی این زبان هم انشقاق یافته و وارد دوره ای بنام گروه زبانهای «ترک، چوواش، تونقوز» شده است. از این گروه زبانی هم در طول زمان یعنی در دوره سوم، گروه زبانی «چوواش ترک» انشعاب یافته است. این دوره را دوره ترکی اولیه می نامیم.

دوره بعدی هم دوره ترکی مادر یا «پروتو تورکی» است.

ما تا انتهای دوره «تورکی مادر» میتوانیم رد زبان تورکی را از متن ها تعقیب کنیم.

پس از دوره «تورکی مادر»، دوره پنجم یا دوره » تورکی قدیم» آغاز میشود که تقریبا از آغاز تاسیس دولت » Köktürk» در قرن ششم تا قرن یازدهم و حتی بروایت برخی تا قرن سیزدهم طول کشیده است. متونی متعلق به سرتاسراین دوره هم در دست داریم. تورکی کوک تورکها، تورکی اویغورها و نیز تورکی قاراخانلوها از گروه تورکی قدیم است. این بدین معناست که ترکی قدیم منطقه وسیعی ازآسیای میانه را شامل می شده است. این زبان از مغولستان آغاز شده تا تورکستان شرقی و در غرب نیز تا خزر تکلم می شده است. دوره ترکی قدیم تا قرن یازدهم حتی به عقیده برخی تا قرن سیزدهم ادامه داشته است.

پس از دوره تورکی قدیم دوره تورکی میانه آغاز میشود. این دوره هم از قرن سیزدهم آغاز میشود. زبان تورکی که از قرن ششم تا سیزدهم بصورت یکپارچه مانده بود در این دوره به سه شاخه اصلی » تورکی شرق»، » تورکی غرب» و تورکی شمال «تقسیم میشود.

قرنهای ۱۳، ۱٤ و ۱٥ دوره زبانهای تورکی یا لهجه های تورکی است. دراین دوران زبان تورکی از صورت یک زبان نوشتاری واحد خارج شده و به گروههایی انشقاق می یابد.

پروفسور دکتر زینب کورکماز در خصوص قدمت زبان تورکی نیز چنین گفت:

زبان تورکی نه تنها از لحاظ تاریخ و زمان بلکه از لحاظ جغرافیا نیز در پهنه وسیعی گسترش یافته و در طول زمان، هرمنطقه این زبان را با توجه به شرایط تاریخی، فرهنگی و اجتماعی اش شکل داده و بدین صورت زبانهای بزرگ نوشتاری بوجود آورده است.

همانطور که گفتیم منابع زبان تورکی ما را منابع مربوط به حول و حوش سالهای میلادی و نیز برخی متون متعلق به قرن هشتم تشکیل میدهد. اما زمانیکه نوشته های ترکی کوک تورکها را بر عابده ها و کتیبه ها بررسی می کنیم، می بینیم که این زبان از لحاظ خزینه کلمات، علم معنا، ساخت پسوندها و پیشوندها و کاربرد بسیار پیشرفته است. چون که در یک زبان ریشه ها بسیار محدودند. ولی با پسوندها و پیشوندها ی جدید ارتباطات و کلمات جدیدی بوجود آمده و این به غنای زبان می افزاید. وقتی با روشهای مختلف این زبان را بررسی میکنیم، می بینیم برای اینکه این زبان در قرن هشتم به این سطح پیشرفته رسیده باشد، باید تاریخی ۲ و یا ۲ هزار و ٥۰۰ ساله داشته باشد. و از همین روست که سن زبان تورکی را میتوان به یک دوره ۲ هزار پانصد یا سه هزار ساله نسبت داد.

زبان تورکی که تا اواخر قرون وسطی زبان مشترک جوامع تورک بوده امروزه در کسوت لهجه های مختلف، پویایی خود را ادامه می دهد. تقسیم زبان تورکی در طول زمان به شاخه های مختلف را باید طبیعی دانست. چنانچه انگلیسی بعنوان یک زبان جهانی در امریکا و انگلستان به شکلهای متفاوتی مورد استفاده قرار می گیرد که گاهی این تفاوتها مشکلاتی در درک هم بوجود می آورد.

از میان برداشتن لهجه های مختلف یک زبان و تبدیل آن به یک زبان واحد یک ادعای خیالی خواهد بود. متخصصین زبان هم غیر ممکن بودن چنین امری را تایید می کنند.

اما با وجود این، رسیدن به یک زبان نوشتاری مشترک، غیر ممکن به نظر نمی رسد. یکی از اولین راههای رسیدن به چنین هدفی استفاده از یک الفبای مشترک است.

دکتر کورکماز در رابطه با اقدامات مرتبط با وحدت الفبا در دنیای تورک و نتایج حاصل از آن نیز چنین گفت:

زبان تورکی از زمان تورکی قدیم تا قرن سیزدهم بصورت یک شاخه واحد به موجودیت خود ادامه داده بود. پس از آن نیزبه شاخه های مختلف تقسیم شده و تا کنون ادامه یافته است. همانطور که میدانید امروزه لهجه های زیادی داریم. اما تورکها در تاریخ زبانی خود از الفباهای متفاوتی استفاده کرده اند. در عصری که کتیبه های «کوک تورک» نوشته شد، از الفبایی بنام » رونیک» استفاده گردید. پس از آنها، اویغورها از الفبای اویغور استفاده نمودند. سپس نیز از الفبای مانی و برهمن استفاده شد. سپس پس از قبول اسلام، از عصر قراخانیان استفاده از الفبای عربی آغاز شد.

در اعصار بعدی اقوام ِتورک ِآسیای میانه تقسیم شدند و زمانیکه تحت حکمرانی روسیه تزاری و سپس نیز اتحاد جماهیر شوروی قرار گرفتند از الفبای کریل استفاده نمودند. پس ازآن، مدتی از الفبای لاتین استفاده کرده بعد مجددا به الفبای کریل بازگشته و در نهایت هم این اقوام تورک، بسته به منطقه شان، در این الفبا تفاوتهایی ایجاد کردند. علت این امر نیز این بود که سعی میشد تورکها زبان همدیگر را نفهمند.

ما نیز در تورکیه ازدوران استفاده از الفبای عربی به دوران بکار گیری الفبای لاتین گذر کردیم.

در حال حاضر و در شرایط جدید دنیای امروزی استفاده از یک الفبای مشترک جهت حفظ ساختار فرهنگی دنیای تورک یک شرط لازم است.

ما در سمپوزیومهای مختلفی این موضوع را بررسی کرده، تمامی نمایندگان دنیای تورک را گرد هم آورده و بر ضرورت «وحدت الفبا» در جهان تورک تاکید نمودیم. این نمایندگان نیز موضوع را با دول خود در میان گذاشتند و از اینروست که امروزه برخی از جمهوری های تورک از الفبای لاتین استفاده می کنند. این تامین کننده هماهنگی فرهنگی دردنیای تورک است. ممکن است تورکها در قالب موجودیت های سیاسی، اجتماعی و تحت حاکمیتهای متفاوت زندگی کنند اما چیزی که تا امروز در بین آنها بعنوان یک عنصر مشترک باقی مانده است بافت فرهنگی است. برای ادامه این فرهنگ مشترک، داشتن زبان نوشتارمشترک و الفبایی واحد شرط است. زمانی که بتوانیم به چنین الفبای مشترکی برسیم فکر می کنم افق های وسیعی از لحاظ فرهنگ مشترک بر روی ما باز خواهد شد. و این بسیار مهم است زیرا بقای ملتها بر بقای فرهنگ آنان استوار است. اگر ملتی فرهنگ خود را از دست بدهد موجودیت سیاسی و استقلال خود را براحتی می تواند از دست دهد. برای همین است که بسیاری از ملتها برای از بین بردن ملل دیگر فرهنگ آنها را هدف می گیرند.

پروفسور دکتر احمد بیجان اَرجیلاسون یکی دیگر از محققین و زبانشناسان ترکیه نیز در خصوص آینده زبان تورکی بسیار خوشبین است. دکتر بیجان عقیده دارد زبان تورکی تورکیه از طریق دانشجویانی که از کشورهای تورک برادر به تورکیه آمده و تحصیل می کنند، در بین روشنفکران این کشورها رایج خواهد شد. از سوی دیگر انتشار نشریات و پخش برنامه های تلویوزیون تورکیه در این کشورها نتایج مثبتی به بار خواهد آورد.

دکتر بیجان چنین می گوید:

» کلماتی مانند » agar» یا به زبان امروزی » ağır»، » دی» یا » دِمِک»، «دینگیر» یا همان » تانری» و «گیشیک» یا همان «اِشیک» که در منابع سومری مربوط به ٤ هزار سال قبل نیز دیده میشود نشان میدهد که این کلمات یعنی زبان تورکی همواره زنده خواهد ماند.»

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دواز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سیز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهار دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت شانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفده هم

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: