شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفده هم


شخصیتهای حماسی جهان تورک

در شبهای طولانی زمستانهای سرد ارضروم ، عاشق ها با ساز و اجرای قوی خود، هنوز هم به نقل داستانهای » کوراوغلو» می پردازند. این عاشقها نوای تاثیر گذار و بم ساز خود را متوقف کرده و اینچنین تعریف می کنند:

» آقایان…. در زمانهای قدیم قهرمانی بنام کوراوغلو در چاملی بل میزیست. نام اصلیش «روشن علی» بود ولی امیر ِ» بولو» چشمان پدر ش را کور کرد و از آن به بعد او را بنام » پسر مرد کور» یا «کوراوغلو» خواندند و اینچنین شد که این نام بر او ماند.

کور اوغلو چه چیزهایی دوست داشت؟ کوراوغلو اسب خوب و جوانمردی را دوست داشت. او هم مرد شعر بود و هم مرد جنگ. دلی داشت همچو دریا و بخششی داشت بی انتها… کوراوغلو یک جوانمرد بود..»

و بدین شکل داستان ادامه می یافت و هر از گاهی نوای ساز عاشق دانا، جای سخنان شیرین او را می گرفت..

آنگاه که سلحشور با قدرت و شجاعت پا در رکاب اسب بگذارد

گرگهای خاکستری دره ها و رودخانه ها را پشتِ سر می گذارد

جوانمرد با شجاعت می جنگد

ولی ناجوانمردان از جنگ می گریزند و میدان را خالی می گذارند

نژادهای مختلف تورک با گذر از دوره های مختلف تا به امروز رسیده اند. زندگی این اقوام که در ابتدا بر اساس تمدن کوچ نشینی و نتیجتا اسبها، دامداری و غنیمت بود،بعدها به تمدن روستایی و یکجا نشین که مبتنی بر کشاورزی بود تغییر یافت. امروزه نیز ملل تورک در سطح تمدنهای متفاوت، به حیات خود در جوامع مختلف ادامه میدهند.

حماسه کوراوغلو پس از گذشت دوره کوچ نشینی که اساس آن را اسبها تشکیل میداد، یعنی درعصر زراعت و صنعت ظهور کرد.

با آنکه تاریخدانان فرهنگی و محققین ادبی پیدایش حماسه کوراوغلو را به قرن ۱٦ نسبت میدهند، کوراوغلو شخصیتی با خصوصیات اعصار قبل از خود است. بدین معنا که برغم پیدایش اولیه داستان در عصر تمدن روستایی، کوراوغلو قهرمان تورکهای اسب سوار کوچ نشین است. اجازه بدهید ارزیابی های پروفسور دکتر محمت کاپلان در این مورد را برایتان بازگو کنیم:

کوراوغلو از این لحاظ که معنای زندگی را در نیرومند بودن و پیروزی می داند، بی شک از تبار » اوغوز کاغان» و » دده قورقوت» است. او نیز همچون پیشینیان خود جوانمردی را بالاتر از هر چیز دانسته و شخصیتی فعال، برون گرا و سلحشور دارد. خصوصیاتی چون داشتن اسبی بنام » Kır Atı» که مکمل شخصیت او بوده و نقش مهمی در پیروزی هایش دارد، و نیز تعلق او به مکانهای باز و زندگی در کوهستانها همانند کوچ نشینها، کوراوغلو را به شخصیتی قهرمانی و حماسی نزدیک می سازد.

همانطور که با گفتن اسم » کاراجا اوغلان» نخست، کاراجااوغلان مشهور در کوههای توروس در ذهن متبادر میشود، با شنیدن نام کوراوغلو نیز نخست کوراوغلویی که با خان «بولو» مبارزه کرد به ذهن خطور می کند. یعنی کور اوغلویی که در تاریخ از او بحث میشود یک شخصیت واقعی در آناتولی بوده است. مدارکی در دست است که نشان میدهد او در سالهای ۱٥۸۰ راهزنی در بولو بوده است. فرمان مرگ این راهزن که فرزندان ثروتمندان را ربوده به کوهها می برد، در آرشیوها موجود است. اینکه آیا داستان کوراوغلو از زندگی این راهزن نشات گرفته یا خیر بر ما معلوم نیست. چیزی که می دانیم این است که این شخصیت حماسی با همان اسم و با همان اسب یعنی » کر آتی» در سرتاسر دنیای ترک از منطقه بالکان گرفته تا سیبری موجودیت خود را ادامه داده است. یعنی کوراوغلو همانند کاراجا اوغلان، قهرمان تمامی دنیای تورک است.

دکتر ناجیه ییلدیز محقق تورک در خصوص این قهرمان مشترک دنیای ترک و اینکه داستانهای کوراوغلو در دو گروه اصلی قابل بررسی است چنین میگوید:

اولین گروه، کوراوغلویی است که در غرب نقل میشود و شامل داستانهای نقل شده در آناتولی، منطقه بالکان، آذربایجان و حتی ارمنستان و گرجستان است.

دومین گروه را استاد گرانقدرم » دورسون ییلدیری» بنام داستانهای آسیای میانه نامگذاری نموده است. این گروه هم شامل داستانهایی است که در میان ازبکها، کارا کالپاک ها، قزاقها و حتی سیبریایی ها بعنوان داستان کوراوغلو نقل میشود.

دکتر ناجیه ییلدیز در مقایسه اشکال مختلف داستان کوراوغلو در جوامع ترکهای غرب و تورکهای تورکستان چنین می گوید:

زمانیکه به داستان کوراوغلو در میان مردم آناتولی دقت کنیم او را سلحشوری از قرن ۱٦ ام می بینیم که حتی در رکاب پادشاه جنگ کرده و وارد نبرد شده است. بعدها نیز با خان «بولو» اختلافاتی پیدا کرده و بر علیه او عصیان میکند. کوراوغلو که برای حاکمیت حق و عدالت در بین مردم تلاش میکند، بصورت قهرمان محبوب آنان در می آید.

کوراوغلویی که در داستانهای تورکستان از او صحبت میشود، دارای ابعاد افسانه ای و میتولوژیک بیشتری است. عناصر میتولوژیک موجود در این دسته از داستانها نشان میدهد داستان کوراوغلو متعلق به زمانی بوده که تمامی ترکها در جغرافیایی واحد می زیسته اند. بدین صورت که پس از پراکنده شدن تورکها در نواحی مختلف و آمدن عده ای از آنها به خاکهای آناتولی، مردم با توجه به تاریخ منطقه و حوادثی که برایشان اتفاق افتاد به این داستان از نو شکل دادند.

کوراوغلویی که در ترکستان نقل شده و دارای جنبه ای میتولوژیک است تا حد زیادی محتوای افسانه ای خود را تا به امروز حفظ کرده و مکتب و سنت خاص و غنی بوجود آورده است. همانطوریکه در قرقیزستان به راویان داستان «ماناس» ، «ماناس چی » گفته میشود،در ترکستان نیز به کسانیکه فقط به روایت داستان کوراوغلو می پردازند، » کوراوغلو حان» گفته میشود.

تفاوت های نسخه های مختلف داستان کوراوغلو در شرق و غرب را می توان به غنی بودن سنت داستان و حکایت در بین ترکان نسبت داد. برغم تفاوتهای موجود، داستان کوراوغلو در عناصر اصلی و اتفاقات، دارای مشترکات بسیار مهمی است. به نظر شما چرا داستان کوراوغلو با همان اسم، و با همان عناصر مشترک در سرتاسر دنیای ترک وجود دارد؟

نکته ای که در نسخه آناتولی داستان کوراوغلو جلب دقت میکند، روایتهایی است که در رابطه با تولد کوراوغلو وجود دارد. زمانیکه از نسخه ترکستان سخن می گویم منظورم داستانی است که ازبکها، قزاقها و ترکمن ها نقل میکنند. در میان این ملتها «کوراوغلو» یا مخالف » نوگای» ها و یا در ستیز با » چونگار » ها و یا «ایرانیان» است. در روایت ازبک ها، کوراوغلو یک ازبک است که پس از مرگ پادشاه از سوی مردم بر تخت نشانده میشود. در این سری داستانها کوراوغلو نه یک راهزن عصیانگر بلکه حاکمی عادل است که مورد علاقه ملتش می باشد.

زمانیکه به داستان تولد کوراوغلو به روایت آناتولی توجه کنیم می بینیم که در این روایتها کوراوغلو پسر یک پرورش دهنده اسب است که نابینا می باشد و از همین رو هم به او کور اوغلو گفته میشود.

اما در داستانهای تورکستان او پسر بی بی خاتون خواهر » جقالی» یکی از بیگ های تورکمن و یک مهتر است. پس از مدتی بی بی خاتون می میرد و پس از مرگ در گور خود پسری بدنیا می آورد که به همین سبب به او نام » گور اوغلو» میدهند. این پسر بعدها به سرزمین خود باز می گردد و پدرش را می یابد. پس از مرگ پدر، دایی اش او را بزرگ می کند. سپس دوستانی در انجا یافته و مبارزاتی انجام میدهد. پس از مرگ پادشاه نیز بر تخت پادشاهی می نشیند.

از لحاظ شجره هم می بینیم بین واریاسیون های غرب و تورکستان تفاوت وجود دارد. اما آنچه در بین همه اینها مشترک است اینست که کوراوغلو یا گوراوغلو شخصی است که در راه خلقش مبارزه کرده و بین آنان محبوبیت دارد.

در داستان اوزبیک ها، قزاقها و تورکمن ها، عناصر میتولوژیک بیشترند. در این داستانها کوراوغلو قدرتهای ماورای بشر داشته، با پریان در ارتباط بوده و پس از دیدار با آنان خواسته هایش را محقق می سازد. کور اوغلو پرهای سیاه و سفیدی دارد. با استفاده از پر سفید کارهای مثبت و با استفاده از پر سیاه کارهایی که دشمنش را پریشان می کند انجام میدهد. او می تواند با یک سنگ انسانها را کوچک و یا بزرگ نماید. و خلاصه بصورت قهرمانی افسانوی با قدرتهای خارق العاده در مقابلمان ظاهر می شود.

یکی از عناصر مشترک در همه این داستان ها اسب کور اوغلو یعنی » کر آت» است. در زمینه تولد این اسب هم روایتها در غرب و تورکستان متفاوت است. در روایتهای غرب او از یک اسب آبی زاده شده است. در روایت دیگری او از یکی از زیباترین اسبهای یک گله، بدنیا آمده است. در هر دو این روایات از او بعنوان اسب کوراوغلو یعنی » کر آت » یا » قر آت» نام برده شده است.

در هر دو دسته یعنی روایات غرب و روایات تورکستان » چاملی بل» یعنی گردنه چاملی یک عنصر مشترک است. این نام البته با تلفظ های مختلفی ذکر میشود. در آناتولی، چاملی بل، در ترکستان چاملی بیل یا چم بیل گفته می شود.

دیگر تفاوت این است که در داستانهای تورکستان کوراوغلو سه همسر دارد. در روایات آناتولی نام همسر کوراوغلو «نیگار » است. ولی در روایات تورکستان سه پری که همسر او هستند «میسکال»، «یونوس» و «گولنار» نام دارند. این سه پری یا همسر در هر زمینه ای به کوراوغلو کمک می کنند.

بر اساس روایات آناتولی و مدارک تاریخی کوراوغلو در قرن شانزدهم بدنیا امده است.

روایات تورکستان چنین می گویند که کوراوغلو قهرمانی بوده است که بین سالهای ۱٥۰۱ و ۱٥۱۰ یعنی جنگهای تورکمنان با ایرانیان می زیسته است.

این محبوبیت داستان کوراوغلو در سرتاسر دنیای به این علت است که شخصیت کوراوغلو مطابق با کاراکتر قهرمان در داستانهای تورکان است.در کوراوغلو هم مانند اوغوز برخی خصوصیات فوق العاده وجود دارد. مفهوم عدالت که همواره برای تورکان حائز اهمیت بوده است، در وجود و شخصیت کوراوغلو هم دیده میشود. عدالت کوراوغلو و تلاش وی برای حاکمیت و رواج این عدالت بین مردم، یک خصوصیت تیپیک قهرمانان داستانهای تورک است. به همین سبب نیز او مورد علاقه همه ملل ترک بوده و داستان وی ورد زبان سرتاسر جغرافیای تورک است.

تاریخ بشریت تاریخ فرهنگهای متفاوت ملتهاست. برای آنکه موجودیت خود در بستر تاریخ را حفظ کنیم، باید ارزشهای فرهنگی خود را شناخته و پاس بداریم. از این روست که داستان کوراوغلو بعنوان یک عنصر فرهنگی مشترک که به ما موجودیت میدهد دارای ارزش و اهمیت است.

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دواز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سیز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهار دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت شانزدهم

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: