دنبوره يکی از آلات موسيقی اصيل تورکی


دنبوره يکی از آلات موسيقی اصيل ملی کشور ماست. اين آله را اوزبيکها به گونة «دومبيره» و مردمان ديگر به شکل های «دَمبوره» و «دَنبوره» تلفظ ميکنند. امروز دنبوره به عنوان يک آلة قديمی و اصيل ملی در ميان اکثريت قريب به اتفاق تمام ملل تورکی جهان؛ مانند: اوزبيکها، قزاقها، تورکمنها، قيرغيزها، قره قلپاقها، آلتايها، باشقيردها، ياقوتها، تاتارها و اويغورها و نيز ساير ملل؛ چون: تاجيکها و هزاره ها مورد استفاده است.

در برخی از منابع تاريخی اختراع «دَنبوره» را به تورکان نسبت داده اند. گسترده گی کاربرد اين آله در ميان آنان تا حدی مؤيد اين نظر است

در فرهنگ اوزبيکها، «دَنبوره» هم در گسترة موسيقی و هم در ادبيات شفاهی جايگاه ويژه و بارزی دارد. به ويژه در ادبيات شفاهی اين آله به عنوان ابزار سمبوليک، تصويری و استعاري کاربرد فراوان دارد. چند نمونه از آنها را ذکر ميکنم:

قرنيم دومبيره چيرته دی! (معادل دری: شکمم تنبور ميزنه!)

مين نيمه دييمن، دومبيرهم (قوبيزيم) نيمه دييدی! (مه چه ميگُم، تنبوريم چه ميگه!)

ايشک تی قولاغيگه دومبيره چيرتماق! (معادل دری: در گوش خر ياسين خواندن!)

دومبيره چيرتيب يوريبتی! (در مورد شخص بيکاره و تنبل)

و يا اين مصرع های زيبای يک «سبزمن» مردمی را بخوانيم:

کوچه دن اوتيب باره دی اوچ کيشی

دومبيره چيرتيب بارر اورتنچيسی

دومبيره چيرتگن قولی کاهشده دور

او قوشيق اَيتگن تيلی نالشده دور

به هررنگ، دومبيره از آن آلات موسيقی است که در گستره ها و ژانرهای مختلف موسيقی؛ چون: آهنگهای بزمی، حماسی، غنايي، خوشی، اخلاقی وغيره به گونة تکنوازی، گروهی يا همراه با آلات ديگر موسيقی نواخته ميشود. اين آله معمولاً از چوب درخت توت با يک کاسه و دستة بلند ساخته شده، تار آن روده يي، سيمی يا گاهی ابريشمی ميباشد و بدون پرده نواخته ميشود. امروز «دَنبوره» بيشتر در سمنگان، فارياب و تخار ساخته ميشود. دستة آن را با صدفکاری و پوپکها ميآرايند.

به تاريخ های 22-23 قوس 1386 جشنوارة باشکوهي در شهر باستانیشبرغان به نام «جشنوارة دنبوره نوازان افغانستان» برگزار شد. اين جشنواره با ابتکار و تشبث جوان ذوقمند محترم شريف الله و همکاری شماری از هنردوستان جوزجان راه اندازی گرديد. «تلويزيون آيينه» کار ثبت و پخش جريان جشنواره را به عهده داشت.

اين جشنواره که در نوع خود در کشور عزيز ما بيسابقه بود، با شرکت حدود (60) تن دنبوره نواز ماهر از (11) ولايت کشور (جوزجان، بلخ، فارياب، سرپل، سمنگان، بغلان، قندوز، تخار، باميان، دايکندی و وردک و ميدان شار) تحت نظر هيئت داوران ويژه، متشکل از اساتيذ موسيقی، به ويژه استادان دنبوره نواز برگزار گرديد. مهمانان ولايات به رسم قديمی معمول مردمان منطقه از سوی برخی از باشنده گن شبرغان «قوناق» (مهمان) گرفته شده، تا بازگشت شان پذيرايي گرديدند.

هنرنمايي در سه بخش زير صورت گرفت:

1. تکنوازی (آهنگی به انتخاب هيئت داوران و آهنگ ديگر به انتخاب خود هنرمند).

2. آواز خوانی با دنبوره.

3. اجرای يک پارچة حماسی توسط هنرمند بخشی.

در هر بخش سه هنرمند برنده از سوی داوران برگزيده شده، جوايزی چون قالين، تلويزيون، تايپ ريکاردر و چپن برای شان اهدا گرديد. همچنان، به عدة ديگر تحايف تشويقی داده شد.

گفتنی است که از ميان هنرمندان ممتاز (3) تن به سفر يک هفته يي تاشکند و (5) تن هم به سفر مسکو فرستاده ميشوند.

اين جشنواره در بخش سوم خود فقط يک اشتراک کننده از ولايت سرپل به نامجميل بخشی داشت. اميدواريم در جشنواره های آتی تعداد بيشتری از هنرمندان«بخشی» را که يکی از مهمترين ژانرهای موسيقی مردمی و ملی، يعنی سرايندة داستانهای حماسی مانند «گور اوغلی» و «اَوَزخان» اند، داشته باشيم.

در جشنواره از نقش و جايگاه بلند دنبوره نواز مشهور کشور «بابه قران»تاشقورغانی، به عنوان استاد مسلم اين عرصه و پديد آورندة آهنگهای زياد تقدير و تجليل به عمل آمد. گزينش تصوير اين هنرمند مرحوم در وسط آرم بزرگ جشنواره نيز به همين دليل بوده است.

همچنان، جشنواره از هنرمندان دنبوره نواز و آوازخوان مشهور صفدر توکلی وفيروز قندوزی با  اهدای قالين و تلويزيون تقدير به عمل آورد.

در پايان جشنواره فيصله شد تا چنين جشنواره ها همه ساله در فصل مناسب سال داير گردد. پرواضح است که راه اندازی چنين جشنواره هايي در امر رشد، تقويت و غنامندی هنر اصيل ملی و ابقای آلات موسيقی مربوط آن کمک شايان ميکند. اميدواريم، چونان گامهای بهين در مورد ساير آلات و گستره های موسيقی اصيل مردمی ميهن ما با ابتکار افراد و نهادهای فرهنگی برداشته شود و خدمتی درخور در امر شناسايي، رشد و حمايت موسيفی اصيل ملی و فولکلوری ما فراز آيد

حلیم یارقین

Advertisements

2 پاسخ

  1. با تشکر از مطلب هنری و سودمندتان,من یکی از ترکتباران ساک در آذربایجان ایران ام و از مطلب سودمندتان استفاده کردم اما چرا نمی گویید صفدر توکلی (پدر دمبوره)با آن همه شهرت و آوازه در زمانه خویش از خود ما و از ترکان (هزاره ها)بود. بسیار بسیار تشکر.

  2. سلام من هم از تبریزم از وقتی که این سایت رو پیدا کردم هر روز سر میزنم .
    در ضمن اگر اشتباه نکنم سازی است که ترکان شرق ایران(خراسان) می نوازند و اسمش تنبوره است.فکر کنم یا همون دنبوره فوق الذکر است و یا از یک ریشه هستند.البته در ترکی حرف دال با تاء تعویض می شوند مانند (داش -تاش یا دادلی-تاتلی)

    در ضمن این رو هم بگم موسیقی هایی که گذاشتین بسیار جذاب است لطفا بازهم تازه هاش رو بزارین و اگه ممکنه شعرهاش رو هم بزارین چون بعضا هم به دلیل تفاوت زیاد لهجه و بعضا به دلیل کیفیت پایین فایلها سخت متوجه مشویم.
    البته نگذاشتن لینک دانلود حتما دلیل موجهی داره و مطمعنا شما از صاحبانشون اجازه ندارید ولی اگه لینک دانلود هم بزارید صاحبان اثر ناراحت نمی شوند که آهنگ هاشون در تبریز و یا هر جایی پخش بشه و بدونه که اونها واقعا ترک هستند.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: