روز جهانی زبان مادری و زبان ترکی


زبان اولین وسیله ارتباطی انسانهاست،که وظیفه اصلی آن برقراری ارتباط کلامی است.اماوظیفه فرعی دیگری را نیز بردوش می کشد که بعضا مهمتر از وظیفه اول می باشد و آن تشکیل یکی از پایه های هویت ملی اقوام بشری است.در هرزبانی معمولا یک زبان مادر وجود دارد که شاخه هایی به نام لهجه از آن انشعاب یافته است.یادگیری زبان مادری بر همه گویندگان آن زبان فرض مسلم می باشد.چرا که همانگونه که ذکر شد بدون زبان مادری پایه های هویت و شخصیت فرهنگی افراد و به تبع آن جامعه به طور ناقص شکل می گیرد.شاید به همین دلیل سازمانهای فرهنگی دنیا با ارائه کنوانسیون وبیانیه های مختلف خواستار حمایت واحیای زبان مادری اقوام مختلف در سراسر جهان هستند.سازمان یونسکو به عنوان مهمترین سازمان فرهنگی،با نامگذاری 21فوریه به عنوان » روز جهانی زبان مادری » و نامگذاری سال 2008 به عنوان » سال بین المللی زبانها » و … نقش مهمی در این میان ایفا نموده است

زبان اولین وسیله ارتباطی انسانهاست،که وظیفه اصلی آن برقراری ارتباط کلامی است.اماوظیفه فرعی دیگری را نیز بردوش می کشد که بعضا مهمتر از وظیفه اول می باشد و آن تشکیل یکی از پایه های هویت ملی اقوام بشری است.در هرزبانی معمولا یک زبان مادر وجود دارد که شاخه هایی به نام لهجه از آن انشعاب یافته است.یادگیری زبان مادری بر همه گویندگان آن زبان فرض مسلم می باشد.چرا که همانگونه که ذکر شد بدون زبان مادری پایه های هویت و شخصیت فرهنگی افراد و به تبع آن جامعه به طور ناقص شکل می گیرد.شاید به همین دلیل سازمانهای فرهنگی دنیا با ارائه کنوانسیون وبیانیه های مختلف خواستار حمایت واحیای زبان مادری اقوام مختلف در سراسر جهان هستند.سازمان یونسکو به عنوان مهمترین سازمان فرهنگی،با نامگذاری 21فوریه به عنوان » روز جهانی زبان مادری » و نامگذاری سال 2008 به عنوان » سال بین المللی زبانها » و … نقش مهمی در این میان ایفا نموده است.

21 فوریه حاصل تلاش مردم کشوری پرجمعیت در حوالی شبه جزیره هند است.کشوری با بیش از 102میلیون نفر جمعیت که اهل موسیقی شعر و اکثرا تعطیلات هستند.

روز 21فوریه، در میدان اصلی شهری کوچک در 30 کیلومتری شمال داکا- که زمانی استراحتگاه یکی از راجوهای هندی بوده است- احمد سلیم شاعر محبوب نسل جوان ویکی از مبارزین استقلال بنگلادش از پاکستان درمراسم یادبود زبان مادری و در میان فریاد «زنده باد زبان مادری» حاضرین؛در دفاع از زبان بنگا و استقلال آن از زبان اردومشغول ارائه خطابه ای آتشین است و همه حاضرین را مبهوت کلمات جادویی خویش نموده است.احمد سلیم با شور خاصی صحبت می کند.تا به شعر معروف خود می رسد:

و تو که زبان آب و آفتاب را نمی فهمی

وتو که لالایی مردم بنگال را درک نمی کنی

و تو که نگاه نرم کودکان شیرخوار را نمی دانی

چکونه ضربان قلب مادر بنگال را درک خواهی کرد؟

مادر بنگال،

مادر آب،

مادر هوای شرجی دلتا

زبانت را پاس می داریم

زبانت را پاس می داریم

مادر آلونک های کنار رودخانه

مادر کرجی های رود بنگال

مادر مردان و کودکان ماهی گیر و کارگر

مادر مقدس بنگال… .

سلیم می خواند و مردم غرق دراشعار او بودند؛که ناگهان صدای مهیب گلوله در میان فریاد » جاسوس هندوستان… جاسوس بت پرستان … وطن فروش و … » همه را به خویش آورد.گلوله گلوی احمد سلیم را شکافت تا ندای قلبی او برای همیشه خاموش شود.غافل از اینکه چندین سال بعد-21 فوریه 1999- به پیشنهاد دولت بنگلادش و به یاد احمد سلیم و هزاران شهید راه زبان مادری، سازمان یونسکو این روز را» روز جهانی زبان مادری» بنامد تا زبان مادری برای همیشه در تقویم فرهنگی کشورها زنده بماند.احمد سلیم شهید شد شاید به میلیونها انسان مهجور از زبان مادری طریق کسب زبان مقدس مادری را بیاموزدو بهانه ای باشد برای نوشتن سطوری مختصر پیرامون زبان مادری آذربایجانی ها یعنی زبان ترکی.

مختصری در مورد زبان ترکی:

زبان ترکی به عنوان سومین زبان قدرتمند دنیا ،زبان بیش از 250میلیون ترک ساکن آسیا و اروپا می باشد.که از میان 28 لهجه این زبان، 20 لهجه دارای کتابت و ادبیات کتبی می باشد.خانواده های زبان ترکی اشتراک نزدیکی به هم نشان می دهند.این همانندی در عرصه آواشناسی ، مورفولوژی و ساختار نحوی آنهاست.

منشا زبان ترکی آذربایجانی شاخه غربی از خانواده بزرگ زبان ترکی ازشاخه زبانهای آلتاییک و آن هم جز دسته زبانهای اورال-آلتاییک می باشد. ترکی آذربایجانی ،استانبولی و ترکمنی جز شاخه غربی زبان ترکی(اوغوز) و ترکی قزاقی،قیرقیزی،اوزبکی و اویغوری جز شاخه شرقی زبان ترکی می باشند-باید ذکر کرد که در این مورد تقسیمات دیگری هم ذکر گردیده است-. از دیگر زبانهای آلتاییک می توان به مغولی ،کره ای ،ژاپونی،مانچو وتونقوز اشاره کرد.زبانهای فنلاندی و مجاری نیز جز شاخه زبانهای اورالیک می باشند.

زبانهای زنده دنیا را علاوه بر منشا بر حسب ساختار نیز به 4 دسته عمده تقسیم نموده اند:

1-تک هجایی:مثل زبان چینی که هر کلمه بیشتراز یک هجا نبوده و بر اساس موقعیت آن در جمله معانی متعددی می دهد.

2-قالبی:مثل عربی که کلمات آن در قالب (ابواب و اوزان)خاصی شکل می گیرد.(در بعضی از تقسیم بندی ها این مورد جز زبانهای تحلیلی دسته بندی گردیده است)

3-تحلیلی:مثل فارسی و زبانهای اروپایی که در ساختن هر کلمه تازه،بن کلمه تماما زیر و رو می گردد.مثال: Go –went-gone که شکل اصلی فعل درافعال گذشته قابل تشخیص نیست.

4-التصاقی:که ترکی از این گروه است ودر ساختار آن کلمه همیشه دارای یک بن ثابت است و کلمات با افزودن پسوند به این بن ثابت ساخته میشود.مثال:بن فعلی» آل «و افعال » آلدیم،آلمیشام » و … .

ترکان دنیا در وسعتی از ترکستان شرقی در همسایگی چین تا قلب لروپا-کشورهایی نظیر آلمان،اتریش،اسپانیا،مجارستان،بلغارستان،رومانی،فنلاند و… – زندگی می کنند.قلمرو ترکی آذربایجانی همانطور که یاقوت حموی ذر معجم البلدان بیان داشته است شامل: » از مرز گیلان(طارم)شروع و تا بردع و دربند در آن سوی رود ارس و ارزنجان در ترکیه امروز ادامه می یابد». ترکان اطراف ساوه،همدان،قزوین،اراک،اصفهان،ترکان استان مرکزی(شهریار- زرند – ساوه )،ترکان سونقور در کرمانشاه،ترکان خراسان،قشقایی های ایران و ترکان عراق(اطراف موصل و کرکوک) نیز با همین لهجه صحبت می کنند.

خصوصیات زبان ترکی در میان لهجه های مختلف آن یکسان و شامل موارد ذیل می باشد:

1-در بین صداهای کلمات هم آهنگی اصوات وجود دارد(ذیلا توضیح داده خواهد شد).

2-جنس و حرف تعریف موجود نیست.

3-صرف به وسیله اضافه کردن پسوند صورت می گیرد: آل +دیم،آل+دین و… .

4-در صرف اسامی پسوند ملکی به کار می رود : آل + دیغیم.

5-اشکال افعال غنی و متنوع است.

6-حرف جر بعد از کلمه می آید:ائودن به معنای از خانه.

7-صفت قبل از اسم می آید:قاراداغ

8-بعد از اعداد علامت جمع به کار نمی رود.

9-مقایسه با مفعول منه صورت می پذیرد: مندن آلچاق

10-برای فعل معین به جای داشتن از بودن(ایمک)استفاده می شود.

11-پسوند سوالی موجود است: گلدین می؟ یا گوردون مو؟ و …

12-به جای حرف ربط از اشکال فعل استفاده می شود:» گوردوگوم داغ » به معنای کوهی که دیدم که به غلط بعضی » او داغ کی گوردوم» می گویند.

13-علاوه بر موارد فوق می توان از موارد ذیل نیز به عنوان نکاتی که باعث تمایز و زیبایی زبان ترکی از سایر زبانها می شود نام برد:

1-هماهنگی اصوات که باعث راحتی تلفظ و خوش آهنگی می گردد.یعنی صداهای کلفت(O – U- A- I) و صداهای نازک (Ü-Ö-İ-Ə-E) نمی توانند در ریشه یک کلمه با هم مخلوط شوند.مثال: Görmək ,Qalmaq.ترکها هنگام صحبت کردن به فارسی به طور غریزی این قانون را به کار می برند.مثلا سمیه را Sumaya و عباس را Abbas ذکر می کنند.

2-کلمات ترکی انعطاف زیادی برای اصطلاح سازی دارند.مثلا از کلمات باش(سر)،گوز(چشم)و دیل(زبان) بیش از دویست اصطلاح و تعبیر وجود دارد: دیل آچماق – دیللنمه ک – دیلی توتولماق .باش وورماق،باش چکمه ک،باش ایمه ک و … .

3-پسوندهای ترکی غنی و متنوع است و امکان ساخت لغات نو را بالا می برد. پسوندهایی مثل «چی،لیک،لی،سیز،جیل و …» .

4- افعال ترکی به جز فعل ناقص » ایمک» همگی باقاعده اند.

5-افعال متعدی ترکی با اضافه کردن پسوند به فعل لازم به راحتی ساخته می شوند: اویناماق=بازی کردن(لازم) ، اویناتماق=چیزی را بازی دادن(متعدی).افعال متعدی درجه دو و سه هم در ترکی قابل ساخت است: وورماق(متعدی) به معنای زدن- ووردورماق(متعددی درجه دو)،به معنی به وسیله کسی زدن – ووردوتدورماق(متعددی درجه سه) به معنای وسیله زدن کسی را فراهم آوردن.

6-زبان ترکی حدود 24000 فعل دارد.

7-در زبان ترکی کلماتی با اختلاف جزیی در معنی وجود دارندکه در سایر زبانها کمتر نظیر آن دیده می شود.مثلا برای دعوا کردن کلماتی مثل : ساواشماق – دویوشمه ک – توتوشماق- توقوشماق – چیرپیشماق – ووروشماق و … وجود دارد که هر کدام نوع خاصی از درگیری را مطرح می کند.

8-ترکیب پسوندها و حالات افعال ترکی به خلق کلماتی منجر می شود که بیان آنها در سایر زبانها با یک یا چند جمله امکان پذیر است.مثل » سئویشدیرمه لیییک» (1فعل ترکی) به معنی » آنها را باید وادار کنیم که همدیگر را دوست داشته باشند» (2جمله فارسی).

9-نفوذ بسیاری از لغات ترکی در سایر زبانها.مثلا حضور کلمات یوغورت(ماست)، دیب(عمق)، یاشماق(روبند) و … در زبان انگلیسی. ویا کلماتی بین المللی مثل چاققال(شغال) که در زبانهای عربی ، انگلیسی ،آلمانی ، فرانسوی و فارسی به اشکال مختلف دیده می شود.همچنین می توان از راهیابی چند هزار لغت ترکی به فارسی اشاره نمود که جز کلمات مصطلح و روزمره زبان فارسی است.مثل: آقا ،خانم،اتو،سراغ،بشقاب و اکثر لوازم آشپزخانه،دوقلو،باتلاق،چوپان،چکش،چادر و… .

***

همانطور که ابتدائا نیز گفته شد زبان سند هویت هر ملتی است.سندی که اثبات ان تبلور ذات هر خلقی است.زبان هیچ ملتی در عرف بین المللی احتیاج به اثبات ندارد.بزرگترین دلیل وجود هر زبانی حضور ملتی است که به آن زبان صحبت می کنند.درواقع موجودیت هر ملتی در این کره خاکی نشانه حضور زبانی اوست.زبانی که متکلم واقع می شود و از طریق اصوات،هجاها و آثار مکتوب سند زنده ای به جای می گذارد که جزیی از میراث بشری است و باعث غنای تمدن بشری در گذر تاریخ می گردد.خواه متکلمین زبان میلیونی باشد،یا کمتر.در واقع شرایط آموزش زبانی با چند صد نفر متکلم هم باید فراهم باشد.چرا که حفاظت از فرهنگ هر قومی در درجه اول بستگی به حفاظت و گسترش زبان آن قوم داردو وظیفه همه دولت ها و انسانهای فکور است که از موجودیت،حق حیات و فضای تنفسی زبان هر قوم وقبیله ای با هر کمیت متکلمین در ابعاد گوناگون مدافعه نمایند.

در شرایط حاضر با توجه به جمعیت بیش از 40میلیونی ترکان ساکن ایران، آموزش زبان ترکی به عنوان زبان مادری ایشان در مدارس و دانشگاهها حق مسلم ترکان ایران می باشد.چه این مورد در اصول مختلف قانون اساسی پیش بینی و لزوم اجرای آن احساس می گردد.اما متاسفانه در سالهای اخیر در جامعه چند زبانی ایران زبان ترکی آذربایجانی هنوز جایگاه خود را نیافته است.با توجه به آغاز روند بیداری اجتماعی و موج عظیم رنسانس فرهنگی ،امید است که زبان ترکی آذربایجانی نیز در مقام مناسب خویش قرار گیرد.زبانی که طی قرون و اعصار از گذرگاههای خطرناکی عبور کرده ،زبانی که بنا به نظر زبانشناسان به عنوان سومین زبان قانونمند وتوانمند دنیا شناخته شده و حتی یکی از تورکولوژهای معروف اروپایی زبان ترکی را اعجاز غیر بشری معرفی نموده است.هرچند این زبان در ایران حالت رسمی ندارد وآن را به زبان مکتوب دیوانی ارتقا نداده اند،اما توانمندی های ساختاری این زبان سبب شده که با وجود تسلط سیاست های ترک ستیزی و ممنوعیت پخش و نشر آثار مکتوب به این زبان-علی الخصوص دوران رژیم منحوس پهلوی- هنوز در زمره زبانهای زنده ولی در حال خطر دنیا باقی مانده و تا سالها به حیات خود ادامه دهد.

امیداست که با تلاشهای سیاستمداران آذربایجانی و نیز اجرای اصول قانون اساسی توسط دولت جمهوری اسلامی ایران،شاهد تدریس زبان ترکی آذربایجانی در مدارس آذربایجان و ایجاد رشته زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی در دانشگاهها باشیم.که این مورد نه به عنوان خواسته ای بزرگ،بلکه به عنوان حق مسلم میلیونها ترک ساکن ایران می باشد.

بو دالغا باشیمیزدان سووشاجاغدیر،

سووشماسادا؛

سووشدوراجاغیز….

تورک اوغلو

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: