چند واژه پيشنهادي توركي مربوط به گاهشماري و تقويم


در زير چند كلمه تركي پيشنهادي خود ٬ براي كلمات فارسي و عربي مربوط به گاهشماري و تقويم كه معادل تركي ندارند را مي آورمּ در باره هر كدام از اين كلمات كه از طرف اينجانب ايجاد شده اند توضيح مختصري نيز داده امּ مهران بهاري

١- هفته:

يئدديجه– Yeddicə

در تركيه و يوگسلاوي سابق سره نويسان در مقابل هفته فارسي كلمه «يئديل» (يئدي+ايل) را بكار ميبرندּ پسوند –ايل در تركي معادل پسوند –ه و يا –انه و –گانه فارسي استּمعادل يئديل در تركي آزربايجان «يئئديل» استּ اما از آنجائيكه در تركي آزربايجان ايل به معني سال مي باشد (در تركي تركيه ييل به معني سال است) شباهت بين دو كلمه يئدديل (هفته) و يئددي ايل (هفت سال)  باعث اغتشاش خواهد گرديدּ از اينرو كلمه «يئدديجه» را به عنوان معادل كلمه هفته پيشنهاد مي كنمּ علاوه بر آنكه پسوند –جه نيز تقريبا معادل پوندهاي –ه٬ -انه٬ و –گانه است٬ در ساخت بعضي ديگر از كلمات مربوط به گاهشماري مانند دؤنه نجه به معني فصل و موسم نيز بكار رفته استּ

٢- سال شمسى٬ قمرى٬ هجري٬ ميلادي:

گونش ايلى – Günəş İli٬ آيسال ايل – Aysal İl٬ كؤچسه ل ايل – Köçsəl İl٬ دوغون ايل – Doğuş İli

به منظور استاندارد نمودن تعبيرات فوق٬ معادل سالهاي قمري و هجري كه به ترتيب از كلمات يك هجائي آي (ماه) و كؤچ (هجرت) ساخته ميشوند٬ با اضافه نمودن پوند –سال٬ -سه ل٬ تركيبات «آيسال ايل» (سال قمري) و «كؤچسه ل ايل» (سال هجري) ساخته شدندּ براي سالهاي شمسي و ميلادي كه از كلمات دو هجائي گونه ش (خورشيد) و دوغوش (ميلاد)  ساخته مي شوند  از پسوند –ي در آخر كلمه ايل استفاده شده استּ بنابراين براي سالهاي قمري٬ هجري٬ شمسي و ميلادي به ترتيب «آيسال ايل»٬ «كؤچسه ل ايل»٬ «گونه ش ايلي» و «دوغوش ايلي» را پيشنهاد مي كنمּ

٣- دقيقه٬ ثانيه و آنيه:

ايريمجيك – İrimcik٬ ايكينجيك İkincik ٬ قيرپيمجيك – Qırpımcıq

-واژه پيشنهادي ايريم از كلمه ايري به معني درشت با اضافه نمودن پسوند –م ساخته شده (مانند بيريم = بير= ايم٬ به معني وآحد) و به معني دقت استּ با اضافه نمودن پسوند –جيك واژه ايريمجيك معادل دقيقه حاصل شده استּ

-واژه ايكينجيك از اضافه نمودن پسوند -ايك به ايكينجي حاصل شده و معادل ثانيه استּ

-واژه قيرپيمجيق از اضافه نموده پسوند –جيق به كلمه قيرپيم (قيرپ=يم) كه به معني آن و لحظه است ايجاد شده است و به معني آنيه استּ

بنابراين براي كلمات دقيقي٬ ثانيه و آنيه معادلهاي تركي ايريمجيك٬ ايكينجيك و قيرپيمجيق را پيشنهاد مي كنمּ

٤- ساعت مچي:

چولازيق – Çolazıq

كلمه پيشنهادي «چولازيق» كه معادل ساعت مچي است به قياس كلمه بيله زيك به معني دستبند و النگو در تركي ساخته شده استּ فرم اصلي بيله زيك٬ بيله ك+اوزوك به معني حلقه مچ است كه در تركي معاصر به بيله زيك تغيير فرم داده استּدر تركي باستان كلمه  چولا – Çola به معناي ساعت (واحد زمان) بكار مي رفته استּ با اين قياس تركيب چولا+اوزوك به معني حلقه ساعتي و يا ساعت مچي را نيز به شكل چولازيق نشان داده امּ

٥- كرونولوژي:

چاغينسيرا – Çağınsıra

در زبان تركي چاغ به معني وقت و هنگام و زمانه استּاما كاربرد كلمه چاغ به معني زمان بويژه در مقابل مفهوم مكان چندان صحيح نيستּ زيرا در تركي چاغين – Çağın (چاغ+ين) به مفهوم زمان٬ در مقابل اورون – Orun (اور+اون) به مفهوم مكان استּردپاي واژه چاغين در تركي آزربايجاني را در كلمه هاچان مي توان مشاهده كرد كه در آن حرف غ مانند تركي استانبولي٬ حذف شده استּ (هاچاغين= ها+چاغ+ين=ها+چا+=هاچان)ּ با حركت از اين نقطه براي كلمه كرونولوژي٬ تركيب چاغينسيرا (چاغين+سيرا) پيشنهاد ميشودּ چاغين به مفهوم زمان و سيرا به مفهوم رديف و نوبت و ترتيبּּּּ

٦- تاريخ (علم) و تاريخ (مورخه) :

اؤته ك – Ötək ٬ ايلايگون- İlaygün

در زبان فارسي براي ناميدن دو مفهوم متفاوت علم تاريخ (به انگليسي History) و مورخه (به انگلسيي Date) مانند تاريخ تولد٬ هر دو كلمه واحد «تاريخ» بكار مي رود٬ اما در زبان تركي همچو كمبودي وجود نداردּدر نشريات دانشجوئي تركي در ايران به واژه ايلاي به معني تاريخ برخورد مي كنيمּ حال آنكه كاربرد كلمه ايلاي معادل تاريخ در هر دو معني آن (علم و مورخه) داراي اشكال استּ

در زبان تركي براي تاريخ به معني علم تاريخ واژه «اؤته ك» (اؤت+ ه ك٬ از اؤتمك به معني سپري شدن و گذر كردن)  پيشنهاد شده استּ بنابراين تعويض كلمه موجود اؤته ك با كلمه ديگري جهيت نداردּ و اما كلمه ايلاي به معني مورخه نيز نميتواند بكار رودּ زيرا مورخه مثلا قطعنامه مورخه فلان و يا تاريخ تولد٬ شامل سه بخش سال و ماه و روز استּ با توجه به اين نكته٬ معادل كلمه مورخه٬ به شكل «ايلايگون» (ايل+آي+گون) پيشنهاد ميشودּ

در زير چند كلمه تركي مربوط  به تقويم و گاهشماري تركي– شامل موارد پيشنهادي خود در فوق به رنگ قرمز- را آورده ام:

تقويم و گاهشماري توركي: تورك ييمي و چاغ بيريملري – Türk Yimi və Çağ Birimləri

ساعت (واحد زمان): چولا – Çola

روز: گون –Gün

هفته: يئدديجه– Yeddicə

ماه: آى – Ay

دوره دو ماهه: كسين – Kəsin

فصل٬ موسم (سه ماهه): دؤنه نجه – Dönəncə

دوره شش ماهه: سوره م -Sürəm

سال: ايل – İl

سال شمسى: گونش ايلى – Günəş İli

سال قمرى: آيسال ايلى – Aysal İl

سال هجري: كؤچسه ل ايل – Köçsəl İl

سال ميلادي: دوغون ايل – Doğuş İli

سالنامه: ايلليك – İllik

سالگرد: ايل دؤنوم – İldönüm

سالنما: ايل گؤر – İlgör

دقيقه: ايريمجيك – İrimcik

ثانيه: ايكينجيك – İkincik

آنيه: قيرپيمجيك – Qırpımcıq

ساعت مچي: چولازيق – Çolazıq

روزشمار: گونگه ن – Güngən ٬ گونله ج – Günləc

تحويل سال: گون دؤنومو٬ ايل دؤنوشومو

وقايع نامه: ايلده ليك – İldəlik

كرونولوژي: چاغينسيرا – Çağınsıra

قرن-سده: يوزايلليك – Yüzillik

دهه: اون ايلليك – Onillik

وقت٬ هنگام: چاغ – Çağ

تقويم: ييم – Yim

تاريخ (علم):  اؤته ك – Ötək

تاريخ (مورخه) :  ايلايگون- İlaygün

مدت: سوره  – Sürə

مهلت: سوره و -Sürəv

عهد٬ دوره: دؤنه م -Dönəm

روند: سوره ج – Sürəc

پريوديك٬ ادواري: سوره لي – Sürəli

مزمن: سوره گن – Sürəgən

دائم٬ مداوم: سوره كلي – Sürəkli

ابدي: منگي – Məngi

ازلي: آشني – Aşnı

آخر: سون – Son

اول: ايلك- İlk

نهايت: بيتيم – Bitim

ابتدا: باشلانقيج – Başlanqıc

اوليه٬ نخستين: ايلكين – İlkin

نادر: اسئيره ك – Seyrək

زود زود: سيخجا – Sıxca

پياپي: آرديشيق – Ardışıq

قديم: اسكي – Əski

باستان: بايري – Bayrı

زمان (در مقابل مكان) :  چاغين – Çağın

مكان (در مقابل زمان) :  اورون – Orun

گئرچه يه هو!!!

سؤزوموز

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: