کوچ اجباری و اثرات منفی آن بر لهجه و گویش زبان هزاره گی – قسمت سوم


فرهنگ لهجه هزاره گی ترجمه به زبان دری

دری               هزاره گی                  حرف چ
گریان دادن               = چخرلجی
خورد و کوچک         =چوقای
تندبادوبرف                =چپ قو
تاجرحیوانات               = چولی
بزورداخل کردن به چیزی= چی قی
بزماده جوان                 = چاپوش
ظرف کم عمق            =چه له غای
نان چکیده در تنور      = چه قیده
جاسوس                            = چوغزگ
بوت چوبی دهقانی بالای برف = چاوغال
بوت از پوست خام حیوانی         =چاروغ
سینه                                  = چی جین
هوای ابری و تیره                 =چوم
چاق  وفربه                         = چاغوندر
پاره ودریده                        =  چگ
اندازه ومقیاس                     =چغ له
آلوده وکثیف                     =چلتق
دروغگوی و زبانباز         = چل قاو
پندیدن شکم وچنگال          = چم به
تارونخ                        = چوغ
رسیمان پوست حیوانی  =چر ماینه
سیلی وتپانچه               =چه پاک
شکست خورده             =چولول
خمیده وکج شده             = چور
فرصت یافتن               = چوله مجل
سوراخ وروزنه           = چوله
چوپان                      = چوپو
فکرواندیشه               =چیگ
چرتی وفکری            = چیگی
باهوش وزیرک           = چوردک
دزدی کردن              =چورکدو
شقیقه                       = چاقو
چکگ                      = چه قق
هیزوم جمع کردن      = چیو چینگ
سِرگین حیوانی          = چلمه
گوش گرفتن             = چولغا
فکرکردن                =چوردکدو
ظرف کم عمق          = چه دگ
تنبل وعاطل             =چته کای
لفاظ و دروغ‌گو       = چه لی
سست وبی حال        =چه دای
چاشت                     = چشت
چاق وفربه              = چاغوم بای
لفاظی و پور حرفی    = چل چل
کف زدن                  =چه پاگ
خرچنگ                   =چنقیش
پوست کردن             = چولجی
گنجایش وقدرت           =چم
قدرت وتوان               =چی نه
چطوروناله              = چوناس
گوش کردن              =چیغ لا
کوری دست وپا وقلم   = چیمکه
خم شدن                  = چوگ
خوردقیافه وکوچک   =چولدی
سوزش وخله زدن زخم  = چیرککله
جرقه آتش                = چیرغگ
پرتاب سنگ بادوانگشت =چین گگ
سخت ومحکم             =چینگ
لک لک                  =  چیله وو
غربال گندم              = چدله
نیرنگباز                 = چه لوس
پرنده کنار آب          = چاوچلی
باهم در آویختن وجنگ  = چل شدو
غارت کردن              = چه پیو
شریک                      = چل
گودال وجال                =  چی بی
بسیارخورد                 = چوقای
جوجه کبک               =چورپه
فعال وذکی                =چسپو
اداره کرده              = چیلو قینجی
آوازخوانی              = چیق چه رو
غالمغال                  =چیر چیله
خمیده وکج              = چم بول
قاشق و چمچه کلان   =چاموک
زور آزمائی            = چی نه ده
بافشار دردست گرفتن      =چینه تیش کدو
کرندوآله تیشه مانند          = چپ تور
چپن زنانه                     = چاپو
چهارکنج وچهار گوشه       = چر چی
مانده گی و خستگی پای      = چر چه
پالخمان ابلق بافته تارپشمی  = چیم چرغه
کلوله آرد و روغن            = چوبجوش
فشرده وخورد شدن          =  چورغید
رفتارکبک                     = چم چری
پرنده خوردرنگ سبز       =چم چیکی
شخص بزرگو هوشیار      =چی بیل
زائیدن سگ و پشک        = چو چه له
ظرف کم عمق               = چاد
چوچه نوزاد بقه             =چم چه که مو
چیزی خورد و کوچک      =چه قول
شخص دلسوز              =چه گر
قرضداری کم                 =چه گانه
حلقه تکه زیر دیگ           =چم بر
درز کوه                        = چپرگ
تنور                             =  چاوقفی
لشم کرده برآمد                 =چو بری
لرزش آب و خم خم شدن     = چور چورک
رازکه حفظش مشکل باشد   =چیو چیو
صدای مشکوله وباران        = چلق چلق
چال بازی                        = چل چه لگ
آب خوردن و جذب رطوبت  = چوش دلجی
با زور وقدرت وچنگالدار  =  چمبل تو
قدرتو زور                     = چینه
چوب دراز                     =چوچله
راه رو میان برف            = چیر
پاشیدن علف                    =چیر چی
سخن چین                     =چغولگ
سینه بغل                      =   چی جیگیر
سبد کوچک                   =چولگ
کنده درخت چند شاخه دار    = چرش قا لی
غذای هوسانه                     = چیس که
صرفه جوئی و گذاره کردن   = چم کدو
کارتوس و پتاقی                = چشن جی
خراشید ه گی                      = چوب جی
گردن بند وزیور زنانه         = چاو کلی
لونگی                             = چیل تار
دری                هزاره گی                         حرف خ
خانه گلی که اطفال میسازند  =   خوکوته لی
زنها و همسرها                =  خاتو نو
تخم مرغ                        =   خای گینه
حرکت نشسته اطفال            =  خه زگ
گپ ناشنو و تنبل                    = خه میشت
چوب نهال تازه و زن لاغر اندام  = خیم چه
نان پخته شده درتابه آهنی          = خه له وگ
خاک آلود وعذرو زاری           = خم په لگ
گدام گندم                            = خورفه
مخلوط و یک‌جا شده             = خلپل
غذای عاجل از مواد ومختلف  = خل پخ لی
آبیاری اول سال زمین زراعتی =  خا کیو
خروس ومرغ ماکیان             = خورو
خسگ                               = خه من دوگ
کم عقل و کودن                 = خوندو
چپه شدن و افتیدن             = خه تا شدو
لجاجت                          =  خی رگ
مرغها                           = خورو گو
سخن چین                       = خبر گوی
مریض عصبی و میرگی دار= خل پل تو
نامزد دار                         = خوسته تو
مرغ تخم دار                  = خای گینه تو
خارشت                         = خه ریشت
کم حوصیله                      = خونو کی تو
مغرور وخود خواه             = خم ته ما
لوده واحمق                       = خی له
لباس بد دوخت            = خلطه خولوم
قد کوتاه                         = خمتلگ
عصبانیت و قهر شدن       = خوگچشکیله
مالک و صاحب شدن        = خونده شدو
شیره گیاه کوهی              = خوله
آتش زیرومخلوط خاکستر  = خه موج
پشته بزرگ خرمن           = خاره
حلقوم وگلون                   = خر که تگ
لجاجت وخیره سری          = خیر جیله
کمر و پشت انسان            = خدی سیر
همراه من                       = خون مه
لباس‌های ژنده                  = خش پش
جمع آوری خس وخاشاک    = خش پشله
مایع غلیظ و نرم                   = خه لیو
مزرعه راازعلف هرزه پاک کند = خه سیل
چیز گرد و مدور                  =  خینج
قبرستان                             = خاگ
گربه سیاه                       = خه فگ
از کارفا رغ شدن             = خالی شدو
کاهل و خمیدگی و دول آسیاب = خه میه
قبرو جایگاه مرده              =  خم لینگو
دره کوچک                    = خوال
مخلوطی خا کستر و خاک =  خی ریچ
خانه                            = خه نه
اجاق آهنی سه پایه            = خه زگ
ناوه آسیاب ازآن آرد میریزد = خوری اسیه
بادارو صاحب احترام          = خوجه
گل ختمی                         = خیری
نبات خاردار                   = خیر پی
تاج خروس و پرنده گان     = خول
تسلی دادن                     = خر خره کدو
مسخره گی و بی حیائی     = خیل خندی
چیزی را صا حب شدن     = خونده له
کسی را ما لک چیزی ساختن = خونده دلجی
گیاهی گوش خر مانند                = خر غول
درخت کوهیدارای دانه‌های روغنی= خین جگ
پرخشم و قهر                             = خو  چی چک
خرمن انبارکردن  وخانه کردن مرغها  = خانه دلجی
خرمن گندم                         = خرمو
ظرف سفالی که ماست مایه میشود= خورمه
آدم خواب آلود و پرنده خاکی      =  خاوشیله
بجل بازی میا ن دائیره            =خین جگ
خاک روبه                            = خی جه
قهر شدن ونازکردن                = خی شیم
جگرخونی و جنگ                        = خه جیو
آدم تنبل و ولگرد                             =  خم سنگیو
پس مانده علف حیوانات وغذای بازمانده = خوریشته
دری                هزاره گی                         حرفد
گریختاندن                                    = دوتا دلجی
گاو نوجوان                                   = دغنگیو
داخل کردن                                 = درلجی
انجام دادن کاری                            = دلجی
ناکامی در هوس وآرزو                    = دوته له
نان دبل آسیابانها                             = دوود
خرمن علف هیزم                           = دای
گندم للمی                                    = دای مه
ملک و کلان قریه                          = دارغه
زیاد وبسیار                                = دای دی
خوشه بریان گندم                         = دیل مول
آبیکه ظرف درآن شسته شده باشد   = دیگیش تگ
تکه خورد دیگ گیرک                = دیگ پوردنی
روی سرچپه چیزی                  = دیگه ری
تقلید و سیالداری                      = دوال له
گرمی شدید آفتاب                     = دغله دغله
دشنام و داو زدن                       = داو که ری
در تشویش بودن                       = دیلن گو
معطلی ودرنگ وسست کار         = دیل مل له
تنبلی و بی مبالاتی                     = دمده سر له
گردش دونفری                         = دو ئی گمک
آواز خوانی مخصوص محلی      = دو ئی
کاکا                                      = دا دای
ناز و کرشمه                       = دی گله
دندان                                     = دندو
زخمی شدن پشت حیوان باربری  = داری دلجی
جمع آوری هیزم از کوچه     = دندول
قشنگ وزیبا و مقبول          = داولی
در آمد وسرمایه               =درلمو
ژنده و مندرس               = دونده
دامن پیراهن                = دامو
حامله                        = دو پوسته
متقلب و ورشکسته        = دو په
تهوع و دل بدی           = دل خیش په
هم نفس و عزیز           = دم قه تی
دروازه                     =درگه و درزه
اجاق  و دیگدان           = دید گو
دهقان                       = دیغو
دهقانی                      = دیغه نی
مردمگ چشم              = دیده نگ
مخلوطی از کاه و ریشقه  = دروشته
دیگ کوچک                 = دیگه لی
سر بخود و هوسانه          = دل وایه
موی گره خورده            = داقی
رسوب روغن              =دوورد
قد کوتاه                    = دوکه
مسخره                       = دال خگ
غمگین و متاثیر           = در گیر
موجود خیالی و جن      = دکل
متقلب و محیل             = دغل
دوگانگی                  =دوگه نی چی
آستر کرتی وجنپر           = دو تر
فرار کردن و گریختن       = دوته کدو
تکیه کردن                      =دکل جی
غایب شدن وازکوتل گذشتن=  دبل جی

تنبوافزار بافندگی                = دم کش
دیوار                          = دیره
توان و قدرت   من           = دال مه
چمن زار                          = داله
گوشت زیرگلوی گاوومرغ  = دالنق
ر ودوتار                 = دمبوره
ریاکار                         = دوردل گوی
نزدیکش و قریب او        = دیر شی
رکاب زین اسپ             = دوره
استخوان شانه                = دالو
آسوده زندگی کردن       = دم راس
تفریح وتوقف دادن        = دم راس دلجی
سطح مرتفع                = دیگتوره
دخترها را                  = دخترونه
غایب شدندرعقب کوه    = دبه
چیزی آویزان   شده        = دوی دوی
سربند آب                   = دره گک
تجمع گروپی مردم          = دل دلگ
صدا دادن                     = دب ددو
پاپوش تکه ئی روی فرش  = دولاق
پندیدن وآماس شکم           = دیبه جی
گریز پا ئی و فرارکردن       = دو تا ولجی
دویدن                               = دای ده
هرزه وولگرد                     = دای دو
بجل بازی دو دانه ئی            = دین گگ
بازی گیرددویدن جوانان         = دوره میخ
چیزی را باچیز دیگر وصل کند  = دنته
گوسفند خودمرده  ومردار شده  = دم بوشته
اسپ نا زا و مجرد               = دا غو
گندم للمی                        = دای مه
پختن خوشه گندم             = دیل مول
سست وآهسته کاری وتال داددن= دیل مله
چادر جالیدار زنانه               = دولاق
دهلیز                              = دالو
شرینیگگ                      = دشله مه
مشاجره وغالمغال           = دنگه له
آدم افشا کننده راز          = دوپه ره
دری                هزاره گی                       حرف ر
روشن وآشکارا                       = روش
ترتیب وتنظیم سمت و اطراف    = روود
ریسمان                                = ریسپو
روشن وجلا دار                     = روشو
افغانی و روپیه                     = روپی
جلا و روشنی                      = روشق
روغن                                 = روغو
زود زود                               = راو راو
روغن دار                             = روغوتو
ریسمان دار                           = ریسپو تو
منظم و با ترتیب                     = روود تو
شعر باوزن وقافیه                  = رفت تو
پله زینه                               = رفک
دوانیدن                              = روفندو
نان نازک تابه ئی                 = رفیده
صاحب رسوخ                      = روی تو
کناره وچپ کردن از چیزی     = ریو
کنار کشیدن                         = ریو دلجی
کنار زدن کسی                    =ریولجی
کاشتن حبوبات                     = راندو
روزنه                               = روزه نگ
فرستادن و اعزام کردن       = ره ئی کدو
دروغ‌گو  وریا کار             = روی سیاه
فکرپریشان و مضطرب     = رغیس
واژگون و نگون سار        = روی چگو
چیرک و چتلی                  =  ریم
ریسیدن پشم                      = ریشتلجی
چرکین                            =  ریم تو
دری                هزاره گی                    حرف ز
اولاد  ها                             = زاو زدا
مزه تیز و غذای تند                = زوم
خسیس و پول دوست               = زون چه
کم گپ و ترش رو                = زه موخت
ترشح کرد ن                         =  زا کدو
قهر آلود و جنگره                   =  زفت
یاد کردن وفرا گرفتن               = زفت کدو
زیاد                                   = زدگاه
زنی که وضع حمل داشته باشد   = زاچه
خانم خانه                            = زویستو
عاطفه ورحم                        = زار
عکگ وزاغ                        = زغچی
کلند و کلنگ                        = زاغنول
هوشیار وزیرک                   = زیربلگ
زور زدن و زورآزمائی          = زورگ ده
دریغ نکردن                        = زی له
پرنده زرد رنگ کوچک       = زردگ قلبه ای
پرکردن                           = زیج کدو
تند خوی                           = زا بیت
موضوع عاجل و فوری      = زابیته
دانه بوته کنار چمن              = زیل بگ
زائیدن                             = زی دو
خسته و مانده                      = زیل له
کج خلقی                           = زموختله
ممسیکی وزیرکی               = زونچه له
دریلهجه هزاره گی             حرفس
آبگین سست و نرم                          =  سو له
حرام زاده                                    = سوله
درازکشیدن ودرازشدن                   = سون جی
فضله حیوان و سرگین        = سر گی
خریطه پوست حیوانی            = سه ناج
کندن و خلاص کردن گره       =سور چی
چیزی محکم و سخت            = سین گیرک
جدا  کردن                          = سیوا دلجی
تهدید کردن                         = سه مانه کدو
خلاص و تمام کردن کاری      = سا مو دلجی
کجاوه                                = سه بد
چمچه و قاشق کلان                     = سرماق
منجمد وسخت شدن برف دراول سال= سورجه
سوزن                                      = سی زو
شکستاندن ظرف                       = سگ سگ دلجی
ابزار آهنی برای قلبه                    = سوغمه
خود را آویزان کردن                   = سل چه غگدلجی
لنگر  خود را بالای کسی انداختن     =  سل چه غگله
با هیبت و خوفناک                         = سامو تو
بزرگ نمائی  کردن                         = سامو تو له
شیرینی و تحفه خبر خوش                 = سی بیت
شیرینی خورنده خبر خوش               = سی بیت خورله
سقط جنین کردن                            = سی وا کد
خودرااز گاز آویزان کردن                  = سل چغ
پافشاری و شلگی کردن                      = سو چی مله
عصبی و جندی                                = سایه تو
شرمنده و خجل                               = سر چور
طفل حرف نا شنو                          = سر چوگ
حرف نا شنوی و بی گفتی               = سر چوگله
بوت سر پائی                           = سر کاو شگ
سر چمندی                              = سر تاله
سبز و خرم                             = ساووز
خوف و ترس                           = سام
قیافه  و چهره                         = سر سامبل
پاره شدن                             = سی تره شدو
پاره کردن                           = سی تره دلجی
زیاد خواهی و لجاجت               = سی رم له
زیاده‌خواهی  کردن                   = سی رم کدو
بیحال شدن ازاثرگرسنگی و تشنگی = سوله چی
بیحال کردن ازگرسنگی              = سوله چی دلجی
خسگ                                     = سورخگ
روغن صا ف  وپاک                   = سوجی
قبرستان                                   = سرخی
آب خیزی                                 = سرخ  ا وی
دانه‌های سرخ زیر جلد انسان وحیوان = سرخ بوده
رنگ خاکستری                           = سور بور
رها کردن                                  = سر ده دو
سنگسار کردن                            = سنگ اوبه کدو
چه گفت                                   = سه مو گوفت
سر کرده و رئیس قوم                 = سر قوش
نغلوب کردن حریف در گوشتی    = سر سوجی
پرتاب کردن سنگ در هدف       = سنگ سول
صبحانه                                  = سبای نه
گوسفند جوان ماده                   = سو بای
استخوان سورین  انسان               =  سو جی
میخک روی پوست بدن                       = سول
سوراخ هوا کش تنور                         =  سوف
پوست خشکیده روی زخم                    = سغره له
تربیه و پروریش دادن                        = سب یا ت
گازاطفال که به درخت آویزان می‌شود   = سا ل
اسپ سرخ رنگ و جرار                    =  سمند
مارچوبه گیاه ضد زهر                      =  سمندیو
غم خواری و دلجوئی                         =   سی یاتی
حرص وآز داشتن برای گرفتن و خوردن=  سو غی له
گرسنه چشم                                       = سوغ
گرسنه چشم ساختن  و نمایش دا دن غذا    = سوغ دلجی
سیر کردن شکم کسی را                       = سیرلجی
خوردن غذای کافی                               = سیرغو
گریه دسته‌جمعی                                  = سورو لا
پارچه وپاره کردن                                = سبورسر
سبزه نو رسته                                      =  سوبه
سر پرستی                                         = سه رپ چیله
پاشیدن گندم وآرد                                 = سو چی
شاخچه باریک که پشم را  با آن میکوبد     =  سه به
طرف او و جانب او                               = سون شی
کاسنی                                                 = سی چر غو
ادامه دارد

محمد عوض نبی زاده

Advertisements

3 پاسخ

  1. خیلی عالی بود و اما اگر ریشه های این کلمات هزارگی را که منشاء ترکی دارد نیز بنویسید خیلی عالی میشود.

  2. […] […]

  3. […] […]

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: