هنر خطاطی در فرهنگ تورک


در دنیای اسلام جمله معروفی وجود دارد، می گویند «قران کریم در مکه نازل، در مصر قرائت و در استانبول نوشته شد.» در واقع این جمله نشان می دهد که تورکها از همان ابتدا از قابلیت خوشنویسی و هنر زیبا شناسی بهره مند بوده اند.

به برنامه فرهنگ ما خوش آمدید. امروز نیز گشت و گذاری خواهیم داشت در میان موضوعات اساسی فرهنگ تورک و در رابطه با هنر خطاطی یعنی همان خوشنویسی که یکی از هنرهای تزئینی در فرهنگ تورک می باشد با شما سخن خواهیم گفت.

وقتی سخن از هنر خطاطی می شود، حروف عربی که با خطی زیبا نوشته شده اند به اذهان می آید. این هنر پس از تحول حروف عربی در سده های بین ۶ ام الی ۱۰ ام، به ظهور رسیده است. تورکها پس از پذیرفتن دین اسلام و یادگیری و درونی سازی حروف عربی مدت زمانی طولانی در جهت رشد و پیشرفت هنر خوشنویسی فعالیت خاصی ننمودند اما پس از ورود به آناتولی به هنر خطاطی علاقه نشان دادند. پررونق ترین دوره هنر خوشنویسی نیز دوره عثمانیان بود.

در دنیای اسلام جمله معروفی وجود دارد، می گویند «قران کریم در مکه نازل، در مصر قرائت و در استانبول نوشته شد.» در واقع این جمله نشان می دهد که ترکها از همان ابتدا از قابلیت خوشنویسی و هنر زیبا شناسی بهره مند بوده اند.

تلاش در جهت نوشتن قرآن به شکل بسیار زیبا سبب گردید تا از کنار هم قرار گرفتن حروفی که زمینه خواندن و نوشتن را فراهم می کنند، چنین هنر زیبایی پدید آید. بویژه پس از فتح استانبول توسط سلطان محمد فاتح، هنر خوشنویسی در مراکز فرهنگی و اداری دولت عثمانی رواج یافته و به اوج رسید. خطاطان تحت حمایت پادشاهان قرار گرفته و شروع به نوشتن کتاب نزد آنان نمودند.

تاثیر و نفوذ یاقوتی مصتعصم که نقطه عطفی در تاریخ خوشنویسی محسوب می گردد، در آناتولی از اواسط سده سیزدهم شروع و تا اواسط سده ۱۵ ام ادامه یافت. یاقوتی مصتعصم که مانند حلقه زنجیری خوشنویسان قبل و بعد از خود را به یکدیگر پیوند داده، هنر خطاطی را که به شاخه های مختلفی تقسیم شده بود با یکدیگر تلفیق نموده و با استفاده از آثار خوشنویسان قبل از خود و با کسب فیض از محضر استادان زمان خود به شهرت دست یافت.

شیخ حمداله یکی دیگر از خطاطان که در این دوره آموزش دیده و پرورش یافته، با تغییر برخی از قوانین مصتعصم، خط عربی را صاحب چهره ای گرم و ملایم نمود.

طرز و اسلوب شیخ حمداله که موسس هنر خطاطی تورک بشمار می رود، تا قرن ۱۷ ام ادامه یافت. حافظ عثمان یکی دیگر از خطاطان مشهور نیز خط عربی را از نظر زیبایی به درجه اعلای رشد رساند. بعد از این تاریخ نیز کلیه خطاطان از حافظ عثمان پیروی کردند.

هنر خوشنویسی تورک، در قرن ۱۹ ام و آغاز سده ۲۰ ام نیز رونق خود را حفظ نمود. اما در سال ۱۹۲۸ با گذر از الفبای عربی به الفبای لاتین، از شکل هنر رایج درآمده و شکل هنری سنتی را بخود گرفت که تنها در برخی از موسسات آموزشی تدریس می شود.

علاوه بر ۶ نوع خطی که در دوره رواج هنر خوشنویسی به ظهور رسیده و خط تعلیق که توسط ایرانیان ابداع گردیده، انواع دیگری از خط نیز وجود دارد که برخی از آنها زیاد رواج پیدا نکرده و برخی نیز تنها در زمینه های خاص مورد استفاده قرار گرفته است.

بعنوان مثال خط دیوانی که توسط ترکها ابداع گردیده و توسعه یافته، تنها در نوشتن اوراق و اسناد مهم در دیوان همایونی عثمانی و خط سیاق نیز که نوشتن و خواندن آن نیازمند آموزش ویژه ای بوده، در ثبت اسناد و مدارک مالی مورد استفاده قرار می گرفت. خط ریکا نیز که به علت سهولت در نوشتار در زندگی روزمره مورد استفاده قرار می گرفت، در قرن ۱۹ ام به یک خط هنری تبدیل شد.

در هنر خوشنویسی نوشته ها به نسبت ابعادشان نیز نامهای مختلفی دارند. در تابلوها و لوحه هایی که بر دیوارها نصب می گردد، همچنین نوشته هایی که بر طاق و قبه مکانهای دینی همانند مسجد و مقبره ها نوشته می شوند، و بطور کلی به نوشته هایی که از دور خوانا باشند، خط جلی گفته می شود.

در هنر خوشنویسی در واقع بر روی کلمات کار می شود و جهت نوشتن از قلم نی استفاده می گردد. نوک قلم به تناسب ضخامت نوشته ای که قرار است خطاطی شود بر روی قط زن که از ماده سخت ساخته شده گذاشته می شود و با چاقویی تیز و ویژه که قلم تراش نامیده می شود، تراش داده شده و شکل می یابد.

خط جلی با قلمهایی که نوک آنها بسیار ضخیم است و از درخت ساخته می شود نوشته می شود. در نوشته های بسیار ظریف و نازک نیز از نوکها و قلمهای فلزی استفاده می گردد.

مرکب مورد استفاده در هنر خطاطی نیز با روشهای خاص آماده می شده و با استفاده از این مرکب که از ترکیب دوده روغنی با افزودنیهای دیگر و به شکل مایع درست می شود، نوشته ها به راحتی نوشته و در صورت اشتباه نیز براحتی پاک می شود. کاغذهای مورد استفاده در هنر خطاطی نیز ویژه می باشد. این کاغذها برای اینکه بتواند مرکب را جذب نماید و قلم در آن براحتی حرکت کند آهار زده و صاف و شفاف می شود.

به کسی که به هنر خوشنویسی می پردازد، خطاط می گویند. در طول صدها سال خطاطان بر اساس روابط استاد – شاگردی پرورش یافته اند. فردیکه خواهان آموختن هنر خطاطی است نزد یک استاد خطاط به یادگیری این هنر می پردازد.

این آموزش با یادگیری تک تک حروف و به شکل سرمشق گرفتن از استاد آغاز شده و با یادگیری شکل ترکیب حروف و طرز نوشتن کلمات و جملات ادامه می یابد.

در پایان این دوره آموزشی که بطور متوسط ۳ الی ۵ سال طول می کشد، هنرجوی خطاط مقابل ۲ و یا ۳ استاد خطاطی با نوشتن جمله ای که از او خواسته می شود به نوعی امتحان می دهد. اگر استادان خطاطی این نوشته را بپسندند پای آن را امضا می کنند، که به این برگه اجازه نامه گفته می شد. فردیکه موفق به کسب اجازه نامه نشود، خطاط محسوب نمی شود و نمی تواند پای نوشته های خود را امضا نماید.trt

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: