تاریخ تمدن لولوبی ها


fotoتاريخ دانان زيادي همچون٬ هنري فيلد , آرتور كسيت, چارلز بارنی و غيره سرزمين آذربايجان را مهد تمدن بشري و سرزمين ظهور انسان متفكر ميدانندַ اين سرزمين پر آب و حاصلخيز از هزاران سال پيش مسكن انسانها بوده است و همواره مهاجرين جديد را نيز به خود جذب كرده استַ در كاوشگري هايي كه در گنجه, نخجوان و آستارا انجام شده٫ وسايل زياد كشاورزي و ظروف سنگي از دوران سنگي بدست آمده استַآثار باستاني كه در»قوبوستان» در آذربايجان شمالي در نزديكي باكو در ساحل خزر پيدا شده است مربوط به ۱۳۰۰۰ سال قبل از ميلاد ميباشند. علاوه بر آثار تاريخي زيادي كه در آنجا پيدا شده ( سلاح, لوحه هاي سنگي, وسايل زندگي,ַַ) تكه سنگهاي بزرگي نيز در آنجا وجود دارد كه اشكال مختلفي بر آنها حك شده است. اين حكاكي ها عبارتند از اشكال حيوانات مختلف, رقص دسته جمعي, قايق و غيره و در نوع خود بي نظير ميباشد. به عقيده خيلي از دانشمندان از جمله پروفسور Thor Heredal باستان شناس نروژی، اشكال حك شده قايق و كشتي در قوبوستان عين شكلهاي سومري مي باشند و ارتباط بين مردم ساكن آنجا ها را با هم ثابت كرده وتصويرهای قايقها در قوبوستان را قديميترين تصويرهای پيدا شده قايق در دنيا ميدانندַ (۱)

به عقيده اين گروه از تاريخدانان دسته اي از سومريان هنگام عبور از آذربايجان ،مدتی در آنجا ساکن شده و در تكامل تمدن قوبوستان نقش مهمي ايفا كرده اند ٫ خود سومري ها در كتيبه اي بيان ميكنند:كه انها از سرزمين كوهستاني در شمالغرب آمده اند و در انجا كشتيراني امكان پذير بود. (۲)

آثاری که شبيه ،آثار قوبوستان،و همزمان با آنان هستند از جاهاي مختلف آذر بايجان جنوبي نيز پيدا شده است ٬از جمله در منطقه سونگون ورزقان در شهرستان اهر كه در سال ۱۳۷۶ شمسي توسط محمد حافظ زاده پيدا شدند( پروفسور ذهتابي٬تاريخ قديم تركان ايران ص ۱۵۴). قديمترين اقوام ساكن سرزمين آذربايجان امروزی ( استانهایآذربايجانشرقي ,غربي,زنجان ,اردبيل,همدان,قزوين, وقسمتهايي از استانهاي مركزي,گيلان,كردستان +آذربايجان شمالي) اقوام سومر، سابير يا ساوير ها, قوتتی ها, لولوبی ها,كنگرها,هوری ها٬ توروك ها و آذها بودند، زبان همه اين اقوام پيوندي يا التصاقي بود. حتي بعضي از پان فارس هاي سابق مثل شاپور رواساني(۳), رقيه بهزادي(۴) و حاميان پان فارسيسم مثل گيرشمن(۵) به اين حقيقت اعتراف ميكنند. به عقيده تاريخدانان زيادي از جمله م.دياكونوف٬ آكادميك مار ٬ ُ.هومئل و غيره زبان آن اقوام لهجه هايي از يك زبان مشترك بودند و آن زبان را زبان» پروتوترك»؛پيش تركي٬ محسوب ميكنند.

تركی آذري امروزي حاصل آميزش و تركيب زبان اقوام باستانی ذکر شده آذربايجان، با لهجه هاي ديگر تركي٬ كه در اعصار بعدي از طريق مهاجرت اقوام جديد ترك، از جمله ايشغوزها(ساكا٬ايسكيت)٬ اوغوزها٬ قبچاق ها٬ اويغورها، به آذربايجان، وارد آنجا شده بود٬ شكل گرفته است. از نظر زبان شناسي زبان تركي وارث زبان همه اين اقوام قديمي ميباشد و به همين خاطر تاريخداناني چون ف.هومئل و غيره ،آن آقوام را پروتوترك مينامند، آن اقوام از۶۰۰۰ سال ق.م. و حتی زودتر از آن ساكن آذربايجان بودند.

هرودوت ٬ هر چند كه اشتباهات زيادی را در تاريخ نويسی مرتکب شده است٬ در باره مردم آ ذربايجان ميگويد: سايبر ها در هر دو طرف رود آراز (ارس) ساكن هستند(۶) ٬ در ترك بودن سايبر ها هم، که کلمه سيبری نيز از نام آنان اقتباس شده است، هيچ تاريخ داني شكي نميكند. در زمانهاي خيلي قديم٬ تركان كه از اقوام زيادي تشكيل شده بودند و در وسعتي از منچوري تا مديترانه و خليج کنگر( خليج فارس امروزی) زندگي ميكردند نه با نام ترك بلكه با نام ايل و قبايل مختلف خود ناميده مي شدند٬ هرچند كه قبايلي به اسم قبايل توروك يا ترك نيز در بين آنها بودند٫ که بعد از تقريبا ۴۰۰ميلادی،يعنی زمان امپراتوری «گوک ترکها» ، کلمه تورک همه گير شده است

از اقوام باستاني آذربايجان كه بارها موفق به ايجاد دولت هاي مقتدري در سرزمين آذربايجان شدند و در شكل گيري هويت زباني و تباري تركان امروزي آذربايجان سهم بزرگي دارند ٬ لولوبي ها و قوتتي ها بودند كه از ايل ها و قبايل همنژاد و همزبان زيادي تشكيل شده بودند. اين اقوام در اعصار بعدي در تشكيل دولت هاي ماننا و ماد مهمترين نقش را داشتند. پروفسور ف. اغاسي اوغلي تاريخ شناس مشهور آذربايجاني(شمالي) ، در تحقيقات جديدي عقيده دارند كه لولوبي ها قومي مجزا از قوتتي ها نبودند بلكه شاخه كوچ نشين و كوه نشين اقوام قوتتي را لولوبي ميناميدند. اقوام مذكور در حدود هزاره ششم پيش از ميلاد نخستين موج از مهاجريني بودند كه به سرزمين آذربايجان روي آورده اند . منشأ اين اقوام آسياي ميانه(تركستان) بود.

لوللو در زبان هوري به معني كوهستاني و بي علامت جمع در آن زبان ميباشد٬ و لولوبي به معني كوهستاني ها بود. در منابع اككدي در هزاره سوم قبل از ميلاد از لولوبي ها با نام لوللوپوم ياد ميشود و در منابع آشوري به آنها لولوبي گفته ميشود.(۷)

لولوبي ها از شرق رودخانه دياله تا درياچه اورميه و ازآانجا تا قزوين٬ قم و همدان زندگي مي كردند.قوتتي ها در شمال و شمالغرب لولوبي ها زندگي مي كردند.

نارام سوئن ٬ نوه سارگون اول شاه اككددر لوحه معروفش ؛ از غلبه بر لولوبي ها سخن ميگويد.؛ بر لولوبي هاي كوهستاني پيروز شدم (۸)

لولوبي ها از نظر نژادي نزديك به ايلاميان و كاسسي ها بودند.(۹)

در نزديكي سرپل ذهاب كه سرحد جنوبي لولوبي ها بود٬ دو كتيبه سنگي كه هر دو مربوط به۳۰۰۰ سال قبل از ميلاد ميباشد پيدا شده است. كه يكي از آنوبانيني Anubanini ٬ و ديگري از Tar-lunni ٬تارلوني ٬ دو تا از شاهان لولوبي مي باشند. هر دو كتيبه با خط و زبان اككدي نوشته شده اند.كتيبه آنوبانيني در آن طرف مرز در شيخ خاندا درعراق پيدا شده است و در آن نوشته اي به اين مضمون نوشته شده: آنوبانيني شاه قدرتمند لولوبي شكل خودو شکل ايشتار (ننه) را در كوه پادير حك گردانيد. كسي كه صدمه اي به اين اشكال و لوحه بزند به نفرين و غضب آنو٬ آنوتوم٬ بئل٬ رامان٬ ايشتار٬ سين و شه مش دچار و نابود شود. (۱۰).

آنو Anu٬ ،خدايي كه آنوباني در لوحه اش ذكر مي كند، در بين النهرين نيز به عنوان خداي بزرگ آسماني ٬ كه ديگر خدايان از او مدد ميگرفتند٬ از ۳۰۰۰ ق م تا ۷۰۰ ق م در آنجا مورد پرستش بود. آنو اسم خداي لولوبي ها همچنين اسم كوهي ( Anoy)مقدس در شمال كوههاي آلتايي هست و احتمالا آن اسم را با مهاجرت خود از آنجا با خود به سرزمين جديدشان آورده اند. احتمالا آنوتوم نيز مرتبط با Anoy ميباشد. ايشتار، ايستر( اينانا) اولين بار در بين سومريان آفريده شده و بعد در ميان ملل ديگر رايج شده بود.(۱۱)

نقش هاي حك شده در اين كتيبه ها اطلاعات زيادي را راجع به طرز لباس ٬ دين٬ و اسلحه هاي لولوبي ها به ما ميدهد. اين دو كتيبه از آن جهت مهم هستند كه لباس و كلاه لولوبی ها در آن کتيبه ها، با کلاه و لباس ماننا ها٬ كاسسي ها و ماد ها ، که هرودت در ۲۵۰۰ سال بعد …. ميکند، كاملا مثل هم ميباشد..يعني با تكيه بر آن دو كتيبه باقيمانده از لولوبی ها و نوشتجات هرودت به طور قطعي ميتوان همنژادي و همزباني كاسسي ها٬ ماننا و مادها را اثبات كرد( ۱۲). در لوحه آنوبانيني شاه با لباس و كلاه مخصوص تركان آسياي ميانه با تير و كمان در دست پايش را روی شكم دشمنش كه لخت بر زمين خوابيده گذاشته است٬ ودر جلوي شاه » ننه»nana، با لباس مخصوص ايستاده و هشت نفر اسير را دست بسته با طناب نگه داشته و و در دست راست يك حلقه ( نشان قدرت و خاكميت) را به طرف شاه دراز كرده است و بالاي آنان شكل آفتاب نقش شده است. بعدها شاهان هخامنشي و ساساني از آن كتيبه الهام گرفته و در كتيبه هايشان از آن تصوير و حلقه استفاده كردند٬ و اين نمونه اي از يادگيری پارسها از اجداد تركان است.(عكس اين دو كتيبه٬تاريخ قديم تركان ايران ص ۲۲۳-۲۲۴). شکل تير و كمان درآن كتيبه ثابت ميكند كه ملل ترك خيلي قديميتر از تركان ايشغوز( ساكا ها) از تير و كمان استُفاده ميكردند.

م.دياكونوف :اثار تاريخي نشان ميدهد كه لولوبي ها در ۳۰۰۰ سال ق. م. داراي دولت مستقل٬ تمدن و جامعه مترقي بودند (۱۳). ?ا تحقيقاتي كه ازطرف دانشمندان صورت گرفته اين امر روشن شده است كه قيافه تركاني كه در عصر حاضر در آذربايجان زندگي مي كنند با تصاوير و مجسمه هايي كه از لولوبي ها و گوتي ها به جاي مانده است مطابقت مي نمايد(خصوصا فرم جمجمه) و اين نشان می دهد که با وجود مهاجرت اقوام جديد به آذربايجان در اعصار بعدی٬ شكل و قيافه ساكنين آذربايجان با۵۰۰۰ سال اخير تغيير چنداني نكرده است.

منابع:

۱- ر. رئس نيا ٬آذربايجان در سير تاريخ ايران٬ چاپ ۱۳۶۸ تبريز

۲- مַتقي سياهپوش٬ پيدايش تمدن در آذربايجان, صفحه ۳۰۵

۳- ?اپور رواسانی٬ ?امعه بزرگ شرق٬ص۳۰۲٬

۴- رقيه بهزادی٬ قوم هاي كهن در آسياي مركزي و ايران٬ ص۲۶۴

۵- گريشمن٬ ايران از اغاز تا اسلام ٬ص۳۸

۶- تاريخ هرودت٬ ترجمه م.وحيد مازندراني٬ تهران ۱۳۴۳

۷- پروفسور ذهتابی ٬تاريخ قديم تركان ايران٬ص ۲۲۲

۸-م. دياکونوف٬ تاريخ ماد٬ ص۲۱۰

۹-م. دياکونوف٬ تاريخ ماد٬ ص۱۱۰

۱۰- ماد٬هخامنشيان٬اشكاني٬ساساني-اكبر سرافراز٬ بهمن فيروزمند۱۳۷۳٬تهران٬ص۱۵ / (تاريخ ماد٬ ص ۱۰۲)

۱۱- ?روفسور م.ت. ذهتابي٬تاريخ قديم تركان ايران ٬ ص ۲۲۲

۱۲- ?روفسور م.ت. ذهتابي٬تاريخ قديم تركان ايران ٬ ص ۲۲۴

۱۳-م. دياکونوف٬ تاريخ ماد٬ ص۱۰۱

عادل ارشادی فر

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: