تاریخ تمدن هوری ها


fotoهوري ها نيز همچون سومرها٬ قوتتي ها ٬ لولوبی ها و۰۰۰؛از آسياي ميانه به آذربايجان كوچ كرده بودندַپايتخت هوري ها واشوقانني٬ vushuganni در كنار رود هابور بود.

تاريخ مهاجرت دقيق هوری ها، به آذربايجان دقيقأ معلوم نيست ، ولی حضور آنها در آنجا، قديميتر از قوتتی ها و لولوبی ها بود.آثار تاريخي نشان مي دهد كه هوريها، حداقل از ۳-۴ هزار سال قبل از ميلاد در مناطق غربي آذربايجان, بين كوه هاي زاگرو س و توروس, از شهرهاي خوي, سلماس تا سولدوز(نقده) و از درياچه اورميه تا توروس، ساكن بوده و دولت»آراتتا» را در آنجا تشکيل داده بودندַاين اراضي از هزاره دوم تا هزاره اول قبل از ميلاد» نايير» ناميده مي شد.

هوری ها تمدن آراتتا را در آذربايجان آفريده بودند، ولی در شکل گرفتن آن تمدن سومرها نيز( قبل از مهاجرت از آذربايجان)، نقش داشتند. تمدن آراتتا نقش اول را در صنعت فلزکاری آنزمان دنيا داشتند، و همانطور که در بخش مربوط به سومرها ذکر شد، سومر ها از آنجا علم فلزکاری را با خود به بين النهرين بردند. «ارت» در «ديوان لغات الترک» به معنی کمره کوه؛ و»آراتتا»در زبان سومری به معنی کوه،منطقه کوهستانی ميباشد.

در تپه های، گوی تپه در ۶ کيلومتری جنوبشرق اورميه، و در تپه حسنلوی سولدوز، آثار زيادی از هوری ها پيدا شده است.

بورتون براون،Burton Brouwn، در سالها۱۹۵۲ـ۱۹۴۸ در تپه «گوی تپه»، کاوشگری کرده وآثار فلزی زيادی از آنجا بدست آورد. او با استناد بر يافته های خود در آنجا مينويسد: آثار فلزی پيدا شده در «گوی تپه» نشان ميدهدکه،در ۳۰۰۰ق.م. هوريها در ترکيبات مس و قلع ،آرسنيک استفاده ميکردند، و اين نشانگر آگاهی آنان از علم فيزيک و شيمی ميباشد.

«چارلز بارنی» نيز در اين باره مينويسد: آثار «گوی تپه» نشان ميدهد که، صنعت فلزکاری ، در هزاره دوم قبل از ميلاد در منطقه غرب درياچه اورميه ، در سطح پيشرفته ای رايج بود، بعدها با مهاجرت هوری ها به سوريه و آشور، صنعت فلزکاری در آنجا ها هم رايج شد.۱�

بيشترين اطلاعات مربوط به هوری ها، از کتيبه ها و داستانهای سومری بدست آمده است. مثلادر اين کتيبه ها، به ارتباطات تنگاتنگ و مستمر، «اينسوکوش سيرانا» شاه هوری( ۲۸۰۰ ق.م.) با «انمرکر» شاه «اوروک» در سومر اشارات زيادی شده است، که نشانگر تلاش سومرها برای بدست آوردن مواد مورد نيازشان ( فراورده های چوبی،فلزات،سنگهای تزئينی و قيمتی) از آذربايجان ميباشد.۱�

آثار و مدارك تاريخي نشان ميدهند كه بخشي از اقوام هوري به دلايل نامعلومي درحوالی ۲۴۰۰ ق م به طرف شمالغرب، جنوب و غرب كوچ كرده، وحتي تا مصر پخش شدند و هنر و صنعت خود را تا آنجاها بسط دادند.

يکی از علل مهاجرت اين عده از طوايف هوری از آراتتا، فشار و حملات ۳۰۰ ساله سومر ها ، برای تسلط بر ثروتهای طبيعی آراتتا، و ايجاد فضای ناامن اجتماعی در آنجا بود.

شباهت زياد بين آثار «گوی تپه» و آثار دوره دوم مصر، نشانگر مهاجرت وسيع هوری ها به مصر و تاثير شديد هنر آنها بر هنر مصر ميباشد.(بورتون براون).۱�

«Sharl Burmey» شارل بورمئی، با مطالعه آثار پيدا شده در هفتمين طبقه زيرين در «هفتوان تپه» ، در بخش ميانی ترکيه امروزی، نتيجه گيری ميکند که، در ۲۳۰۰ق.م. ساکنين آنجا هوری ها بودند. ۵�

بعضی از تاريخ دانان، از جمله، ت. روجئر، .Roger، س.ژ.اوکاللاقان،S’J.Ocallaghan،با استناد به آثار پيدا شده در «هفتوان تپه» و «بوغاز کوی» در آنادولی، عقيده دارند که، آن بخش از هوري ها كه به شمال غرب و آنادولي كوچ كردند ، بعدها علاوه بر دولت «ميتانی»، دولت های «اورارتو» و «هيت»، را نيز تأسيس کردند. ۵�

پروفسور»لسوه» عقيده دارد که، آشوری ها هنرمعماری،حجاری،فلزکاری خود را بر اساس آنچه که از هوری ها گرفته بودند، پايه ريزی کردند.۱�

بعد از مهاجرت عده کثيری از هوريها، منطقه «آراتتا» با نام «گيلزان» ، که اسم يکی از طوايف موجود در ترکيب هوری ها بود، معروف شد.

«Morits Vanlon» موريس وانلون، با مطالعه آثار پيدا شده در «تپه حسنلی»، نتيجه گيری ميکندکه ، تمدن «گيلزان» همان تمدن هوری ميباشد.

از تپه حسنلو در سولدوز در آذربايجان كتيبه اي از «تيشاري» شاه هوري از ۲۴۰۰ قַمַ به زبان هوري با خط اككدي پيدا شده كه نشان ميدهد كه هوري ها در ۳۰۰۰ ق م در آذربايجان ساكن٫ و صاحب دولت و مدنيت بوده اندַ

سندی نيز از ساشارنار شاه هوري از۱۴۵۰ ق م از منطقه» ناوار» در دره» دياله» پيدا شده است. (۳)

آثار تاريخي نشان ميدهند٫كه در حوالي ۱۲۰۰-۱۴۰۰ق م طوايفی از هوري ها در داخل ايلام هم زندگي ميكردند٫ و در آنجاحتی به مقام شاهي هم رسيده بودند, براي مثال هور پاتيلا, پسوند هور در اسامی اين خاندان شاهی، انتساب آنان به اقوام هوری را نشان ميدهد.

«ژ.ق.ماسکئن» مينويسد: در زمان»زميرليم» ، ۱۹۰۰ق.م.) مهاجران جديد هوری شروع به نفوذ در مناطق شرقی فرات کردند، آنها از سرزمينی که امروز آذربايجان ناميده ميشود، به آنجا کوچ کردند، اين اقوام نه سامی و نه هندواروپايی بودند.( ميراث فرهنگ، شماره ۵،۱۳۷۰،ص۵۲)

زبان هوري ها با زبان اورارتوها از يك خانواده ميباشند , اقوام لولوبي, قوتتي, هوري ها و ايلاميان از لحاظ نژادي و زباني نزديك به هم بودندַ(۲ )

صنعت, هنر , و تمدن هوری ها شبيه تمدن و هنر ساير ملل التصاقي زبان منطقه بودַپروفسور «دايسون» در باره هوري ها تحقيقات خيلي وسيعي انجام داده است, در مورد جام طلايي پيدا شده در تپه حسنلو در سولدوز(نقده) مينويسد: اين پياله زرين نشانه اي از هنر و صنعت والای هوري ها است, و در ساخت آن تاثير شيوه هنري هوري ها به روشنی ديده مي شودַ هنر و صنعت هوري ها نه فقط بر ديگر ملل التصاقي زبان بلكه بر ساير ملل نيز تاثير عميقي گذاشته بودַ

در سال ۱۹۰۵ در ۱۵ كيلومتري جنوب شرقي سلماس در محال قارپاق٬ در ده انزال عده اي كارگر ضمن كار به يك خانه سنگي برخورد كردند و در داخل ان آثار هنري زيادي وجود داشت٬ از جمله دو مجسمه گاو از جنس مفرع، وسايل آرايشي از جنس نقره و طلا و كمربند تونجي كه با اشكال شير٬ گاو٬ انسان بالدار تير و كمان بدست گرفته و غيره تزئين شده بود.كارگران به طمع اينكه داخل مجسمه هاي سنگين طلا وجود دارد ٬ بدنه آنها را شكستند ولي سر مجسمه ها الان يكي در موزه لوور و ديگري در موزه هانري فوق دانشگاه هاروارد نگهداري ميشوند. و کمربند ذکر شده در موزه هانري متروپوليتئن نگهداري ميشود.(۵) . در منطقه غرب درياچه اورميه از خوي تا اشنويه ده ها تپه تاريخي مربوط به هزاره چهارم تا سده ششم قبل از ميلاد وجود دارد كه متاسفانه دولت ايران به آن ها توجهي نميكند و اگر کاوشگري و تحقيقات علمي در آنجاها صورت گيرد مطمئنأ آثار فراواني از هوري ها٬ لولوبي ها٬ قوتتي ها٬ ماننا٬ اورارتو و ماد پيدا خواهد شد.

عزت الله نگهبان، پان فارسي كه در زمان پهلوی دوم، مسئول كاوشگري ها در تپه هاي تاريخي مارليك و حسنلو بود مينويسد: از هوري ها در دره «نابور» آثار فراواني پيدا شده و با اهميت ترين آنها مهرهاي استوانه اي شكل ميباشند، و نقش هاي حك شده بر آنها از سبك و روش مخصوصي برخوردار است و عين آنها در كركوك, و نوزي نيز پيدا شده است(۴ )ַ بر روي اين مهرها نوشتجاتي با خط ميخي وجود دارد، ولی عزت الله نگهبان از افشاي محتوا و نوع زبان آن نوشتجات خودداري كرده است. ولی خوشبختانه عين همان مهرها ،كه از ۱۵۰۰ ق م تا ۵۰۰ق.م.مي باشند، در «ايسيك گول» در قزاقستان هم پيدا شده است، و نوشتجات روی آنها خوانده و ترجمه شده است ٬ آن نوشتجات، به زبان تركي باستان و با خط اورخون ميباشند ٬اين حقيقت ،علت خودداري آقاي عزت الله نگهبان از افشاي محتواي نوشتجات مهرهاي ذكر شده را بيان مي كند. هنر و تمدن هوري ها در تکامل تمدن های بعدي آذربايجان نقش مهمی داشته است ضمنا لوحه هايی به خط اورخون در سال ۱۳۷۱ در آذربايجان پيدا شده است ولی پان فارسها که قدرت و حاکميت در ايران را در دست دارند،اجازه تحقيق روی آنها را نميدهند. البته با قطع شدن دست خيانتگر شوينيسم فارس از سرزمين آذربايجان، امکان تحقيقات علمی صحيح و بيطرفانه، بر روی آثار تاريخی موجود، هويت ترکی ماننا ها،قوتتی ها،مادهاو… را کاملا ثابت خواهدکرد.

۱- پروفسور م.ت. ذهتابی٬ تاريخ قديم ترکان ايران ص ۹۵

۲- م. دياکونوف٬ تاريخ ماد٬ ص ٩٩

۳- پروفسور م.ت. ذهتابی٬ تاريخ قديم ترکان ايران ص ۹۸

?- عزت الله نگهبان٬ ظروف فلزي مارليك ص ۵۰

۵- مجله ميراث فرهنگي٬سال سوم٬شماره ۵ ٬ ۱۳۷۰ ٬ ص۵۳

عادل ارشادی فر

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: