سیاست راهبردی ترکیه در خاور میانه و قفقاز


Tam boyutlu görseli gösterترکیه کشوری است با تکیه بر دیپلماسی فعال در منطقه و جهان که به دنبال سامان بخشیدن به اقتصاد بدون نفت خویش است مناسبات و توسعه سیاست خارجی که شالوده اصلی آن بر اساس قواعد بازی دموکراتیک و درک نظم نوین جهانی طراحی و از سوی سیاستمداران ترک درحال اجرا میباشد. از طرفی هم موقعیت جغرافیایی این کشور که هم مرز با دو منطقه بحرانی وانرژی خیز خاورمیانه وقفقازو همسایگی با اتحادیه اروپا ونکته مهم درک تحولات جهانی وهم عرض بودن با این تحولات توسط سیاستمداران ترکیه این کشور را در صدر کشورهای جهان قرار داده است مقاله فوق سعی در انالیز سیاست خارجی ترکیه با مثلت( جهان- کشورهای اسلامی -وقفقاز دارد

سیاست خاورمیانهای ترکیه

سیاست ترکیبی ترکیه از یک سو در پی بهره برداری از منابع عظیم انرژی در قفقاز و خاورمیانه است که ترکیه در نقش میانجی و حامی صلح با کشورهای خاورمیانه وارد گفتگو شده و در حوزه قفقاز نیز با تاکید بر عنصر ترک بودن خویش سعی در ظهور و تعریف یک پدر معنوی از ترکیه برای کشورهای ترک آسیای میانه را دارد. موارد فوق را ترکیه به عنوان اندوخته ای برای مذاکره با کشورهای اروپایی و آمریکا برای خود میاندوزد. اروپا از یک طرف به انرژی خزر و قفقاز شدیدا نیازمند است و تنها راه انتقال این انرژی ترکیه میباشد از طرف دیگر صادرات گاز شمال عراق نیز به اروپا از طریق ترکیه امکان پذیر است سود سرشار این انتقال نیز نصیب ترکیه میشود. با قبول و مورد توجه قرار دادن این مهم که اروپا و آمریکا سالیان سال در پی نفوذ و کسب احترام در دنیای اسلام بوده و هستند و این نفوذ بنا به دلایلی از جمله حمایت اروپا وآمریکا از اسرائیل در مقابال اعراب محقق نشده است ترکیه با استفاده از این موقعیت به عنوان میانجی بین کشورهای اروپایی، آمریکا و اعراب وارد میشود. حل مساله آب و برداشتن ویزا با سوریه و تحکیم روابط آنکارا و دمشق حضور فعال در مسائل لبنان تا جایی که اردوغان با اطمینان اعلام میکند که رفیق حریری دولت خود را به زودی تشکیل خواهد داد و در جایی هم مانور اعتراضی اردوغان در اجلاس داووس بر علیه اسرائیل که مورد تحسین اعراب قرار گرفت تا حدی که او را به عنوان یک قهرمان در بین اعراب مطرح نمود و اعراب برای او سرود ساختند! و اردوغان نیز در برگشت از اجلاس فوق خود را با سلطان محمد فاتح سردار سپاه اسلام که استانبول را فتح کرده بود مقایسه کرد. دست آورد فوق به نفع ترکیه تمام شد و محبوبیت ترکها را دربین اعراب بالا برد ترکیه نیز از نفوذ خود در بین اعراب برای پایان دادن به جنگ غزه تلاش کرده و با گروهای فلسطینی وارد مذاکره شد. و همزمان نیز در پی ایجاد دوستی بین سوریه واسرائیل تلاش میکند؟! سیاست فوق در خاورمیانه برای ترکیه دست آوردهای اقتصادی مهمی در پی داشت اگر جورج بوش تلاش میکرد تا خود را ناجی مردم عراق نشان دهد و در پی تبلیغ این مساله بود عراقی ها با لنگه کفش از ایده او استقبال کردند این پروژه را با شکست مواجه نمود. حال آنکه در سفر اخیر رئیس جمهور ترکیه به عراق بیش از 48 قرار داد اقتصادی با عراق امضا شد.؟!

سیاست جهانی ترکیه

ترکیه عضو غیر دائم سازمان ملل وعضو سازمان تجارت جهانی (و.ت.او) و عضو کشورهای گروه بیست میباشد. بر اساس آمار بانك جهانی مقام اول در خصوصی سازی در دنیا را بدست آورده و صادراتی بالای 120 میلیارد دلا ر و درآمدی بالای 20میلیارد دلار از صنعت توریسم است. ترکیه پنجمین کشور توریستی دنیا وتنها کشوری است که بعد از آمریکا اجلاس بانك جهانی و صندوق بین المللی پول در آن برگزار می شود بار اول درسال 1955 نشست بانك جهانی و صندوق بین المللی پول در ترکیه برگزار شده بود. تعامل با دنیا از طریق دیپلماسی فعال و نفوذ در دنیای اسلام با تاکید بر عنصر مسلمان بودن که هم اکنون حزب اسلام گرای ترکیه دربطن یک نظام لائیک سیاستی ترکیبی را در دنیای اسلام وکشورهای ترک وجهان در پیش گرفته است. ارتباط با پاکستان و کشورهای خاورمیانه براساس دین اسلام انجام میگیرد واز طرف دیگر حضور و نفوذ در آسیای میانه بر اساس عنصر ترک بودن و در پی آن تعامل باغرب وامریکا جهت فراهم نمودن نفوذ غرب و آمریکا در قفقاز برای کاستن از نفوذ ایرا ن و روسیه انجام میگیرد. ترکیه باحمایت از ترکمنهای افغانستان از طریق حمایت و پشتیبانی ازژنرال خلیل اوزبک همواره حضور خود را در پاکستان تحکیم بخشیده است. مسایل پیش آمده در گرجستان و حساسیت روسیه از پیشرفت ناتو در منطقه و مساله ارمنستان وهم انرژی قفقاز ترکیه را در منطقه فعال نموده حال آنکه رابطه ایران با ارمنستان وعدم استفاده نمودن از پتانسیل های موجود درآذربایجان توسط ایران و هم چالش های داخلی ایران حضور ایران را درکشورهای همسایه و قفقاز کم رنگ و در مواردی نیز تا عدم حضور و دخالت پیش برده است.

سیاست ترکیه در قفقاز ومساله کردها

طرح خط لوله باکو_تفلیس_جیهان که با پیگیری علی اف پدر اجرا شد اهمیت ژئو پولوتیک قفقاز را دو چندان نمود طرح فوق زمانی اجرا شد که آذربایجان و ارمنستان باهم درگیر بودند و اجرای این خط لوله که با پول کشورهای غربی اجرا می شد نیازمند ثبات در قفقاز بود. علی اف پدر با توجه به سابقه و تجربه سیاسی خود خط لوله را با موفقیت اجرا نموده و ثبات نسبی را به قفقاز آورد. هم اکنون نیز خط لوله انتقال گاز موسوم به ناباکو ( نوباکو) ترکیه را وارد معادلات سیاسی قفقاز نموده است. از طرفی هم نیاز به گاز کردستان عراق و انتقال آن از طریق همین خط لوله ترکیه را ناگزیر به حل مساله کردها که قدمتی 80 ساله دارد نموده است. آخرین گزارش اتحادیه اروپا بر اهمیت نقش ترکیه در اجرای این پروژه گازی تاکید نموده است. ترکیه نیز با توجه به دیپلماسی فعال خود وهم برای بدست آوردن درآمد سرشاری که از حق انتقال این خط لوله به اروپا از خاک ترکیه بدست میاورد درپی حل نمودن مناقشات داخلی و ایجاد ثبات در قفقاز میباشد درحوزه داخلی ترکیه با مساله کردها روبروست بروز جنبشهای استقلال طلبانه در گرجستان وشروع جنگ یک سال و نیمه بین گرجستان و روسیه که به استقلال و تولد دو کشور جدید آبخازیا و اوستیای جنوبی انجامید. و از طرف دیگر بحرانهای داخلی گرجستان و فشار مخالفان برعلیه دولت طرح انتقال لوله از طرف گرجستان به دریای سیاه را غیر امنیتی کرده و غرب را به فکر راه چاره ای دیگر که آن هم خط لوله ناباکو (نوباکو) بود انداخت از طرف دیگر دو استان همجوار با گرجستان در ترکیه که در استان قارص در انتخابات شوراها کردها حائز اکثریت شدند و وارد شورا شدند و تا سال 2011که انتخابات مجدد برگزار خواهد شد وبا توجه به پیشرفت تمایلات ملی گرایانه ملت کرد به نظر می رسد کردها درسایر استانهای کرد نشین نیز حائز اکثریت شوند حال با توجه به تحولات فوق ترکیه در صدد اعطای حقوق دموکراتیک به کردها بوده و این روزها نیز شاهد پایین آمدن گروهای تروریستی کرد از کوهها به طرف شهرها و روستاها هستیم. مساله فوق اولا ثبات نسبی خط لوله انتقال انرژی را که از خاک کردها میگذرد تضمین میکند واز طرف دیگر دست ترکها را برای سرکوب تروریستهای کرد درصورت ادامه مشی مسلحانه باز میگذارد و در بعد سوم نیز انرژی سرشار کردستان عراق را توسط همین خط لوله به اروپا میرساند. پروژه خط لوله ناباکو 8 تا 10میلیارد دلار هزینه برای اروپایان دارد و سالانه باید 30 میلیارد متر مکعب گاز از طریق این خط لوله به اروپا صادر گردد. تا پروژه فوق صرفه اقتصادی داشته باشد. بدون عراق وانتقال منابع انرژی کردستان عراق پروژه فوق مقرون به صرفه نخواهد بود حال شاید قابل لمس تر باشد که برای کسب درآمد کلان انتقال انرژی مساله راضی کردن کردها در ترکیه در واقع فرکانسی است برای حسن نیت نشان دادن به کردستان عراق که در حال حاضر ترکیه بیشترین صادرات را به کردستان عراق دارد .

آذربایجان وترکیه

نفوذ روز افزون ترکیه درمنطقه قفقاز که با حمایت آمریکا و کشورهای غربی صورت میگیرد. بر دو محور مهم بنا شده است اولا عقب راندن آرام روسیه از قفقاز و دوم نیز کاهش حضور ایران درمنطقه قفقاز. گسترش سریع مناسبات کشورهای عضو ناتو با آذربایجان نیز برای کوتاه کردن دست روسیه و گرفتن نقش برادر بزرگی از روسیه در قفقاز صورت میگیرد. ترکیه بعد از 94 سال در پی ایجاد روابط مستقیم با ارمنستان است. ارمنستان در سال 1988 در پی حمله به خاک آذربایجان و اشغال قره باغ روابط خود را با ترکیه به طور کلی قطع نمود و ترکیه نیز در حمایت از آذربایجان در سال 1993مرزهای خود را به روی ارمنستان بست که ا کنون نیز مرزهای ترکیه بسته مانده است. وبعد از آن نیز هیچ گونه روابط دیپلماتیک و اقتصادی با این کشور نداشته است و از طرفی هم با توجه به موقعیت جغرافیایی خود یعنی عدم دسترسی به آبهای آزاد و نیاز مبرم به انرزی و وجود بحرا ن در همسایه شمالی خود گرجستان و بسته شدن راههای مبادلاتی ارمنستان از طریق ترکیه وآذربایجان و گرجستان و تنها راه ارتباطی از طریق ایران این کشور را در محاصره قرار داده است. قرارداد ارمنستان با ترکیه با سه ساعت و نیم تاخیر با حضور کشورهای روسیه، آمریکا وفرانسه با ترکیه منعقد شد ترکیه با وجود ارائه تضمین های پی در پی و اذعان برادری با آذربایجان اعتماد کامل آذربایجان را بدست نیاورده است و آذربایجان نیز موضوع امکان کاهش صدور نفت از خط لوله تفلیس جیحان و ارائه گازازحوزه شاه دنیز و محاسبه قیمت گاز با نرخ جهانی و در حرکتی نمادین نیز با پایین کشیدن پرچم ترکیه از آرمگاه شهدای باکو عدم رضایت خود را با بیان اینکه رابطه ترکیه و ارمنستان بر خلاف منافع آذربایجان است ناراحتی خود را اعلام و نشان داده است. قبل ازبستن قرارداد ترکیه و ارمنستان روسای جمهوری آذربایجان و ارمنستان باهم دیدار کردند در این دیدار نیز ارمنستان رضایت خود را از بازگرداندن 5 منطقه در قره باغ اعلام نموده است حال آنکه مقامات باکو خواهان باز گرداندن کلیه ارضی اشغالی هستند. قرارداد میان ارمنستان و ترکیه از طرف ارامنه دیاسپورا(ارامنه پراکنده) رد شد ارامنه جهان مایل به ادامه اشغال قره باغ و عدم رابطه با ترکیه هستند در همین حین نیز اردوغان درترکیه اعلام نمود که آنچه در مجلس آدربایجان گفته است را تکرار میکند ( تا زمانی که ارمنستان از اراضی اشغالی عقب نشینی نکند ترکیه نمیتواند حسن نیت نشان دهد ما این را به اعضای گروه مینسک ( اوباما – مدودف- وسارکوزی گفته ایم و از آنها درخواست کرده ایم که این روند را بهبود بخشند. اردوغان در جای دیگری نیز اعلام نمود پروتکل به مجلس ملی ترکیه خواهد رفت و در آنجا نمایندگان به روابط آذربایجان و ارمنستان توجه خواهند کرد. قرار داد فوق با پیش شرط اردوغان بسته میشود حال آنکه اوباما که درانتخابات ریاست جمهوری از به رسمیت شناختن نسل کشی ارامنه صحبت کرده بود در این مورد سکوت کرده و ارمنستان را تشویق به امضا نمودن پروتکل کرد؟ شاید این مانور ترکیه همان مانوری باشد که در زمان حمله آمریکا به عراق از سوی دولت ترکیه انجام شد.! و آمریکایی ها هم مجبور به پذیرش آن شدند درخواست استفاده نظامی امریکا از خاک ترکیه بر علیه عراق ابتدا از طرف دولت ترکیه مورد قبول واقع شد و بعد نیز دولت اعلام نمود که نظر مجلس دراین مورد مهم است طرح به مجلس رفت و مجلس ترکیه با آن مخالفت کرد آمریکایی ها هم با توجه به دادن شعارهای دموکراتیک در جهان آن راقبول نموده ومجبور به پذیرش قواعد دموکراتیک شدند؟!

حال باتوجه به اظهارات رئیس مجلس ترکیه و اعلام این نکته که قرار داد ارمنستان و ترکیه قراردادی ما بین دولت و کشور است و نه ملت ترک و اعلام این مهم که در کنار ملت آذربایجان خواهند بود که در این صورت اردوغان یا به مجلس فشار خواهد آورد و یا هم در پی امتیاز گیری از کشورهای اروپایی بر علیه ارمنستان برای تسریع اجرای خط لوله اقدام خواهد کرد.

ایران وتحولات قفقاز

اگر تعریف فوق را بپذیریم که (( سیاست خارجی هر کشور بازتاب و تاثیر گیرنده از سیاست داخلی و میزان نزدیکی دولت و ملت آن کشور است )) غایب بودن ایران در اجلاس گروه مینسک وقرار داد ترکیه و ارمنستان بیشتر قابل فهم تر میشود. چالش های داخلی پیش روی دولت آقاي احمدی نژاد و مساله هسته ای درگیری در سطح بین المللی توان دیپلماسی ایران را در حوزه قفقاز علی رغم وجود پتانسیل های بالا ایران برای نفوذ در قفقاز را از ایران گرفته است. در حال حاضر ایران درگیر حل مساله خزر و اتحاد چهار کشور حوزه خزر که در اخرین اجلاس ایران را دعوت نکرده بودند است ارائه سهم اندک 13 درصدی که همواره مورد اعتراض ایران بوده است. و در مورد ارمنستان نیز علی رغم رابطه با کشور ارمنستان و صادرات غیر نفتی و ایجاد خط لوله انتقال گاز به این کشور ارمنستان در هیچ کدام از اجلاسهای خود با کشورهای گروه مینسک و ترکیه و آذربایجان از ایران دعوت برای حضور انجام نداد بطور رسمی نیز وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران هیچگونه حرکتی در قبال تحولات بزرگ قفقاز انجام نداده و تاکنون موضع گیری رسمی نکرده وسیاست سکوت را در قبال تحولات قفقاز اتخاذ نموده است

يونس زارعيون

http://www.yunes58.blogfa.com

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: