شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم


آفریدگار، وجود انسان را با عقل و منطق، احساس و تخیل پر کرده است

از اواسط سال ۱۹٥۱ در ترکمنستان، یک فعالیت انتشاراتی دال بر اینکه حماسه ها، افکار و اندیشه های خسارتباری با خود به همراه دارند، انجام گرفت. روزنامه Türkmenskaya ، مجله Bolşevik (بلشویک) و روزنامه Literaturnaya که در مسکو به چاپ می رسید، طی انتشار مقالاتی، نگرانی خود را از تجدید حیات ملی گرایی که به اعتقاد آنها بیماری سیستم بورژوازی بود، اذعان نمودند. حزب کمونیست ترکمنستان در ۲۸ و ۲۹ دسامبر سال ۱۹٥۱ یک گردهمایی تشکیل داد که هدف از آن اتخاذ تصمیمی در مورد انتشار کتابی به نام قورقود آتا بود که توسط پروفسور دکتر مهدی کوسه یئو، (Köseyev)، پروفسور دکتر بای محمد Garriyev و اوراز محمد ابدال اوف آماده چاپ شده بود. کمیته مرکزی حزب کمونیست ترکمنستان در دادگاه عالی ادعا نمود که حماسه دده قورقود به ترکمنها تعلق ندارد. آنها همچنین ادعا نمودند که این حماسه مخالف با عصیان ضعیفان و زندگی طبقات اجتماعی به شکلی صلح آمیز است. آنها بر این باورند که حماسه مذکور به غارت و چپاول وحشیانه ضعفا توسط طبقات قدرتمند اجتماع تعلق دارد. کسانی که این متن را حاضر نموده و به چاپ رسانده اند نیز هدفشان تحریک اندیشه ملی گرایی بوده است. به عقیده آنها این گناهی غیر قابل بخشش بود. بر این اساس، دو تن از سه محقق بزرگی که این کتاب را آماده کرده بود، یعنی اوراز محمد ابدال اوف و مهدی کوسه یئو ابتدا به مجازات اعدام محکومت شده و سپس مجازات آنها به ۲٥ سال زندان تخفیف یافت.

دوران حبس و ممنوعیت «حماسه دده قورقود» نیز ۳۸ سال ادامه یافت. تصمیم سال ۱۹٥۱ کمیته مرکزی حزب کمونیست ترکمنستان در سال ۱۹۸۹ لغو گردید.

شاید بپرسید که آیا این دشمنی فقط متوجه حماسه دده قورقود بود؟ البته که نه! اداره کنندگان اتحاد جماهیر شوروی پیشین همزمان با ممنوعیت «حماسه دده قورقود» در ترکمنستان، انتشار «حماسه ماناس» را نیز در قرقیزستان ممنوع ساختند. چرا آنها باید این حماسه را ممنوع ساخته و ۳۸ سال از انتشار آنها جلوگیری می کردند؟ آنها از چه چیزی هراس داشتند؟ پاسخ این سوالات با نقش مهم و شراکت آنها در حیات اجتماعی و آگاهی مشترک در ارتباط است. حماسه، افسانه، منقبه و مثل چهار نوع نوشتاری ادبیات است که هویت، شخصیت، دانش و آگاهی یک ملت را رقم می زنند. قطعا ترس اداره کنندگان اتحاد جماهیر شوروی سابق از این موضوع بوده است.

آفریدگار، وجود انسان را با عقل و منطق، احساس و تخیل پر کرده است. این سه خصوصیت ارزشمند و حافظه نیرومند انسان چه کاربردی دارد؟

حافظه، بر این معناست که دیده ها، شنیده ها و احساسات آدمی برای مدت کوتاهی هم که باشد ضبط می گردد. انسان به کمک حافظه تجربیات گذشته خود را در تاسیس آینده اش به کار می بندد. تفکیک خوب از بد و عدم تکرار اشتباهات گذشته، تنها با رجوع به حافظه بشری امکان پذیر است. همانند آدمیان، جوامع نیز از یک حافظه برخوردارند. هر جامعه ای وقایع و حوادثی که در زمانها و مکانهای مختلف با آنها روبرو شده است را قالب دو حافظه به نامهای «تاریخ» و «حماسه» مجسم می سازد. زمانی که تاریخ ساکت شده و نمی تواند اظهار نظر نماید، حماسه ها به عنوان منابع موثق مورد استفاده قرار می گیرند. وقایعی که در حماسه ها از آنها یاد می شود، ارزش تاریخی ندارند ولی نمی توان آنها را کاملا جدا از تاریخ دانست. حماسه ها با تکیه بر تاریخ از یک بیداری برخوردارند. در حماسه هایی که ریشه در اعماق تاریخ داشته و تا به امروز رسیده اند، ایدئولوژی و دیدگاه یک ملت به تاریخ هویداست.عشق به وطن، اندیشه استقلال و آزادی که در روح آن ملت تجسم یافته است، در این حماسه ها تبلور می گردد. مفهوم زبان و تاریخ یک ملت که از خالق بزرگ روح گرفته است در قالب حماسه ها شکل می گیرد.

در این جغرافیای وسیع جهان ترک که منطقه وسیعی از آلتای گرفته تا بالکان را در بر گرفته و فرهنگ های مختلفی را در آغوش خود پرورش داده، طبیعتا خصوصیات فرهنگی بسیار متفاوتی تکوین یافته است.

ما در این برنامه نمی خواهیم به توضیح این تفاوت ها بپردازیم. بلکه هدف ما نیرو بخشیدن به بندهای ارتباطی است که جهان ترک را به همدیگر متصل می سازد. مانند زبان و تاریخمان، حماسه ها را نیز می توان ارزشهایی نامید که جهان ترک را به هم مرتبط می سازد. جوامع ترک با توجه به امکاناتشان در محافل مختلف فرهنگی، حماسه های گوناگونی را بوجود آورده اند. ولی نباید فراموش کرد که موضوع تمامی این حماسه ها حول محور مشترکی دور می زند. مردم ترک هر کجا که می خواهند زندگی کنند، عشق به آزادی و استقلال، قهرمان پروری، مردانگی، طرفداری از ضعفا؛ بی باکی و رفتارهایی از قبیل کوچک شمردن مرگ را از حماسه های ملی فرا گرفته اند.

با پروفسور دکتر فکرت ترکمن مدیر انستیتوی تحقیقات جهان ترک دانشگاه اژه ترکیه گفتگویی پیرامون عناصر مشترک حماسه های ملی ترک داشتیم. پروفسور دکتر ترکمن انسان ایده آل حماسه های ترک را چنین توضیح داد:

انسان ایده آل کیست؟ انسان ایده آل انسانی است که از نظر فیزیکی قدرتمند، از نظر اخلاقی سازگار با اجتماع و منطبق بر اصول جامعه باشد. این اصول کدامند؟ این اصول که ریشه در خانواده داشته و در تمامی زمینه ها شکل می گیرد، ایدئولوژی انسانی را احتوا می کند. به عنوان مثال در «حماسه دده قورقود» پسر از پدرش می پرسد: «دشمن به چه کسی می گویند؟» پدر در جواب می گوید: «دشمن کسی است که به محض دستگیری ما را می کشد. ما نیز اگر آنها را بگیریم خواهیم کشت.» فرزند دوباره می پرسد: «خیلی خوب پدر. اگر من آنها را بکشم آیا از من حساب خون ریخته شده شان را خواهند پرسید؟» این گفتگو برای ما نظام حقوقی آن سازمان را مشخص می سازد. اگر بدون علت کسی را کشته و یا حق کسی را پایمال نمائید، آنها از شما شکایت خواهند کرد. با نگاه و توجهی مختصر به روزگار فعلی می توان دریافت که اگر از منطق و قوانینی که در روحمان، آداب و رسوممان و سنت هایمان جایگزین شده پیروی ننماییم، سختی ها و مشکلات عدیده ای بوجود می آید. برای احتراز از این سختی ها باید این دانسته ها فراگرفته شود. نه تنها در ترکیه بلکه در تمامی جهان ترک، مجلس ملی هر کشوری به هنگام تصویب و یا تاسیس یک سیستم، از این مطالب باید پیروی کند. در حماسه این قوانین وجود دارند ولی ماده به ماده و یا به شکل لایحه نوشته نشده اند. در حماسه، هسته و چکیده این قوانین موجود است. در این حماسه ها بر الگو بودن پدران برای فرزندان بسیار تاکید شده است.

بر همین اساس در مدارس باید کودکان تمام ۱۲ داستان «دده قورقود» را از بر نمایند. من از اهمیت «حماسه دده قورقود» بسیار سخن گفتم. ولی نباید فراموش کرد که این حماسه، بسیار باشکوه می باشد. شما اگر به ازبکستان، قزاقستان و ترکمنستان بروید با تمامی عناصر فرهنگی مشترکمان روبرو خواهید شد. هرگاه که آنها را به باد فراموشی بسپاریم، دچار سردرگمی و تگنا خواهیم شد. زیرا جدایی ما از حماسه، به معنای جدائیمان از همدیگر است. در حماسه دده قورقود اینگونه مثالی وجود دارد که دده قورقود یک پیکان را شکسته، دو پیکان را شکسته ولی نمی تواند سه الی چهار پیکان را با هم بشکند. این بدان معناست که به هنگام اتحاد هیچ کس نمی تواند شما را از بین ببرد. حماسه ها برای ما تیپ انسانی ایده آل، طرفدار اتحاد معقول، وابسته به ارزشهای اخلاقی و قدرتمند، صادق به خانواده و محترم با همسایگان را مطرح می سازد، هر وقت مشکلی ایجاد می شود دده قورقود آمده آن را رفع می کند. او سپس نقالی کرده و حماسه ای جدید را نقل می کند. وظیفه ای که در اینجا بر عهده ماست، گرفتن درس عبرت از حماسه ها می باشد.

حماسه های ترک فقط بر اساس قهرمانی، جوانمردی، استفاده خوب از سلاح و جنگجویی پایه گذاری شده و در مورد حیات اجتماعی نیز بندهای بسیاری دارند. ساختار خانوادگی ملت ترک، ارزشهای که برای فرزندان قائل می گردند و مطالب بسیاری در حماسه ها یاد می گردد.

پروفسور دکتر فکرت ترکمن در این رابطه چنین می گوید:

خانواده، در بین ترک ها موسسه ای بسیار مهم می باشد، زیرا تمامی حماسه هایمان بر لزوم اهمیت خانواده تکیه داشته و همواره از حکمرانان، بازرگانان، ثروتمندان، اتوریترها و یا مقامات بلندپایه سخن نمی گویند. گاهی اوقات بعضی از خانواده ها خوشبخت نیستند. علت آن عقیم ماندن و یا نداشتن فرزند است. منطق و اندیشه ترک بر این اصل استوار است که برای یک جامعه وجود فرزند الزامی است. اگر فرزند از راه طبیعی متولد نگردد، حماسه ها راه های مافوق طبیعت را مطرح می سازند. اشعه ای مقدس، درویش و یا نیروی ماوراءالطبیعه وارد میدان شده و فرزندی به دنیا می آید. با تولد فرزند، خانواده تکمیل می گردد. در حماسه، تربیت فرزندان در دو مرحله صورت می گیرد.

حماسه ها خون یک ملت هستند، همانگونه که جانداران نمی توانند بدون خون زندگی کنند، ملت های بزرگ نیز از حماسه ها نیرو می گیرند. برای همین ما باید حماسه ها را به خوبی هضم کرده و آنها را به آیندگانمان انتقال دهیم. من برای دبیرستانی ها کتابی به نام «حماسه ماناس» تنظیم کردم. من این حماسه را به صورت خلاصه درآوردم، زیرا مخاطب آن محققان و دانشمندان نیستند.

حماسه ها را باید حافظه مشترکی دانست که صاف ترین و پاک ترین شکل فرهنگمان در آنها نگهداری می شود. هوشیاری و آگاهی جاری شده از اعماق تاریخ در حماسه هایمان، تمامی طوایف ترک را دور یک محور جمع می کند.

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: