منشاء نژادی، قدامت تاریخی و وجه تسمیه اَزرَه ها: بخش چهارم


بخش چهارم

در اینجا یک مسئله دیگری که قابل تامل است، واژه مغول میباشد که امروز بعنوان قوم جداگانه ای در تاریخ مطرح شده است و خیلی ها آنرا یک تبار جدا از ترک می شناسند در حالیکه در قدیم همه را ترک مینامیدند . «در اغاز کسی آنانرا بنام مغول نمی شناخت و به همین جهت در کتب تاریخی اقوام عرب، ایرانی، ارمنی، گرجی، و روسی تنها از تاتاران سخن گفته میشود . بعد ها همه این قبایل وسیله چنگیز خان متحد شدند و مغول نام گرفتند»{13}. آقای اکادمیسن واسیلیف معتقد است که مغول از : » شکل چینی «من- غو» (من – گو) مشتق شده است . این اسم بعد از تاسیس امپراطوری چنگیز خان یعنی زمانی که نام مشترکی برای تمام قبایل مغول ضرورت پیدا کرد بصورت رسمی متداول شد»{14}. حتی در اوایل بقدرت رسیدن چنگیزخان و تسلط او بر اقوام ترک، نامی از مغول در میان نبود بعدا تنها کلمه تاتار در کنار ترک اضافه گردیده و اقوام تحت تسلط چنگیز خان را تاتار مینامیدند .«در اول پس از تسلط یافتن چنگیز خان برای شان نام این طایفه یعنی کلمه تاتار بر تمام طوایف زرد پوستی که در تحت حکم چنگیز در آمده اند، اطلاق شده است و اردو، اتباع و یاران چنگیز همه تاتار و تتر خوانده شده اند و این کلمه منحصرا در دوره های اول هجوم مغول نام عمومی ایشان بوده، بعد ها کلمه مُغُول هم معمول گردیده است»{15}. بعدا کلمه مغول توسط چنگیز خان به عنوان یک تحفه معنوی و یا لقب اعزازی به لشکریانش اهدا گردید :»به روایتی چنگیز بعد از فتح شرق ایران یعنی ماورالنهر و میان رودان، لشکریان خود را به صف آورده و خطاب به آنان گفته است، از امروزه به شما لقب مغول (زیبا و شجاع) را مینهم»{16}. چنگیز خان بعد از آنکه طوایف بی شماری از نژاد ترک – مغول را در تحت سیطره اش در آورد در یک مجلس قومی(قوریلتای)در طی سخنرانی اش گفت:» این مردمانی که در آینده شریک نیک بختی و بدبختی من خواهد بود و این مردانی که قلب شان در وفاداری به پاکی دُر و الماس است، رای من بر اینست که بعد ازین به همه مُغُول گفته شود»{17}. در کتاب جامع التواریخ ذیل کلمه مغول چنین آمده است :»در ذکر اقوامی از اتراک(ترکان) که ایشان را این زمان مغول میگویند»{18}. با این مدارک ثابت میگردد که ترک و مغول از تبار و نژاد واحد بوده اند اما در اثر گستردگی و پراگندگی مناطق زیست شان نامها و زبانهای جداگانه ای را انتخاب کرده اند.

اما هزاره ها بر علاوه اینکه ترک نژاد میباشند به شهادت مدارک تاریخی جزء بومیان کشور نیز محسوب میگردند که من بعدا در بخش»قدامت تاریخی هزاره ها»، به این مورد می پردازم . این اجداد بومی هزاره ها، بمرور زمان با مهاجرین ترک تبار آسیای میانه، اوغوز های مغلی، کوشانیها، یفتلی ها، زاولی ها، شاران غرجستان «(شار رشيد(سنه 389 هجری بطور امير)، ابونصر محمد بن اسد(در حدود 405 هجری بطور امير )،شار شاه ابو محمد، شار اردشير ، شار ابراهيم بن اردشير،شار شاه بن ابراهيم، تعداد سنوات حكمرانی شاران غرجستان از ( 389 هجری ) آغاز ميابد و تا زمان حكومت های مركزی غزنويان و حكمرانان غور بصورت پراكنده حكم ميراندند)»{19}، تگين شاهان «(در مدت سه قرن اول اسلامی در تاريخ افغانستان ، نام امرآ و حكمرانانی برده ميشود كه در آخر اسمای ايشان كلمه “تگين” اضافه ميشود . اين سلسله شاهان شايد از يك خاندان معين نباشند ولی مانند امرای شمال هندوكش ايشان نيز از عناصر “كوشانی هفتلی” اند كه در ازمنه قبل از اسلام به صفحات شمال هندوكش و تخارستان آمده اند و از رجال همين كشور شمرده ميشوند . و حتی بنام يكی از ايشان بين مجرای ارغنداب و هلمند در غرب قندهار كنونی شهری بود در دوره غزنويان آنرا “تگين آباد” گفتندی)»{20}. رتبيلان، كابلشاهان، و قرلوق شاهان (طائفه سبكتگين )و… ممزوج گردیدند. استاد جاوید و عمر صالح مولفان جغرافیای صنف نهم معارف نیز به امتزاج اقوام اورال آلتائی معتقد بوده و می نویسند : » نژاد هزاره ممکن است اختلاطی از اقوام اورال آلتائی داشته باشد اما مسلما این اختلاط در مدت کمتر از دوهزار سال صورت گرفته است»{21}.

در نتیجه، نیاکان مردم ازره که همه بلا استثنا از نژاد ترک- مغل بودند همراه با مردم این سرزمین به تشکیل دولت ها پرداخته و تمدن و فرهنگ عظیمی ایجاد کرده اند . که نقش درخشنده نیاکان هزاره ها در ایجاد تمدن انسانی و آثار درخشان تاریخی و باستانی در افغانستان طبق مدارک تاریخی و آثار کشف شده باستانی، غیر قابل انکار میباشد . اما درینجا ذکر یک جمله معترضه لازم است و آن اینکه من معتقدم که نُمود و تشکل هزاره های امروزی سالیان درازی را در بر گرفته و بر علاوه بومی های ساکن در افغانستان، اقوامی دیگری از ترک تباران از قبیلباكتريائیها، سكاها، هون ها، اسكوت ها، تورانیان (ترک ها)، اوغوز ها، کوشانیانیان، هپتالیان، زاولیان و… که همه از نژاد ترک-مغول بودند و حتی نکودری ها از بازماندگان لشکر مغول که در افغانستان ماندگار شده و در بین مردم هزاره های بومی به ادامه زندگی شان پرداخته و بمرور زمان در ترکیب بزرگ قوم هزاره مستحیل گردیده، از آنجمله اند که فعلا همه در ترکیب ملیت هزاره جا گرفته اند . در تاریخ نامه هرات هروی علت این امتزاج را چنین شرح داده است:«این ترکیب و امتزاج در صورتی که ما به الاشتراک در بین شان نمی بود ممکن نبود،و این وجه اشتراک آنان ترک – مغول بودن و پیوند در نژاد و تبار است». از دلایل بالا روشن میگردد که مجموع این همه طوایف و اقوام ترک – مغول بمرور زمان همه با هم ممزوج و مختلط گردیده که در نهایت قوم جدید هزاره را شکل داده و مستحیل در فرهنگ جدید هزارگی شده اند . به همین دلیل هارلان، این نظریه را تائید کرده و هزارستان را سرزمین هزار قبیله خوانده است . به قول مرحوم عیسی غرجستانی «در بین هزاره ها بیشتر از هفتصد و شصت طایفه موجود است» به همین لحاظ زمانی که ما به هزارستان داخل میشویم طایفه های گوناگونی از هزاره ها را مشاهده میکنیم که شامل انواع چهره ها، فرهنگها، عنعنات، گویش ها (لهجه های بهسودی، جاغوری، دایزنگی، ترکمنی، بامیانی و…) میباشند . این میرساند که هزاران سال از امتزاج و اختلاط اقوام و طوایف و قبایل گوناگون ترک – مغول که اجداد هزاره ها را تشکیل میدادند، گذشته تا به هزاره های امروزی رسیده اند. که سیری در درون اقوام و طوایف گوناگون هزاره در هزارستان ما را به این نتیجه نزدیک میسازد .

ب : قدامت تاریخی هزاره ها

برای اینکه در این مدخل وارد شوم ناگزیر از ذکر مقدمه ای هستم . در گذشته دور، مردمان جهان بر اساس نظریات باستان شناسان، حوزه رود نیل را مهد تمدن اولیه جهان که خالق آن مصری ها بودند، میدانستند. اما با گذشت زمان این نظریه با کشف تمدن سومری ها در بابل(بین النهرین) مهر باطل شد خورده و همه محققین و باستان شناسان متفقا تمدن «سومری» ها را جزء تمدن اولیه انسانی در جهان قلمداد کردند . از آنجائی که سومریان ایجادگران نخستین خط جهان یعنی خط میخی بودند و به این اعتبار، طبعا نخستین بنیانگذاران تمدن جامعه بشری نیز بحساب می آمدند . در واقع  بنا بگفته بزرگترین سومرشناس معاصر س. ن. کرامر» تاریخ از سومریان آغاز می گردد». بعد از مدتی ژان اوپئر عالم و تاریخدان فرانسوی در اوایل قرن بیستم بعد از سالها تحقیق بر روی آثار و لوحه های سومری، زبان سومری را خویشاوند زبان ترکی یافت که هردو جزء زبانهای التصاقی اند . سالها بعد از او باستان شناس و معروفترین سومر شناس دنیا “فریتیز هومئل” بعد از تحقیقات وسیع علمی و ترجمه تعدادی از لوحه های سومری با استناد بر کشفیات تاریخی جدید از نوشتجات سومری، خویشاوندی خیلی نزدیک سومری و ترکی را ثابت کرده و نوشت «یک شاخه ای از اجداد ترکان در ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد از وطن اصیل ترکان یعنی آسیای میانه کوچ کرده و به آسیای نزدیک آمده و تمدن های زیادی را از جمله تمدن سومر را افریدند . آثار باقی مانده از سومرها نشان میدهد که زبان ترکی در قدیم به چه شکلی بوده است»{22}. اما بعد از مدتی، ويل دورانت ازین هم پیشتر رفته و در جلد اول اثر بزرگ خود بنام “تاريخ تمدن” زير عنوان “گهوارهٍ تمدنهاي  جهاني، راه هاي پيچيده و گيجي آور أنو«منشأ تمدنهاي سومر و ايلام را تمدن مقدمتر “أنو” واقع در 14 کيلومتري شرق آشغاباد پايتخت ترکمنستان ارزيابي ميکند و در بخش مربوط به سومريان نيز آسياي ميانه بودن موطن اصلي اين قوم را بسيار محتمل دانسته،  به شباهت زبان سومري با زبان مغولي نيز بعنوان يکي از دلايل اشاره ميکند»{23} .

بعدا باستانشناس آمریکایی رافائل پومپللی»در کتابی تحت عنوان»Exploration in Turkestan» می نویسد :»بسیار پیش از پیدایش تمدن های سومر و مصر، ساکنین سرزمین ترکمنستان باستانی تمدن بسیار پیشرفته ای آفریده اند که 2000 سال تداوم داشته . پیدایش نخستین شهرک ها، سیستم آبیاری پیشرفته و نخستین کشت گندم، صنعت سفال سازی و اشیاء زینتی، قالی بافی … متعلق به این دوره میباشد»{24}. که وی آنرا بنام منطقه ای که این تمدن کشف گردیده است یعنی خرابه های تاریخی» أنو» در چند کیلومتری شرق آشغاباد پایتخت امروزی و باستانی ترکمنستان، «تمدن آنو» نامیده است». حتی باستان شناس مشهور روسیه و ترکمنستان آقای پروفسور»ماسون»معتقد است که نخستین علائم نوشتاری نیز در این دوره و دراین منطقه به چشم می خورد . به همین لحاظ اکثر محققین و باستان شناسان تمدن «سومر» در بین النهرین را ادامه و انکشاف تمدن «أنو» میدانند .

به شهادت تاریخ در شهر آلتين تپه در ترکمنستان آثاري از تمدن 9000 ساله کشف گردیده است كه پايه ‌هاي آن بر كشاورزي و گله‌داري بوده و گذشتة آن تا هزارة هفتم پيش از ميلاد می ‌رسد. اين تمدن تا هزاره دوم قبل از ميلاد پابرجا و شكوفان بود . از جمله آثار كشف شده، يك ساختمان بسيار بزرگ آجري است كه باستان شناسان معتقدند که این ساختمان بزرگ شايد پرستشگاه يا محلی براي سكونت گروهی مردمان آن زمان بوده است . از این سایت باستانی، وسایل زندگی، تنور پخت نان و اشياء هنري و تزئینی به دست آمده‌ است. «سفالهايي با نقشهاي گوناگون بر زمينه سرخ و تنور هايي كه گرماي آنها تا 1400 درجه سانتيگراد مي‌رسيده و پيكرة گلين جانوران و آدمياني كه تن شان با پيكر جانوران در آميخته و زنان به شيوة استيليزه يا بسيار ساده پيدا شده ‌است. از گورهاي آنان آثاري يافته شده كه دلالت بر يك نظام اجتماعي پيشرفته مي‌كند. در بعضي از تابوت هاي توانگران مُهره هاي مفرغي و سيمين و در بعضي ديگر كه  از آن تهيدستان بوده سفال هاي گوناگون يافت شده است»{25}. یکی دیگر از محوطه های باستانی مهم ترکمنستان که به عصر آغاز کشاورزی (تولید غذا) و نوسنگی تعلق دارد، «جیتون در 30 کیلومتری شمال غرب عشق آباد و حاشیة صحرای قراقوم است . کافتین در 1331 ش /1952 م برای اولین بار این محوطه را کاوید و ماسون تحقیقات او را ادامه داد. در کاوش جیتون ، 35 واحد مسکونی از خشت خام و بلوکهای گل رس خاکبرداری شد که از قدیمی ترین نمونه های معماری به دست آمده در آسیای میانه به شمار می رود. تمدن جیتون را با تمدن های اولیة جارمو و عبید در بین النهرین قابل مقایسه دانسته اند. از نقاط باستانی مهم دیگر در ترکمنستان، نمازگا تپه و قره تپه است که حاوی نشانه هایی از فرهنگ های عصر کشاورزی تا ادوار مس و مفرغ است . بوکینیتچ ، کاوش را در نمازگا تپه (در جنوب شرقی عشق آباد و در فاصلة سی کیلومتری خاک ایران ) از 1339/1920 آغاز کرد. او پژوهش های خود را به چگونگی روش های آبیاری در دوران اولیة تولید غذا معطوف داشت. سپس ماروشچنکو در 1309 ش /1930 کاوش را در نمازگا تپه دنبال کرد، اما این کافتین بود که در آغاز سال 1329 ش /1950 م ، توانست گسترش دوران های پیش از تاریخ و تسلسل آنها را در آن منطقه بیان کند»{26}. این مظاهر تمدن در زمانی در شمال هندوکش موجود بوده که سایر مردمان جهان در مراحل غارنشینی که جزء کمونهای ابتدائی زندگی بشر به حساب میاید، زندگی میکردند . برای اثبات این موضوع در انسیکلوپدیای ترکمنستان شوروی (سابق) چنین آمده است : «هشت هزار سال پیش، زمانیکه در آسیای نزدیک و ترکمنستان جنوبی{شمال هندوکش} تمدن کشاورزی نخستین و دامداری گسترش یافته بود، در دیگر نقاط جهان اقتصاد ابتدایی و ساده شکارچی گری حاکم بود . در سرزمین های فوق الذکر با اسکان کشاورزان، نخستین روستا ها بوجود آمده بود. در این روستا ها هر خانواده بطور مستقل در خانواده های تک اطاقه زندگی میکرده اند. در محدوده ترکمنستان انسانها 5000 سال ق.م. مس و طلا، و اوایل هزاره چهارم ق.م. نیز برنز را مورد استفاده قرار میداده اند. کشف مس و برنز گسترش ابزارهای هرچه پیشرفته تری را امکان پذیر ساخته است»{27}.

حالا با ذکر این مقدمه چنین نتیجه میگیریم، زمانیکه در هزاره نهم قبل از میلاد تمدنی با شکوهی در ترکمنستان وجود داشته است که خالق آن ترک تباران بودند، طبعا در قلمرو حوزه این تمدن مخصوصا در دوطرف شمالی و جنوبی هندوکش نیز انسانهای متمدنی وجود داشته که آثاری از خود بجا گذاشته اند . درست به همین منظور ما باید حتی جای پای انسانهای اولیه پارینه سنگی را در شمال و جنوب هندوکش ردیابی نمائیم . تا در باره قدامت تاریخی بخشی از اجداد هزاره ها که انسانهای بومی این ساحه بودند مدارک تاریخی بدست بیاوریم . باید ثابت شود که اولا جای پای حتی انسانهای اولیه پارینه سنگی، نوسنگی و عصر مفرغ و … درین مناطق نیز موجود بوده است . ثانیا منشاء نژادی آنان روشن گردد که متعلق به کدام نژاد بودند . که من با همین دید مطلب را ادامه میدهم .

عباس دلجو

abbasdeljo@yahoo.com.au

ادامه دارد

13- محمد احمد پناهی – چنگیز خان ص 40

14- واسیلیف – تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم – ترجمه کریم کشاورز – ص 318

15- عباس اقبال آشتیانی-تاریخ مغول-فصل اول- ص7

16- تقی خاوری . مردم هزاره و خراسان بزرگ –ص 50

17- هارولد لمب – کتاب چنگیز خان

18- رشیدالدین فضل الله – جامع التواریخ ص 103

19- تاریخچه اقوام و نژادها فصل سوم – تورك ها – نوشته پروفیسور عنایت الله شهرانی

20- كتاب افغانستان بعداز اسلام ص 109

21- جغرافیای صنف نهم معارف، صص 22-23 چاپ کابل – 1345

22 – تاریخ ترکان ایران،جلد۱، پروفسور ذهتابی

Will Durant ;Kulturgeschichte der Menschheit; Kِln-1985, s. 109-11023- Explorations in turkestan – Raphael Pumpelly – the University of Michigan- 190824-

25- منبع : http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/80/html/80-61.htm

26- منبع : http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=212

27- https://www.sharemation.com/Araz44/turkman.-sumer.htm?uniq=-yoeq84

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: