شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم


چگونگی قبول دین اسلام توسط تورکها و احمد یسوی

زاهد نباش عابد نباش عاشق باش

در راه عشق قبول محنت نموده و صادق باش

لایق درگاه تزکیه نفس باش

غیر عشاق کسی را جان و ایمان نیست

در نوشته امروز شما را با چگونگی قبول دین اسلام توسط تورکها و احمد یسوی آشنا خواهیم کرد.

اولیا چلبی سیاح بنام ترکیه در سیاحتنامه خود می نویسد روزی پیامبر گرامی را در خواب دیده و از او بجای شفاعت، سیاحت خواستم. اولیا چلبی در تمامی شهر ها و روستاهایی که می گشت تمام شنیده های خود را به قلم گرفته و در خلال زیارت از آرامگاه بزرگان تمامی گفته ها را در مورد این افراد ثبت می نمود. او بعد از تقل گفته های مردم در مورد پیر دده، امیر چین عثمان، حوروز باب و کویون بابا با اسلوب دوست داشتنی اش ضمن اشاره به اینکه تمامی اینها با اجازه احمد یسوی به دیار روم آمده اند زنجیر سخن را به احمد یسوی که در قصبه یئسی ترکستان زندگی می کرد ارتباط می دهد.

احمد یسوی کیست؟ زندگی واقعی مردمان بزرگ تاریخ که در گذشته می زیستند با روایاتی که پیرامون آنها نقل می شود مطابقت نمی کند. قدرت خیالپردازی توده های مردم این افراد را افسانوی ساخته است.

بعضی اوقات نمی توان به چگونگی انتشار و پیدایش این روایات پی برد. ولی قطعا نیز نمی توان گفت که این روایات نیز از شخصیت این افراد بدور بوده است. این روایات از تعالی و بزرگی شخصیت تاریخی این افراد نشات می گیرد. احمد تسوی نیز یک پیشگام و رهبر دینی است که نامش در روایات و افسانه های بسیار ذکر شده است. نا در این برنامه سعی خواهیم نمود تا ابتدا مطالبی در مورد احمد یسوی بیان نموده و بعد به نقش مهم او در قبول دین مبین اسلام از طرف ترکها اشاره کنیم.

احمد یسوی گاوی داشت که گ.یی وضع و اوضاع را درک می کرد. استاد قاشق های چوبی تولیدی خود را در خورجینی بر روی پاو مذکور گذاشته گا. را به بازار یئسی روانه می شاخت. هرکس که طالب این قاشقها بود پولی بابر با قیمت آن در جیب خورجین می گذاشت. ریگر همه اهالی یئسی این موضوع را می دانستند. این گاو خوی و خصوصیتی عجیب داشت بطوریکه اگر مشتری قاشق را گرفته ولی پول آنرا پرداخت نمی نمود بدنیال او راه افتاده و تا پس دادن اشیا و یا اجرت آن او را تعقیب می کرد. بهنگام عصر نیز مستقیما پیش احمد یسوی آمده و منظر میشد تا صاحبش روزیش را از خورجین دریافت کند.

احمد یسوی امروز بصورت شخصیتی عجین با روایات و افسانه ها در میان مردم زندگی می کند. در این میان محققان برای تثبیت هویت حقیقی وی تحقیقات خود را ادامه می دهند. احمد یسوی که ۹۰۰ سال قبل در شهری بنام «ایس پی کاپ» در شمالشرقی شهر سایرام یهنی تاشکند امروزی چشم به جهان گشوده و در شهر یئسی در ترکستان در سال ۱۱٦٦ وفات نمود اولین پیشگام در راه ترویج و قبول دین مبین اسلام در میان ترکها محسوب می شود. اگر امروز می توانیم از رواج دین اسلام در کشورهای قزاقستاتن، قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان سخن بگوییم باید گفت که این موضوع به فتوحات جهان اسلام – عرب نظری افکند. قبایل عرب که قبل از ظهور دین اسلام بشکلی پراکنده، بدوی و دشمنی با یکدیگر زندگی می کردند بعد از آن شبکه ارتباطی بسیار نیرومندی تشکیل دادند. اعراب در حول محور هدفی جدید جمع شده و دو امیراتوری نیرومند و بزرگ را به لرزه در اوردند. امپراتوری روم شرقی با این ضربه سهمگین که خاستگاه آن بیابانهای عربستان بود متزلزل شد. این امپرالتوری کاملا از هم نپاشید ولی مجبور به از دست دادن مصر و سوریه، ایالات جنوبی با ارزشش گردید. یکی دیگر از شاخه های فتوحات اعراب از طریق ایران بسوی آسیا دراز شد. سلطنت صدها ساله ایران و تمدن ایرانی که بر آن پایه استوار بود با طوفانی که اعرای به پا کردند از میان برداشته شد. سپاهیان اسلام که در غرب نیز با عبور از افریقای شمالی وارد اسپانیا شدند در آسیای میانه با چینی ها، ترمها و هندیها نماس برقرار نمودند. اگر تصور کنیم که ترکهای آسیای میانه دست و پا بسته در مقابل اعراب تسلیم شدند اشتباه کرده ایم. پروفسور دکتر فواد گوپرولو در این باره می گوید: جهان ترک علیرغم نمامی اغتشاشات داخلی که در آنزمان با آنها دست به گریبان بود گاهی اوقات ضرباتی سهمگین بر پیکر شپاه اعراب فرود می اورد. اگر ایده های عمر خلیفه دوم مسلمین که عدم مالیات گیری از مسلمانان جدید و ساخت کاروانسراها و مساجد در تمامی نقاط بود اجرا می گردید مردم ماورالنهر بسرعت مسلمان می شدند. ولی سیاست ظالمانه و خودخواهانه امویان مانع از این امر شد. جنگ و خونریزی بین اعراب و ترکان سالهای مدیدی بطول انجامید. بر اسا اطلاعات موجود با براندازی حکومت امویان و بر سر کار آمدن عباسیان سیاستی ملایم تر در رابطه با گسترش اسلام پدیدار گشت. کسب وظایفی در ساختار خلافت عباسیان بویژه فرماندهی واحد های نظامی نقش مهمی در بسط و توسعه دین اسلم ایفا نمود. بدین ترتیب در دهه ۹٥۰ توده عظیمی از باقیماندگان ترکهای غرب که در حدود دویست هزار چادر بوده و در انسوی مرز سفت وسخت فاراب و تاشکند زندگی می کردند دین مبین اسلام را پذیرفتند. در قرن پنجم هجری بخش وسیعی از جهان ترک تمدن اسلامی را پذیرا شدند.

در این جا این سوال مطرح می شود که نقش احمد یسوی در روند قبول دین اسلام از سوی ترکها و بعد از آن چه بوده است؟ پروفسور دکتر احمد یاشان اوجاک در جواب این سوال در کتاب نگاهی به صوفیگری ترک چنین می نویسد:

تقریبا از سال ۹٥۰ به بعد دین اسلام توسط تجار و دراویش ایرانی در بین ترکهای آسیای میانه رواج یافته و تاثیر بسیاری از خود بر جای گذاشت. ولی اهمیت نقش احمد یسوی با نقل سخنانی از کانال صوفیگری در اسلام بین ترکها که به حکمت ها معروف است مشخص می گردد. می توام گفت میسیون تاریخی احمد یسوی عبور دادن دین اسلام از صافی صوفیگری ایرانی و قابل هضم نمودن و ساده کردن این دین برای ترکهای بودیست، مانیست و شامانیست بود که از آسیای میانه بدانجا امده بودند. این موضوع را باید حادثه ای بشمار آورد که تاثیرات فرهنگی و تاریخی بزرگی از خود بجای گذاشته و این تاثیرات هنوز نیز ادامه دارد. پروفسور اوجاک ادامه می دهد: شناخت یسوی همانطور که برای شناخت ماجرای ترکهای آسیا مفید است برای شناخت دین اسلام در بین ترکها نیز اهمیت دارد. شناخت دین اسلام ترکها نیز به معنای شناخت چهره مهم و جهانی اسلام مس باشد. این درک و دریافت مه در میان ترکها بسط و توسعه یافت از طریق صوفیگری پیشرفت نموده و درک و دریافتی تصوفی بشمار می رود. ارزیابیهای مقدس قبلی ترکها نیز تحت عنوان احترام به ارواح نیاکان نیز بعضا جای مهمی در آن میان اشغال می کند.

این درک و دریافت تصوفی اسلامی که ابتدا توسط احمد یسوی آغاز شد و با مولانا، حاجی بکتاش و یونس امره در اناتولی رواج داده شد تصوفی متکی بر ترس از عذاب خداوندی نبوده و تصوفی بر پایه جاذبه و عشق به خداوند را احتوا می کرد. این تصوف هرگونه منیت تقبیح می گردد. این درک و برداشت نتیجه عشق به خداوند بوده و عشق به هر انسان را چه مسلمان و چه غیر مسلمان ضروری می دانست. احمد یسوی در یکی از اشعارش بنام حکمت چنین می گوید:

سنت چنین بوده است که حتی کافرین را نیز اذیت و آزار ندهی

خداوند از کسانیکه دلهل را آزرده می شازند بیزار است

خداوند شاهد است جهنم آمداه پذیرایی از اینگونه افراد است.

من ار دانایان شنیده و آنرا بازگو می کنم.

احمد یسوی امروزه دیگر از شخصیت تاریخی اش فراتر رفته و بعنوان شخصیتی افسانوی از آلتای گرفته تا ترکهای طایفه ولگا، قزاقها، قرقیزها، ازبکها و ترکمنها بعنوان پیر ترکستان شناخته می شود. همانگونه که پایه های دریافت اسلامی او چراغ روشنگر راه مولانا، حاجی بکتاش و یونس امره گشت، مایه الهام سلطان محمد فاتح در صدور فرمان آزادی دین به مسیحیان کاتولیک بوسنی را نیز گشت.

سلطان محمد دوم در این فرمان که چند سال پیش توسط واحد نظامی ترکیه در یکی از صومعه های بوسنی کشف گردید چنین دستور می دهد:

من که سلطان محمد هستم، با این فرمان خطاب به تمامی خلق و مقامات دولتم می گویم لطف و مرحمت را شامل حال راهبان بوسنی کرده و بخاطر خالق زمین و آسمان به خلق پیغمبر عالیقدر اسلام، به حق صد و بیست و چهار هزار پیغمبر و بحق شمشیری که به کمر بسته ام چنین دستور می دهم.

کسی نمی تواند مانع فعالیتهای این افراد و کلیسها شده و کسی نباید آنها را تحت فشار قرار داده و از جایشان براند. هیچکس از وزیران گرفته تا برده ها و مردمم نباید به اموال افراد و کلیساهایشان خسارتی وارد ساخته و یا آنها را اذیت نماید. نباید از اسکان خارجیان در اینجا جلوگیری شود. گسانیکه با این فرمان که من به افراد مورد بحث لطف و مرحمت کرده ام مخالفت نورزند بنوعی به من خدمت کرده و از اوامرم اطاعت نموده اند.

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

3 پاسخ

  1. […] شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم […]

  2. […] شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم […]

  3. […] شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم […]

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: