شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پانزدهم


عناصر مادی فرهنگ تورک

به مهمترین آثار و رد پاهای یک فرهنگ قدیمی می توان در آرامگاههای افرادی که آن فرهنگ را بوجود آورده اند برخورد کرد. عناصر مادی فرهنگ تورکها را که صاحب گذشته ای هزاران ساله می باشند در آرامگاههای قدیمی می توان یافت. یکی از این یادگارها قدیمی ترین قالی دنیا  pazırık می باشد.

تصاحب و استفاده از محصولات فرهنگی طوایف مختلف ترک از آلتای تا رودخانه دانوب توسط ملل دیگر حقیقتی بسیار تلخ می باشد. پرفسور دکتر تونجر گولنسوی در کتابی بنام » نشانه های تورک از اورهون تا آناطولی » این موضوع رابدین گونه مورد ارزیابی قرار داده است : ملت تورک که بازی قره گوز، حلوا،قهوه و دلمه را به یونانیان و تهیه شیر، ماست و پنیر را به بلغارها آموخته است دیگر باید از عناصر مادی و معنوی فرهنگ خود پاسداری نموده وآنها را به تمامی جهان معرفی نماید. همانگونه که پرفسور تونجر گولنسوی نیز اشاره می کند قالی نیز بعنوان یکی از عناصر فرهنگی و یکی از کارهای دستی منسوب به تورکها با خطر تصاحب از سوی دیگران مواجه بوده و ارامنه ادعا می کنند که خلاق هنر قالی بافی آنان بوده اند. گفتیم که قالیچهpazırık قدیمی ترین قالین جهان بوده و در سال ۱۹٤۹ در قبری متعلق به یک تورک هون در دره pazırık واقع در کوههای آلتای کشف گردیده است . البته کشف قدیمی ترین قالین جهان در آرامگاه یک تورک هون نمی تواند تعلق آن به تورکها را به اثبات برساند.

 

برای درک بهتر این موضوع فقط کافیست بدقت این قالینچه را نظارت کنیم. بررسی موتیف ها یا نقش و نگارهای این قالینچه برای درک تعلق آن به تورکها کافیست. چرا که فرهنگ ملت تورک در این نقش و نگارها پنهان می باشد. قالیچه Pazırık نه تنها با کشف آن در آرامگاه یک تورک هون بلکه با نقش و نگارهایش نیز نشان می دهد که بافته تورکها بوده است . در حاشیه این قالینچه نقوش ۲۸ اسب دیده می شود که بعضی از آنها بدون سوارکار و بعضی ها نیز سوار کاری بر پشت خود دارند. محققان و تاریخدانانی که به فرهنگ و تاریخ اقوام آسیا و آسیای میانه توجه و علاقه نشان می دهند بخوبی می دانند که موتیف اسب با دم گره خورده تنها در میان طوایف تورک دیده می شود. در تصویرهای حک شده در برجسته کاریهای سنگ چین نیز اسبها با دم های گره خورده دیده می شوند. سلطان آلپ ارسلان سلجوقی که دروازه های آناطولی را بر روی خلق تورک باز نمود، در جنگ ملازگرد دم اسب خود را گره زده بود. فوآت تکچه که با تحقیقاتش بر روی قالینچه ها شناخته می شود چنان موتیف ۲۸ اسب در حاشیه قالی pazırık موتیف ۲٤ گوزن ردیف شده پشت سرهم را نیز از آن تورکها دانسته و می گوید که قالین مذکور با ویژگیهای کلی خود ارتباط نزدیکی با اعتقادات قدیمی تورک و جهان بینی تورکهای آندوران دارد.

 

امروزه قالی و قالینچه از اشیا و لوازم غیرقابل اجتناب هر خانه ای است . قالی را نمی توان تنها بعنوان کف پوش بسیار ساده دانست. قالی در واقع اثری هنری ست که زیرپایمان را رنگ بخشیده و گاهی آنرا به باغچه گلهای زیبا و یا عالم حیوانات تبدیل می نماید. منسوب شدن به ملتی که اولین خالق یک چنین محصول غیر قابل انصراف بشری ست برای مردم امروزی تورکیه مایه غرور و افتخار است.

هدف ما در واقع معرفی و شناساندن موتیف های مشترک در اشیای مختلفی ازقبیل گلیم، قالی وغیره می باشد. پرفسور دکتر Neriman Görgünay Kırzıoğlu در مورد موتیف های مشترک جهان تورک چنین می گوید :

از سال ۱۹٦۷ بدین طرف موتیف های مشترک جهان تورک را از کوههای آلتای گرفته تا رودخانه دانوب بررسی کردم . بسیاری از این موتیف ها در بافته هایی از قبیل فرش،قالیچه،گلیم و نمد بعضی از آنها در لباسها و بعضی دیگر نیز در لوازم فلزی،چوبی و حتی در روی سنگهای قبور بچشم می خورند. او در پیشگفتار کتابش بنام نشانه های تورک از اورهون تا آناطولی چنین می نویسد: نقش و نگارهایی که در سرزمین وسیعی از کتیبه های اورهون گرفته تا آناطولی شکل گرفته اند به هیچ وجه ویژگیهای خود را از دست نداده اند. خلق آناطولی در قالیچه،گلیم،توبره، دیوار،سنگ قبر و نمد جوانمردی،جسارت، برکت وفراوانی را نقش بسته و آنها را بشکل بارزی بیان می دارد. ما باید به سوالاتی از قبیل اینکه این نقش و نگارها از کدامین احتیاجات خلق گرفته شده، چگونه و در کدامین اشیا شکل گرفته است پاسخی بیابیم . کلمه Damga بمعنای مهر که در زبان تورکی قدیمی » Tamka » خوانده می شده است به ابزاری گفته می شود که برای چاپ نقش ونگار و یا یک نشان بر روی وسیله ای بکار می رفته است . این کلمه در Kutadgu bilig و لهجه چاغاتای زبان تورکی بصورت tamga در لهجه Oyrat و Soyon زبان تورکی بشکل tanma و در لهجه Kumak بشکل tamna بکار رفته است. این کلمه در زبان مغولی وروسی نیز بکار رفته است. همانطوریکه می دانید اقوام تورک آسیاـ اروپا با دامداری امرار معاش می کردند. آنها گله های گوسفند و اسب را که بعضا شمار آنها به هزاران و دهها هزار عدد می رسید نگهداری می نمودند. بر ای اینکه گله های عشیره ها وطوایف با همدیگر قاطی نشوند لازم بود که آنها را علامتگذاری نمایند. به همین خاطر Damga و یا مهر پا به منصه ظهور گذاشت. این مهرها به اشکال مختلفی همانند اسب، خانه، کمان، پیکان و خورشید ساخته می شد. پرفسور دکتر Gülensoy معتقد است که این مهرها به مرور زمان بعضی حروف را نیز بوجود آوردند.

فراوانی اشکال و موتیف های حیوانات مختلف یکی از عناصر شایان توجه در مهرها می باشد. سبک هنری که در آغاز عصر فلز توسط ترکها پدید آمد اسلوب حیوانی نامیده شده و بعنوان تلفیقی از طبیعت وهنر در میان تورکها مطرح بود . آثار هنری که در سلسله جبال و دشتهای منطقه اروپا ـ آسیا در دوره بین عصر فلز تا سالهای آخر قرون وسطی بوجود آمده اند سبکی منحصر به خود داشته و این سبک مختص یه طوایف تورک از سوی کارشناسان تاریخ هنر به سبک حیوان معروف گشته است. استفاده طوایف تورک که منبع اصلی درآمد شان دامداری بوده و همیشه در دامن طبیعت بودند از موتیف های حیوانات در آثار هنری خود را باید امری طبیعی تلقی کرد. از نقوش روی عناصر فرهنگ مادی بدست آمده در کورگانها یعنی قبور قدیمی تورکها در آسیای میانه مانند زین اسب، شانه سر،آینه، قدح و غیره در می یابیم که هنرمندان کوچ نشین نقوش حیواناتی مشابه حیوانات حقیقی ترسیم نموده اند. در این تصاویر که بعدها ساده تر شدند می توان گاونر،گوزن،بزکوهی،اسب،

گرگ ، پرنده گان مختلف، گوسفند و مار را مشاهده کرد. آنها همچنین از نقوش ماه،خورشید،ستارگان و سلاحهایی مانند شمشیر و تیر وکمان و درخت زندگی بعنوان مهر استفاده کرده اند. موتیف بز کوهی و قوچ در میان این مهرها از همه بیشتر دیده می شود. در مناطق مختلف تورکیه با تورکهای قرقیز مواجه می شویم که بنابه علل مختلف به کوچ متوسل شده اند. در مناطق بولوـ سبن،مالاتیا، وان و قونیه نیز با روستاهای قرقیزرودرو می گردیم . پرفسور دکتر تونجر گولنسوی نتایج تحقیقی را که در میان قرقیزهای مالاتیا انجام داده است چنین بیان میدارد: قرقیزها به موتیف شاخ قوچ بسیار اهمیت می دهند. آنها این نقش را بر بالای کلاه موسوم به شاپاک توبره و کوله پشتی های موسوم به کاش کاب خود با اشکال مختلف بکار می برند. نقوشی که در پی این مرحله بوجود می آید واقعا خیره کننده است . قرقیزها به قوچ koçkorok ، تورکهای آلتای koçkor و قزاقها نیز koşkar می گویند.

در بسیاری از قالی ها و گلیم های مناطق مختلف آناطولی از تونجلی گرفته تا آفیون و از اسکی شهیر گرفته تا سینوپ می توان با انواع شاخ قوچ برخورد کرد. در طول برنامه سعی کردیم تا در مورد ریشه موتیف های آثار دستی ترک اطلاعاتی در اختیار شما عزیزان قرار دهیم . بویژه با ارائه نمونه هایی سعی نمودیم تا بگوئیم تصاویری که با استلیزه شدن نقوش حیوانات بوجود آورده شده اند در واقع عناصر مشترک فرهنگی جهان ترک می باشند.

باید گفت که خصوصیات کمپوزیسیون و نقش و نگارهای صنایع دستی تورکها تنها از سبک هنری حیوان نشات نمی گیرد. عقاید،احساسات و تفکرات تورکها درمورد موضوعاتی از قیبل جهان،فضا،مرگ و بعد از آن، اعداد مقدس، سلاحها و عناصر مشابه ابتدا بصورت مهر در آمده و بعدها نقش در صنایع دستی شکل گرفته اند. این موتیف ها و خصوصیات کمپوزیسیون هم در طول تاریخ وهم در بین طوایف مختلف تورک بیانگر نزدیکی طوایف ترک است. در این میان نباید فراموش کرد که گره ترک نام روشی در قالی بافی ست که در میان تورکها رواج داشته و بعنوان نقطه مشترک ، اقوام مختلف تورک را بهم پیوند می دهد.

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دواز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سیز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهار دهم

 

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: