تورکهای کریمه

امروزه تنها تعداد انگشت شماری از بناها و آثار بجا مانده از حاکمیتهای ترک در کریمه بجا مانده است. در پی اشغال منطقه بدست روسها در سال ۱۷۸۳ بسیاری از آثار تاریخی در این شبه جزیره از بین رفت. این در حالیست که یکی از یادبودهای دوران حاکمیت روسها در این سرزمین تا به امروز در پایتخت جمهوری پا بر جا مانده است.

از سوی دیگر در پارکی در نزدیکی مسجد سینان در ” Gözleve” که امروزه” Evpatorya” نامیده می شود نیز یادبودی وجود دارد که خاطره ظلمی است که ترکهای کریمه از باصطلاح ناجیان خود دیده اند. بر روی این یادواره نوشته است : به یاد قتل عام و تبعیدهای ملت تاتار کریمه….

ترکهای کریمه پس از استیلای جزیره از سوی روسها متحمل فشارها و ظلمهای زیادی شدند و از همین رو نیز مجبور به کوچ به رومانی، بلغارستان و خصوصا آناتولی شدند. اما بیشترین مصیبتهای این ملت از ۱۸ می ۱۹۴۴ آغاز شد. در این ایام بود که تمامی ترکهای کریمه بدستور استالین رهبر وقت اتحاد جماهیر شوروی وادار به کوچ مجبوری به آسیای مرکزی شدند. این انسانها که در طول اقتدار اتحاد جماهیر شوروی قادر به بازگشت به کشور خود نشدند، پس از فروپاشی آن حق بازگشت به سرزمین خود را پیدا کردند. بعنوان تهیه کنندگان این برنامه، طی سفری به کریمه سعی کردیم سختی هایی را که ترکهای کریمه در راه بازگشت به وطن خود کشیدند را تجربه کنیم و دیدیم که این ملت علیرغم دشواریهای برگشت، چگونه برای سربلندی و اعتلای خود در سرزمینشان کوشش کرده و می کنند.

آنان با تاسیس انجمن ها و وقفهای گوناگون، در راه رسیدن به این هدف تلاش می نمایند. در برنامه امروز از فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی ترکهای کریمه سخن خواهیم گفت.

ترکهای کریمه برای احیا و تدام موجودیت و اعتلای خود، سازمانهای مختلفی تشکیل داده اند. مجلس ملی تاتارهای کریمه، انستیتوی صنایع و پداگوژی دولتی کریمه، مدارس ملی، کتابخانه گاسپیرالی، جمعیت “معارفچی لر” اتحادیه نویسندگان تاتار کریمه، وقف تولد دوباره کریمه، انجمن صنایع دستی “ماراما” و اتحادیه بانوان کریمه از جمله نهادهایی هستند که این هدف را در کریمه دنبال می کنند.

یکی از مقامات اسبق اتحادیه زنان کریمه در خصوص حرکت ملی ترکهای کریمه و نقش زنان در آن چنین می گوید:

“جنبش تاتارهای کریمه یکی از عمومی ترین حرکتها در بین حرکتهای ملی کریمه است. ما برای حفظ حقوق ملتمان راه دموکراسی را برگزیدیم. مهمترین دلیل آن نیز جسارت و عزمی بود که زنان ما در این حرکت از خود نشان دادند. زنان ما در این حرکت پا به پای مردان، فرزندان و همسران خود پیش رفته و حتی حبس ها و زندانها کشیدند. هم اکنون نیز در فعالیتهای اجتماعی نقش موثری دارند.

ترکهای کریمه بتدریج به خانه و کاشانه خود بازگشتند و امروز جمعیتمان بسیار زیاد شده و اکثر آنان در قصبه های کریمه ساکن هستند. برخی از این قصبه ها از امکانات استاندارد زندگی محروم هستند و در اینجا هم باز سنگینی بار این هجرت بر دوش زنان می افتد. این زنان در اوایل دوران بازگشت به وطن حتی اگر تحصیلات بالا داشتند برای حمایت از فرزندان خود که در آن روزها بسیاری بیمار هم بودند، در بازارها داد و ستد می کردند. از این رو این زنان سخت ترین شرایط را با سربلندی پشت سر گذاشته و می گذارند. زنانی که چه دکتر و چه آموزکار، روز های سختی سپری می کردند.

زنان تاتار کریمه در شرایطی کار می کردند که در جذب نیرو توسط دوایر دولتی در آخرین مرتبه قرار داشتند ولی اگر قرار بود اخراجی در کار باشد این زنان جزو اولین انتخابها بودند.

در سال ۱۹۸۴ برای بهبود وضعیت زنان و کودکان تاتار کریمه، اتحادیه زنان تاتار کریمه را تاسیس نمودیم.

ما در نمایندگی های مختلف خود در ازمیر، آنکارا، استانبول و نیویورک و غیره و نیز در شبعاتمان در سراسر کریمه با یکپارچگی و اتحاد برای انجام فعالیتهای آموزشی، فرهنگی و بهداشتی و درمانی کوشش می کنیم. با نهادهای مختلف اروپایی و آمریکایی نیز در ارتباط بوده و برای ارتقا سطح آموزشی و بهداشتی زنان و کودکانمان تامین اعتبار می کنیم. “

دوستان یکی دیگر از نهاد های فعال در زمینه اعتلای فرهنگ تاتار کریمه نیز انجمن ” ماراما” میباشد. حیطه فعهالیتهای این انجمن را نیز از زبان یکی از مسئولین آن می شنویم:

” تاتارهای کریمه به روسری، ” ماراما” می گویند. این روسری بطور مستقیم بر روی سر بسته نمی شود. ابتدا کلاهی بنام “فس” بر سر گذاشته و “ماراما” را از روی آن می بندیم. اما علت اینکه نام انجمنمان را ماراما گذاشتیم این بود که هدف این انجمن رواج و احیای مجدد نقوش و سوزن دوزیهای خاص تاتارها بود. فکر کردیم که ماراما بهترین نامی است که می تواند این هدف را نشان دهد.

در بنیه تشکیلاتمان پروژه های زیادی زیادی را محقق نمودیم و سازمانهای زیادی از کشورهای مختلف جهان منجمله ترکیه،کانادا، هلند و لهستان یاریمان نمودند. کمکهای زیادی نیز از آژانس توسعه و همکاری ترک “تیکا”، دریافت نموده ایم که براستی جای تشکر دارد. در کلاسهای آموزشی مان نقش و نگارهایی را که ۵۰ سال در فراموشی مانده بود، زنده کردیم. هنرآموزان این نقشها را با کمک مربیان و از روی نمونه هایی که داشتیم یاد گرفتند. نکته دشوار در آموزش این نقشها این بود که با وجود داشتن الگوها، کسی تا آنروز نتوانسته بود آنها را از نو بیافریند چون تکنیک آن فراموش شده بود.

با ادامه این گونه کلاسها در سراسر کریمه، زنان تاتار قادر خواهند بود هنر سنتی خود را یاد گرفته و به امرار معاش خانواده کمک کنند. بعنوان مثال ما سنتی داریم که هر عروس یا دامادی زمانی که به خانه اش می رود باید قرانی با خود داشته باشد. این قران هم در پوشش مخصوصی قرار داده میشود. زنانی که در کلاسهای ما آموزش دیده اند می توانند روی این جا قرآنی ها را سوزن دوزی کنند و آنها را بفروشند.

یکی دیگر نهادهای کریمه وقف ” تولد دوباره کریمه” است.

یکی از مسئولین این نهاد می گوید راهنمای او در فعالیتهایش جمله ای از ” گاسپیرالی” اندیشمند بزرگ است که گفته ” اگر می خواهی به ملت کمک کنی از کاری که از دستت بر می آید آغاز کن”.

برای آشنایی با فعالیتهای این نهاد نیز به سخنان این فرد مسئول اشاره می کنیم:

نام نهاد ما ” تولد دوباره کریمه” است. طبیعی است که تولد یا آفرینش کاری مختص خداست و لی منظور ما از انتخاب این نام احیای زندگی و شرایطی است که تاتارهای کریمه پیش از تبعید و کوچ اجباری داشتند. هدف ما احیای دوباره تمدن، زبان و دینمان است.

فلسفه ما اینست: حتی اگر دشوار باشد، خانه ها از نو ساخته میشوند، راهها احداث گردیده و بر ق و آب و امکانات زندگی دوباره برقرار می شود ولی آنچه احیای آن دشوار است و در این مدت نباید فراموش شود از دست ندادن زبان و تمدن است. مهمترین مسئله برای ما تاتارهای کریمه موضوع حفظ زبان و تمدنمان و اعتلای مجدد آن است.

ما هم جمله اندیشمند بزرگ ” اسماعیل گاسپیرالی ” را که گفته است”برای خدمت به ملت از کاری که بلدی آغاز کن”، را سرمشق قرار دایم. حیطه اصلی فعالیت ما آموزش اجتماعی است. انسانها می توانند در خانواده ها و یا مشاغل مختلف باشند اما ملت ما باید یکپارچه و متحد حرکت کنند. ما برا حفظ اتحاد و یگپارچگی ترکهای تاتار می کوشیم. ما در بین اسلاو ها زندگی می کنیم و نگرش و طرز زندگی آنها در ما تاثیر داشته است. در این جامعه که برای گذران زندگی مجبور به هماهنگی با اطراف هستیم از طریق آموزش زبان و فرهنگمان به جوانان و بزرگترها برای حفظ تمدن خود کوشش می کنیم. جوانان ما به آندسته از بزرگترهایی که در دوران تبعید شانس بهره بردن از آموزش ملی را نداشته اند، زبانمان را می آموزند. جوانان سرمایه های ملی ما هستند از این رو جلب کمکهای مادی برای آموزش این جوانان از اهمیت زیادی برخوردار است.

مسئله مهم دیگر نتظیم برنامه و سیستم آموزشی، تامین محیطهای آموزشی کافی و تربیت کادر آموزشی است. وقف ما در این زمینه ها نیز بانجام سمینارها و دوره های مختلف فعالیت نشان می دهد. تئاترهایی نیز تاسیس کرده ایم.

دوستان عزیز ملت تاتار کریمه پس از سالهای تبعید اجباری و بازگشت به وطن تلاشهای همه جانبه ای در راه اعتلای زبان، فرهنگ و تمدن خود نمودند که در این برنامه به معرفی ۳ نهاد موثر در این راستا پرداختیم که امیدواریم مورد استفاده شما قرار گرفته باشد.

قسمت اول | قسمت دوم | قسمت سوم | قسمت چهارم | قسمت پنجم | قسمت ششم |

 قسمت هفتم | قسمت هشتم | قسمت نهم | قسمت دهم | قسمت یاز دهم |

 قسمت دواز دهم | قسمت سیز دهم | قسمت چهار دهم | قسمت پانزدهم |

 قسمت شانزدهم | قسمت هفده هم | قسمت هجده هم | قسمت نزده هم |

 قسمت بیستم | قسمت بیست و یکم | قسمت بيست و دوم | قسمت بيست و سوم |

 قسمت بيست و چهارم | قسمت بيست و پنجم | قسمت بيست و ششم |

 قسمت بيست و هفتم | قسمت بيست و هشتم  | قسمت بيست و نهم | قسمت سی ام

دسته‌بندی شده در: فرهنگ و هنر, تاریخی, دنیای تورک, زبان توركي ]]> http://turkistanjenubi.wordpress.com/2011/08/22/%d8%b4%d8%a7%d8%ae%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%86%d8%a7%d8%b1-%da%a9%d9%87%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9-%e2%80%93-%d9%82%d8%b3%d9%85%d8%aa-%d8%b3%db%8c-%d9%88%db%8c%da%a9/feed/ 0 GüneyTürkistan.tk http://turkistanjenubi.wordpress.com/2011/08/16/%d8%aa%d8%a3%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%b2%d8%a7%d8%b1%da%af%db%8c-2/ http://turkistanjenubi.wordpress.com/2011/08/16/%d8%aa%d8%a3%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%b2%d8%a7%d8%b1%da%af%db%8c-2/#comments Tue, 16 Aug 2011 18:51:31 +0000 GünTürk http://turkistanjenubi.wordpress.com/?p=5576 ]]> قسمت دوم
فصل اول
نگاهی گذرا به مفهوم «هویت»
سخن گفتن در مورد «هویت» و به ویژه «هویت قومی» که مقوله ای پیچیده و گسترده  و درعین حال از مباحث داغ، گنگ و حتا سردرگم کننده ی چند دهه ی آخر سده ی بیستم بوده و از آن پس بخشی از سرشناس ترین دانش مندان و کاشناسان علوم اجتماعی و مردم شناسی را به خود مشغول نموده است، کار چندان ساده ای نمی باشد. اما از آن جا که عدم درک آن منجر به یکی از بحران های عمده ی اجتماعی ـ سیاسی و فرهنگی ـ تاریخی مجموعه های بزرگی از انسان ها می گردد، ناچار از پرداختن به آن ولو در سطح ابتدایی هستیم. چراکه به بحث و چالش گرفتن چنین مبحثی در کشور ما تازگی داشته و مطمئناً از آن پس و با نقدهای پی درپی غنای خود را به دست خواهد آورد. همچنین باید روشن نمود که گرچه این مباحث به علت تازگی و درعین حال انگاره های تئوریک بودن شان نمی توانند فی الفور رهگشای مردمی سردرگم و بحران زده گردند، اما بالاخره باید این مبحث را از نقطه ای آغاز نمود و با نقد پی گیر و نیز تطبیقآن درعمل، نواقص و ضعف هایش را جدا نمود و به کناری انداخت و مابقی را عمق و گستردگی بخشید تا در چنین رهگذری در درازمدت به راه حل هایی جهت پایان بخشیدن به وضعیت ناهنجار انسان های بی هویت و مآلاً بی سرنوشت دست یافت.به هرحال، هویت چون عمدتاً با انسان سر و کار دارد، پدیده ای است اجتماعی و با آن که به لحاظ تعریف هنوز به طور کامل شناخته نشده و همه پذیر نگردیده است، اما این تعریف عام که «هویت» شناسه ایست که می تواند از سویی تمایز موجود میان گروه های انسانی را معین نماید و درعین حال با برجسته سازی عناصر مشخصی مانند نژاد، فرهنگ و تاریخ یک جمع، باعث نزدیکی و انسجام درونی هرچه بیش تر آن گروه انسانی گردد، تا حدودی این مشکل را حل می کند. این تمایزات گاه در تفاوت باورها ، هنجارهای رفتاری، ارزش ها و رسوماتی متبلور می گردند که می توانند مبنایی برای درک و شناخت «هویت قومی» گردند. درعین حال، چنین تمایزاتی می توانند در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و مذهبی نیز جلوه کنند که در این رابطه می شود از تمایزات طبقات اجتماعی ـ اقتصادی نام برد و یا به تفاوت امتیاز و حقوق پیروان مذاهب مختلف در یک جامعه اشاره نمود که مطابق همان تفاوت ها شناخته شده و از یک دیگر متمایز می شوند. البته این موارد بیش تر به درد مبحث «اقلیت» می خورد تا بررسی مسائل قومی که موضوع اصلی جامعه و نیز مبحث ما می باشد. به عبارت دیگر، باز کردن مبحث «اقلیت» به معنی آن است که حتما «اکثریتی» هم وجود دارد که طی تقابل قرینه ای به آن پرداخته ایم، درحالی که ساختار جامعه ی چندقومه ی ما کاملاً از آن مبرا بوده و در موجودیت چهار قوم بزرگ و تقریباً برابر، داعیه های «اقلیت»ی بیش تر به توهین، تحقیر و مآلاً بسترسازی برای فروکاستن حقوق سیاسی، اجتماعی و مدنی اقوام می ماند، تا بررسی و شناخت واقعیت عینی جامعه ی خودمان. یعنی دقیقاً همان موردی که قوم انحصارطلب حاکم به آن دامن زده و همیشه سخن اکثریتی را به میان می کشند که مقصود خودشان است.

باور یک جمع انسانی به ارزش هایی عام و والا (حداقل برای آن گروه انسانی)، سپس تنظیم رفتارها و مناسبات، روابط میان اعضای آن جامعه و در نهایت انجام رسوماتی بر مبنای باورهای یاد شده، اساسات فرهنگی هویت را تشکیل داده که در واقع مبنایی ثابت تر نسبت به دیگر شاخصه ها برای تعیین و درک تمایز میان اقوام و نژاد ها به شمار می رود که می توان به لحاظ اهمیت و درجه ی اثر و ثباتش، آن را در ردیف پس از «تبار» قرار داد. درحالی که برخلاف آن، دیگر تمایزات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتا مذهبی کاملاً تحول پذیر هستند و زیرتأثیر تغییر در مناسبات تولیدی، سیاسی، فکری و یا تلاش  گروه های متمایز اجتماعی، دگرگون خواهند شد.

در کنار آن و به منظور شناخت دقیق تر یک گروه انسانی و دست یابی به درستی و یا بطلان داعیه های بومی بودن و یا وراثت تمدن های باستان قومی، همچنین رسیدن به ریشه ها و سیر تحول باورها، ارزش ها و رسومات مجموعه های انسانی در طول تاریخ، باید به  مطالعات تاریخی و جغرافیایی گسترده و عمیقی پرداخت و با توجه به  سوابق تمدنی و خاست گاه گروه انسانی مشخصی، به تفاوت موقعیت و جای گاه اقوام و گروه های انسانی در گذشته و حال پی برد. این تفاوت ها که طی برنامه های تهی سازی فرهنگی ـ تاریخی سه سده ی گذشته صورت گرفته، اینک به تفاوت های اجتماعی ـ طبقاتی ای منجر گردیده اند که تنها قوم حاکم را از موقعیت استیلاگری برخوردار ساخته و دیگر بومیان کشور و در رأس همه هزاره ها را در طبقه ی مادون انسانی قرار داده، ریشه در کنش های سیاسی ای داشته که قوم حاکم عمدتاً به وسیله ی تحریف ها، انکار ها و بعدها با اضافه نمودن روش های مدرن «یگانه سازی» فرهنگی ای که در کنار «تحقیر» و «توهین» بومیان انجام می داده است. این روند «استحاله گری» ضربه ی نابودکننده ای را بر «هویت قومی» تمامی بومیان و به ویژه هزاره ها وارد نموده که مآلاً بحران وحشتناکی را بر سرنوشت شان حاکم ساخته است. بنابراین و برای تکمیل نمودن حلقه ی مطالعاتی اقوام بومی این سرزمین و در رأس همه هزاره ها، مطالعات تاریخی ـ جغرافیایی و پژوهش روی یافته های باستان شناسی کمک شایانی به تشخیص هویت قومی ـ تاریخی گروه انسانی (قوم) این سرزمین می نماید.

پیش از این یادآوری گردید که «هویت قومی» را مجموعه  عناصری تشکیل می دهند که یک گروه انسانی با پایبندی به آن ها مورد شناسایی قرار گرفته و آنان را از ویژگی متفاوت از دیگران برخوردار می سازد. بر همین اساس زمانی می شود ادعا نمود که هزاره ها از نقطه نظر هویتی دچار بحران نمی باشند که هم هزاره ها باورمندانه و داوطلبانه تمامی هنجارهای رفتاری درون قومی خود را به اجرا گذارند و هرگز از ارزش های پذیرفته شده ی فرهنگی شان عدول ننمایند که چنین امری به آنان ویژگی خاصی بخشیده و بر مبنای آن مورد شناسایی دیگران قرار گیرند. درحالی که امروزه وضعیت هزاره ها کاملاً متفاوت از آن است. یعنی نه خود هزاره ها به ویژگی های کامل هویتی خود آگاه بوده و رفتار اجتماعی ـ سیاسی خود را متناسب با آن ها تنظیم می نمایند، و نه دیگران آنان را با شناسه های فرهنگی ـ تاریخی مشخصی می شناسند. اغلب به مسأله ی هزاره و «هویت قومی» آنان كم توجهي نشان مي دهند و طی برخوردی سرسری تنها با بیان ویژگی ساختمان چشم و به ویژه بینی هزاره ها، آن ها را بینی «پچک» می شناسند و نه فراتر از آن. صدالبته که در این خصوص محتوای تحقیر و کم زدن این مردم با استفاده از چنین واژه هایی، در بالاترین حد خود قرار داشته طی آن مقصود اصلی گوینده که همانا «تحقیر» است را روشن می سازد. این است که وقتی یک گروه انسانی باید دقیقاً و تنها با خصوصیات و شناسه های مورد پذیرش جامعه شناسی، روان شناسی وانسان شناسی به رسمیت   شناخته شوند و دیگران نیز روابط و مناسبات  خود را متناسب با باورها، ارزش ها، هنجارهای رفتاری، فراورده های تولیدی مادی و غیرمادی مانند صنعت و هنر و…، همین طور جای گاه تاریخی و سابقه ی تمدنی آن مردم باید به گونه ای تنظیم نمایند که نه حق و باور و ارزشی از آنان زیرپا گردد و نه به جای گاه اجتماعی ـ سیاسی شایسته ی شان لطمه ای وارد گردد.

«هویت» واژه ای عربی بوده که می توان واژه هایی چون شناسه و حتا شناس نامه (الهویه) فارسی را برابر آن قرار داد. در شناس نامه های (تذکره) کشور ما نیز، «قومیت» یکی از ویژگی های شناسه ای جامعه ی چندقومه ی ما به شمار رفته که هر بیننده می تواند از هویت قومی دارنده ی آن سند، آگاهی لازم را به دست آورده و بی درنگ در مغزش وجوه افتراق و تمایز وی را با سایرین ترسیم نماید.

در اکثر جوامع وقتی دو و یا چند نفر به طور تصادفی مثلاً در نوبت گرفتن فورمه ی کار، بانک، بلیط سینما و یا مسافرتی دور فرصتی برای صحبت کردن می یابند، معمولاً کسانی که اصالتاً از یک شهر هستند به هم نزدیک می شوند و سخن را به کوچه ها و افراد سرشناس آن شهر می کشانند تا به نقاط مشترک زیادتری دست یابند و بدین گونه نقاط تعلق و پیوند خود را به یک دیگر بیش تر سازند. مسائلی چون نژاد، باورها، ارزش ها، رسوم و هنجارهای رفتاری مشترک، زبان مادری، مذهب و اعتقادات، جنسیت، محل تولد و سکونت، سن، رشته ی تحصیلی، تفکرات و علایق مشترک از جمله مواردی هستند که در صورت نزدیکی و شباهت ها، تمایل افراد را به یک دیگر زیاد نموده و باعث شکل گیری نوعی دوستی پایدار می گردند. چراکه با اغلب این  ویژگی ها فرد بهتر و بیش تر شناخته شده و مآلاً نگرانی دیگران در دوستی با وی را کاهش می دهند. می بینیم که مقوله هایی در زندگی اجتماعی انسان وجود دارند که به مثابه ی ابزاری برای شناخت بیش تر و بهتر بوده و هرکس برای برقراری روابطی محکم و مطمئن تری درصدد دست یابی به آن اطلاعات می باشد.

مقوله ی «هویت» که عامل شناخت بسیاری از ویژگی های فردی و به ویژه جمعی انسان ها بوده و توسط آن، هم خود فرد شناخته خواهند شد و هم دیگران او را خواهند شناخت، مانند همه ی مقولات اجتماعی فاقد تعریف مشخص و همه پذیر است. جریاناتی (پشتون ها و نسب گرایان) که مخالف جدی مطرح شدن مسئله ی قومیت در کشور ما هستند تلاش می کنند تا جنبش پیرو «هویت قومی» را «امری جزئی و غیر مؤثر در زندگی اجتماعی و سیاسی جامعه»1تلقی نموده که تمسک به  آن (یا بزرگ نمایی اش) «ذهن و ضمیر جامعه را با بحث جنجالی و حاشیه ای مخدوش می سازد»2، به شمار آورده اند.

البته کم نیستند جریاناتی در داخل کشور ما که بدون درک مفهوم «قوم گرایی»، به مذمت آن می نشینند که در این خصوص می توان از نسب گرایان گرد آمده پیرامون فصلنامه ی آفاق نام برد. اینان که نسبت به قوم گرایی هزاره ها سخت حساس هستند، حتا با ترجمه ی غلط واژه ی «Ethnocentrism» به «قوم گرایی»، تلاش می نمایند این روی کرد ضروری را زیر سوال ببرند. برای همه ی کسانی که با زبان انگلیسی آشنا هستند و یا معادل های خارجی واژه های اجتماعی ـ سیاسی را می شناسند، روشن است که در برابر واژه ی انگلیسی بالا باید از معادل آن یعنی «قوم محوری» استفاده نمایند و نه قوم گرایی.  برای روشن شدن قضیه به چند نمونه از نوشته های فصلنامه ی آفاق اشاره ای می کنم. در سرمقاله ی این شماره از فصلنامه چنین آمده است، « پدیده ی سومی که غالباً با قوم گرایی یکی پنداشته می شود قوم دوستی است. این پدیده که به معنای علاقه و احساس قرابت به همزبان و هم فرهنگ است، امری فطری بوده و از این رو نکوهیده و نامطلوب نیز نیست. اما این، قوم گرایی نیست.».3 چرا قوم گرایی نیست؟ چون گردانندگان و نویسندگان این نشریه معتقدند که قوم گرایی، «… تبعیض ها و ترجیح های قوم گرایانه در گزینش افراد در وزارتخانه ها و سفارتخانه ها، توزیه امکانات دولتی و ملی به صورت نابرابر در مناطق گوناگون بر پایه تفکر قومی، رفتار خشن و غیر عادی در عرصه های امنیتی و پولیسی در قبال اقوام دیگر و… برخی از نمودها و نمونه های رسوخ و رخنه آفت قوم گرایی در زندگی اجتماعی است.»4

در مقاله ی دیگری از همین فصلنامه که ترجمه است، چنان که در بالا تذکر داده شد «قوم محوری» را با «قوم گرایی» خلط کرده و ترجمه کرده اند، «قوم گرایی نشانه ی مجمعه ای از نگرشها و رفتارهاست که جنبه ای تقریباً همگانی دارد. این دیدگاهها شامل تلقی گروهی که شخص به آن تعلق دارد (گروه خودی) به عنوان گروه با فضیلت تر و برتر و تلقی گروه بیگانه به عنوان گروهی پست تر و حقیرتر می شود که شخص معیار ارزشی خود را معیارهایی همگانی تلقی کند.»5

خلاصه این که کار پژوهش روی «قومیت» و «هویت قومی» را می توان از دو لحاظ دچار سردرگمی دانست. یکی گروهی از غربی های ناآشنا با ساختار، مناسبات و کنش های درونی و بیرونی قوم است و دیگری کسانی مانند جماعت «نسب گرا»ی کشور ما که بنا به خطر افتادن منافع شان تلاش در تحریف و نکوهش «قومیت» دارند، حال آن که خود حتا در دایره ای به مراتب کوچک تری «نسب» که یکی از زیرمجموعه های «قوم» است، قرار دارند و به آن می بالند و بر دیگران فخر می فروشند و خود را برتر تلقی می نمایند، درست مانند جریانات «قوم محور».

 کاظم وحیدی

پانبشته ها
1 و 2 ـ عادلي، محمد صادق، تأملي بر نوشتار «هزاره ها و بحران هويت 1و2»
3 ـ فصلنامه ی افاق، شماره ی نهم و دهم، ص7
4 ـ همان ص5
5 ـ همان 15. البته از این موضوع هم می گذرم که چقدر در ترجمه ی مقاله ی مشترک آقایان رابرت اکسل راد و  راس. ا. هاموند دچار اشتباه شده اند. مثلاً عنوان مقاله هست «The Evolution of Ethnocentric Behavior» که می شود «تکامل رفتار قوم محورانه»، درحالی که آقایان آن را ترجمه کرده اند، «شکل گیری و تحول رفتار قوم گرایانه».

قسمت اول| قسمت دوم|

آثار تاریخی دوران سلجوقی در شهرستان اخلات استان بیتلیس تورکیه منبع الهام نقاشان می گردد

هنرمندانی که در چهارچوب برنامه بین المللی دیدار فرهنگ های یورو آسیا به شهرستان اخلات تورکیه آمده اند، آثار تاریخی این شهرستان را به تصویر می کشند.

نقاشان بسیاری از کشورهای جهان چون قرقیزستان، قزاقستان و تورکمنستان، در اخلات به دیدار با یکدیگر می پردازند.

هنرمندان که بوسیله ” تورک سوی “ سازمان بین المللی فرهنگ تورک به اخلات آورده شده اند، شیفته آثار تاریخی این شهرستان گردیدند.

و این آثار را بر روی بوم می کشند……

برنامه با حضور نقاشان ۱۸ کشور، برای اولین بار در منطقه ترتیب می یابد.

نقاشان میهمان به اهمیت منطقه تاکید می کنند.

نقاشان تابلوهای خود را تا ۲۳ ام اوت به پایان برده و ابتدا در اخلات بنمایش خواهند گذاشت .

آثار مزبور سپس توسط ” تورک سوی “در نقاط مختلف جهان در معرض دید هنردوستان قرار داده خواهد شد .

 شیوه های انسجام بهتر امور در وجود حکومت های فدرالیست.

فدرالیسم یعنی یک ساختارو حکومتی است در یک ساحه ی تحت حاکمیت قوانین مربوط به حوزه را تدوین و آنرا در عمل پیاده میکند. که وحدت و یگانگی را بر شالوده تفاهم با دولت مرکزی و رضایت خاطر مردم محل بر قرار میسازد.” در دنیای امروز، بطور رسمی بیست کشور فدرال وجود دارند که قریب به نیمی از جمعیت جهان را تشکیل میدهند. و در ساحه حاکمیت خود یعنی فدرال استقلال دارد .بعنوان مثال، در اسپانیا، به مناطق ناوارا (Navara ) و باسک، قدرت و ضع و مصرف مالیاتی بیش از آنچه که به مناطق خود مختار داده میشود، تفویض شده است. و یا، به ایالت های کاتا لونی و گالیسیا، در مورد فرهنگ وزبان و آموزش، اختیارات ویژه ای داده شده است. بهمین نحو، در کانادا، ایالت کبک (Quebec ) برای حفظ و پیشبرد فرهنگ زبان فرانسه، از اختیارات خاصی بر خوردار است. در آلمان فدرال، سه شهر برلین، برمن و هامبورگ یا دولت- شهر Lander تلقی میشوند، حال آنکه بقیه شهرها تابع سیزده منطقه Lander هستند. یا مثلا در چین به بندر هنگ کنگ، وضعیت سیاسی و حقوقی ویژهای تفویض شده است. یک حکومت فدراتیو،ضمن پخش قدرت سیاسی بشکل عمودی، هم از جامعیت قدرت مرکزی و هم از هویت وجامعیت ایالتها که مولفه های آن هستند، دفاع کرده وبه هریک از آنها قدرت واختیارات لازم برای حل مشکلات کشور را از طریق هم آهنگی باهم میدهد و شهروندان را در ارتباط نزدیکتری با تصمیم گیریها قرار میدهد.”

در روز تجلیل از زبان مادری در خانه فرهنگی مولانا شهر ونکوور کانادا شاعر زوالسانین زبانهای اوزبیکی و فارسی با تالم و تاسف اظهار نمودند که او نتوانسته است فرزندانش را زبان اوزبیکی یاد بدهد که توسط آن فرهنگ و تاریخ خود را حفظ میکرد. نویسنده مشهور کشور ما که به زبان پشتو می نویسند به جز چند کلیمه تبریکی نتوانستند که به زبان پشتو سخن برانند و یک برادر ما که داننده ی مولانا است نتواست به لهجه ی هزاره گی خود در روز بزرگداشت از زبان مادری صحبت کند. در همان روزنویسنده و تحلیلگر سیاسی محترم انجینیر فضل احمد افغان طی صحبتی مبسوطی زبان مادری را به شاخه گل تشبح کردند که در گلدان پروریش یابد. اگر آن پروریش نیابد گل خشک میشود و گلدان باقی می ماند و در داخل گلدان کسی دیگری گل خواهند شاند . در کشور ما در سده اخیر پولهای هنگفت از طرف حکومت مصرف شد تا زبان پشتو سراسری شود.من بیاد دارم دربعضی محلات افغانستان نامهای قدیمه داشت که هر کدام از خود تاریخ دارد به زبان پشتو تغییر دادند مثلآ در قریه ی جوی زندان سمنگان که نود فیصد اوزبیک نشین است نام قریه را از جوی زندان به ژوی ژوندون تغییر داده و در آنجا مکتب به زبان پشتو ساختند و معلمان محترم از مشرقی جنوبی مقرر کردند . دها سال به زبان پشتو برای اطفال اوزبیکها تدریس کردند و در جریان تدریرس به گونه های مختلف زبان اوزبیکی را توهین و تحقیر می نمودند بیاد دارم روزی معلم صاحب مضمون پشتو ما که سید عمر خان نام داشتند در صفت یک فکاهی گفتند که چنین بود(روزی شاگرد از معلم اجازه گرفت و برای رفع حاجت(تشناب) رفت بعد از مدتی معلم شاگرد دیگری فرستاد تا بداند که او چرا در تشناب رفته است شاگرد که به تعقیب ان رفته بود گفت معلیم صاحب احمد در تشناب اوزبیکی میگفت) ما خندیدیم و بعدآ پی بردیم معلم صاحب زبان اوزبیکی را با … در حالت تشناب برابر کرده بودند. با چنان بی حرمتی معلم صاحبان پشتو نمی توانستند زبان پشتو را بر دیگران محبوب بقبولانند . در نتیجه با سویه ی پایین از آن مکتب شاگردان فارغ ، شامل متوسطه در مرکز میشدند و سواد کافی و لازم را فرا نمی گرفتند.

باگذشت زمان آن قریه بنام های اصلی اش جوی زندان دو باره مسما شد و یگان کس که حتی کمی به زبان پشتو حرف بزند در آن قریه نیست . . مثل آنکه رفیقای خلقی ما شهر جلال آباد را تلون شهر نام گذاشتند و برادران جمعت ما نام شهر حیرتان را به نام شهر جنرال مؤمن نامگذاری کردند. چون این نامها تحمیلی گذاشته شده بود عمومی نشده دیری نگذشته هر کدام این شهر ها که از خود تاریخ داشت به نامهای اصلی شان برگشت.

با جبر و ظلم نمیتوان اندیشه ی را بر کسی قبولاند. این معضله از مدت ها در کشور ما موجود و در طی سی سال گذشته اوج گرفته است . من که در کانادا زندگی دارم، کانادا تا قبل از فدرالی شدنش مدت هفت سال جنگهای خانماسوز ملیتی انگیسی زبان و فرانسوی زبان را گذشتاند . بعدار تاسیس حکومت فدرال هر یک ار ایالت آزدی اقتصادی ، زبانی و فرهنگی منطقوی خود را گرفتند و آنرا به قانون اساسی فدارال کانادا گنجانیدند.و در مدت کم کشور خود را به آرامی ، ترقی و شگوفایی رسانیدند.

کشور ما افغانستان از قدیم ها به سمت مزاری های،مشرقی ها کابلی و غیره تقسیم تقسیم بودند خصلت و روش متفاوت انها را از سمت تشخیص میکردند. مثلآ تهدید به یک مزاری تعرض به مزاری ها حساب میشد. انتقاد بر یک قنداری بر همه قنداری ها برمیخورد .

برای همه معلوم گروپ طالبان متشکل از هموطنان پشتون نشین ما استند آنها هم حق دارند مطابق به خواسهای اکثریت شان جامعه ی بسازند و در این راه همه روزه قربانی میدهند. چرا حکومت خواست های انها را نادیده گرفته با تفنگ جواب میدهد.امروز همه در افغانستان به بالغیت سیاسی خود رسیده است و میدانند چه کنند. به هیچ وجه نمیتوان هرآنچه طالب میخواهد بر مردم سمت شمال تطبیق کرد و هر آنچه مردم سمت شمال خواهند بر طالبان تطبیق کرد.به گفته وطنی خون آنها را به دیگ انداخته جوش بدهیم یکجا نمی شود.

و به همین اساس ذعیم های بزرگ ملی ما مرحوم (بابه)عبدالعلی مزاری بابای هموطنان هزاره ی ما ، جنرال عبدالرشید دوستم رهبر ملیتهای ترکیتبار کشور ما همرا با همنظرانشان همچو لطیف پدرام چهره شناخته شده ی کشور ما که هر کدام از جمعت های بزرگی نیز نمایندگی دارند سیستم فدرال را تضمینی برای تمامیت ارضی و تصاوی حقوق ملیتهای کشور ما دانستندو راه برون رفت از بحران موجوده را تنها در حکومت فدرال میدانند. پس باید همه همنظر به راه تشکیل فدرال بی اندیشیم و جامعه آسوده و مرفع را به حواست و خواهش خود بسازیم.

امان معاشر، خبرنگار آزاد

منابع استفاده شده:
www.achq.org/fedreal/federalism%20hidayet
www.khorasanzameen.net/php/read.php?

بخش پایانی

عباس دلجو

ادبیات و لهجه های معاصر زبان تورکی

یوسف بالا ساگون که قریب هزار سال قبل از این در خاکهای امروزی قرقیزستان می زیست میگفت: “در خواب غفلت فرو رفتن انسانی عالم، به از عبادت انسانی جاهل است”.

محمود کاشغری نیز به نیرو و قدرت علم طبیعی اشاره کرده و گفته است که “علوم طبیعی پایه و مسند قدرت و توانائی انسان است”.

ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ترک که در کاخ سلطان محمد غزنوی زیسته و به سال ۱۰۵۱ بدرود حیات گفت نیز در آثارش از آیات قرآن در کنار مشهودات علم مثبت فیلسوفان یونان بحث کرده است.

بیرونی میگفت: برای پیشرفت علم، اندیشه آزاد لازم است. او می گفت “علم با اندیشه آزاد شروع میشود. عالم مشاهده گر باید صاحب اندیشه آزاد باشد. بشنود و ببیند و این عمل را باید در چهارچوب علم مثبت انجام بدهد.”

به عقیده بیرونی، انسانها، اندیشه و اعتقادات گوناگونی دارند که علم و تمدن از آن زائیده میشود.

امروزه دستیابی به نور علم و دانش، به صورت رقابتی بین کشورها درآمده است. این رقابت در سطح جهان یک تحرک دانشجوئی بوجود آورده و بخصوص از دهه ۱۹۸۰ بدین طرف فعالیتهای آموزشی، بصورت یک بخش اقتصادی پر درآمد برای کشورها درآمده است. بر چیده شدن دیوارهای ایدئولوژیکی و توسعه امکانات ترابری و اطلاعاتی باعث شده است، انسانها به کشورهائی روی بیاورند که شرایط تحصیلی بهتر و ممتازتری دارند.

علم و تکنولوژی بعنوان مهم ترین عامل پیشرفت کشورها و رفع فاصله بین تمدن ملت ها دانسته شده و بهمین خاطر طلب انسانها به مراکز آموزش عالی برای کامل سازی علم و دانش خود هر روز افزایش می یابد. این امر نیز موجب می گردد که آموزش بصورت یک بخش پردرآمد اقتصادی برای کشورها درآید. دیگر همه کشورهای جهان می دانند که برای پیشرفت و ترقی، تجهیزشان به علم و دانش شرط و ضروری میباشد.

ترکیه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، امکان انجام همکاری های وسیع در عرصه های مختلف منجمله عرصه آموزشی با همنژادان ترک خود در جغرافیای اروپا – آسیا را بدست آورد. امروزه آموزش عنصر و عامل تحرک بسیار مهمی در روابط ترکیه با جمهوری های ترک آسیای مرکزی و قفقاز بشمار میرود. در جغرافیای اروپا – آسیا که از سیستم اداره کرد توتالیتر شوروی پیشین به نظام سیاسی لیبرال و دموکراتیک انتقال یافته است، در روند انتقالی نیاز فراوانی به پرورش پرسنل کاردان و عالم و دانا پدید آمد. در این روند که به رغم گذشت ۲۰ سال هنوز هم ادامه دارد، ترکیه بعنوان مرجعی برای پرورش جوانان ممالک اروپا – آسیا بر گزیده شد. در این چهارچوب با پروژه ای تحت عنوان “طرح بزرگ دانشجوئی” جوانان بسیاری از جمهوری های ترک آسیای میانه و قفقاز جهت تحصیل به ترکیه آمدند.

در این میان برای برآورد نیازهای آموزشی هم در خود این جمهوری ها و هم در ترکیه، موسسات آموزش خصوصی و دولتی بسیاری تاسیس یافت. یکی از این نهادهای آموزشی، بخش ادبیات و لهجه های معاصر زبان ترکی در دانشگاه غازی انکاراست که در برنامه امروز به آن خواهیم پرداخت.

کرسی ادبیات و لهجه های معاصر زبان ترکی دانشگاه غازی انکارا از سال ۱۹۹۳ بدین طرف به حیات آموزشی خود در دانشکده علوم پایه این دانشگاه ادامه میدهد.

این کرسی همانطور که از نامش پیداست، در زمینه تاریخ، ادبیات و کلیه لهجه های زبان ترکی که امروزه در جهان در منطقه ای به وسعت ۱۰ میلیون متر مربع از جغرافیای بالکان گرفته تا اقیانوس کبیر، دریای منجمد شمالی و کوههای تبت بدانها تکلم میشود آموزش می دهد.

حدود ۷۵ درصد از سرزمین های جهان ترک در داخل مرزهای جامعه دول مشترک المنافع، ۱۵ درصد در جمهوری خلق چین، ۸ درصد در جمهوری ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی و مابقی نیز در کشورهائی چون یونان، بلغارستان، عراق، ایران، سوریه و افغانستان قرار دارد. در بنیه جامعه دول مشترک المنافع در کنار آذربایجان، ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان و قزاقستان، ترکهای چوواش، کاباردا بالکاریا، تووا، ساها، آلتای، حاکاس و کاراچای نیز در بنیه بر خی دول دیگر بصورت مناطق و جمهوری های خود مختار به زندگی می پردازند.

بخش اعظم ترکهای جمهوری خلق چین در منطقه خود مختار اویغور سینجان و بخشی دیگر نیز در مناطق خود گردان دیگری چون کازاک و اکسایی به سر میبرند. آنان یا اقلیت بشمار میروند و یا اینکه با آنها بسان شهروندان درجه دوم رفتار میشود.

جمهوری ترکیه که امروزه الگو و مدلی برای جوامع و جمهوری های ترک در جهان است، در گذشته فاقد یک نهاد علمی که بتواند مطالعات وسیعی در خصوص تاریخ، نژاد و شعور فرهنگی مشترک این جهان بپردازد نبود. کمبود در این خصوص در واقع کمبودی در حیات علمی جهان ترک بشمار میرفت. در ترکیه مسئله عدم وجود اطلاعات کافی در مورد هویت، زبان، ادبیات، جغرافیا، تاریخ، وضعیت اقتصادی و بطور خلاصه وضع اجتماعی – فرهنگی دیگر ترکهای جهان وجود داشت. بعد از سقوط رژیم کمونیستی شوروی و تشکیل جامعه دول مشترک المنافع، رفت و آمدها افزایش یافت. چون اطلاعات کافی در خصوص تیره های ترک وجود نداشت، وقتی یک قرقیز و یا قزاق به ترکیه می آمد، در نظر اول چینی بنظر می رسید و یا وقتی با یک ترکمن بر خورد میگردید، شباهت زبانش به ترکی ترکیه تعجب ایجاد میکرد. دولت وقت ترکیه در سال برای ۱۹۹۲رفع این مشکل به دانشگاه غازی انکارا مراجعه کرد و خواستار تشکیل کرسی ادبیات و لهجه های معاصر زبان ترکی شد. این تقاضا از سوی موسسه آموزش عالی ترکیه قبول شده و در همان سال ابتدا دانشکده زبان، تاریخ و جغرافیای دانشگاه آنکارا به تاسیس این کرسی پرداخت. یکسال بعد در سال ۱۹۹۳ ، در دانشکده علوم پایه دانشگاه غازی انکارا نیز همین کرسی دایر شد. اولین دانشجویان این دپارتمان در سال ۱۹۹۷ فارغ التحصیل شدند. در پی ان نیز مقطع فوق لیسانس آغاز گردید.

امروزه بخش ادبیات و لهجه های معاصر دانشکده زبان، تاریخ و جغرافیای دانشگاه انکار و دانشکده علوم پایه دانشگاه غازی انکارا از کشورهایی چون چین، ژاپن، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، مغولستان، و جوامع ترکی جون اویغور دانشجو داشته و این دانش پژوهان در مقاطع تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکترا آموزش می بینند. آموزش در هر دو کرسی، به ۸ لهجه مختلف زبان ترکی انجام می گیرد. بجز درس های انشاء و گرامر، مابقی دروس از سوی استادانی که در ترکیه آموزش دیده اند تدریس می گردد.

خواه دانشگاه انکارا و خواه دانشگاه غازی در پرورش زبان شناسان استاد و ماهر ترک نقش مهمی ایفا میکنند. این کارشناسان عموما در دانشگاه بین المللی خواجه احمد یسوی در قزاقستان، دانشگاه بین المللی ماناس در قرقیزستان، اداره کل همکاری و توسعه ترک و وزارتخانه های فرهنگ جوامع و دول ترک زبان به کار اشتغال می ورزند.

قسمت اول | قسمت دوم | قسمت سوم | قسمت چهارم | قسمت پنجم | قسمت ششم |

 قسمت هفتم | قسمت هشتم | قسمت نهم | قسمت دهم | قسمت یاز دهم |

 قسمت دواز دهم | قسمت سیز دهم | قسمت چهار دهم | قسمت پانزدهم |

 قسمت شانزدهم | قسمت هفده هم | قسمت هجده هم | قسمت نزده هم |

 قسمت بیستم | قسمت بیست و یکم | قسمت بيست و دوم | قسمت بيست و سوم |

 قسمت بيست و چهارم | قسمت بيست و پنجم | قسمت بيست و ششم |

 قسمت بيست و هفتم | قسمت بيست و هشتم  | قسمت بيست و نهم

به دنبال نشر دل نوشته ی «وقتی خیانت را حد و مرزی نباشد» که در مورد کارکرد خائنانه ی هماسلطانی نماینده ی مردم مالستان در اولوسی جرگه نگاشته شده بود، اعتراضی را از سوی دوست چندین ساله ام همایون محمد که خود برادر هماسلطانی می باشد و سالیانی درازی است که در اتریش زندگی می کند، دریافت نمودم.

وی ضمن پشتیبانی از ارتباط خواهرش با جلاد حرفه ای و سوپر ارتجاع سده ی 21 کشور (ملاعمر)، خواهرش را چیزی نزدیک به یک نابغه قلمداد نموده که علی رغم تبحر فوق تصورش در ارتباطات و مذاکره و حل منازعات، متأسفانه توسط جامعه ی ما هنوز ناشناخته باقی مانده است.

البته در کنارش فرد دیگری به نام ارغون نیز ضمن تأیید نادرستی کارکرد هما، یادآور شده بود که این کارکردها هرگز به موقعیت خان-زادگی وی ارتباطی نداشته و من نباید چنین ارتباط نامعقولی را مطرح می ساختم.

نخست می خواهم سخنان همایون را مورد بررسی قرار دهم و به طور بسیار خلاصه (چون سخن و استدلال غیر اصولی و بسیار کودکانه ای که انگار از حنجره ی فاشیزم قومی حاکم خارج می شد، ارزشی بیش از آن را ندارد) تذکر دهم که، از متن گفته هایش روشن است که وی در جریان این رابطه-ها قرار داشته و اساساً چنین ارتباطاتی که از مدت ها پیش آغاز گردیده اند (به قول همایون بیش از یک و نیم سال) به طور حتم با مشوره ی همایون صورت گرفته اند.

این ادعا را به دو دلیل می گویم، اول این که همایون به شدت از آن ها پشتیبانی می نماید و نتیجه ی آن را به سود مردم می داند (البته مشخص ننموده که کدام مردم) و دوم این که او مدعی است زمانی که هما خانه را در کویته ترک نموده و با دوستش (و به تعبیر همایون «شوهر» عقدکرده ای که بنا به خواست هما نخواسته مراسم عروسی در حضور خانواده صورت بگیرد) رهسپار ایران و سپس… می گردد،

تنها کسی از میان فامیل که طی این مسافرت با وی ارتباط داشته، شخص همایون می باشد. یعنی، همایون همیشه از نزدیک ترین مشاوران و مورد اعتمادترین برادرانش بوده که هما با او ارتباط و مشوره داشته است. بگذریم از این که طی ساعت ها چت کردن شبانه ای که باهم داشته ایم، او حتا یک بار هم از هما سخن نرانده که این امر بیش از هرچیزی بیان گر نبودن ارتباطاتی بین آنان و نیز عدم حساب نمودن وی روی خواهرش هما می باشد که چندین بار در موردش با وی سخن گفته ام.

به هرحال، آن چه وی نسبت به آن بسیار حساس شده بود، این که چرا از سفر خواهرش بافردی که کسی مراسم ازدواجش را ندیده است، یاد نموده-ام. مسلم است که من هرگز تصمیم نداشتم تا وارد خصوصیات وی گردم اما اصرار من روی این نکته که هما از زنان دگم و چشم بسته نبوده تا ملاعمر را نشناسد و یا این که وقتی فردی با چنین تمایلات آزادی-خواهانه ای (حالا از هر نوعش که باشد) به دفاع از جریانی شدیداً جنایت کار، زن ستیز و کاملاً برخوردار از اندیشه های قرون وسطایی برمی-خیزد و برای مطرح نمودن و به صحنه آوردنش تمامی تلاش های خود را به-کار می بندد، انسان را دچار شوک می نماید و این مسأله را برجسته می-سازد که باید کاسه ای زیر نیم کاسه بوده و معاملات پرسودی در پس آن نهفته باشد.

حالا این معاملات و با تمامی سودهای مالی و یا اعتبارهایی که نزد دم و دستگاه قوم حاکم به دست می آیند، چقدر باشد که ارزش نابود شدن هزاره ها و نیز زنان را داشته باشد، بیش تر مسائل شخصی ای هستند که دل و جرأت همایی به کار است تا آن پروژه را پیش برد.

جالب این است که برادر و مشاورش همایون جان در اعتراضیه ای که بر من دارد هرگز به تحلیل کم و کیف این پروژه نپرداخته و دلایل درست بودن آن را مطرح ننموده و تنها به بدگویی مخالفان آن مبادرت ورزیده که به زعم وی عناصر و مزدوران (تخیلی) ایران هستند. درحالی که باید ماهیت، مکانیزم و بازده این پروژه را مورد بررسی قرار می-داد تا بتوان از آن به دفاع برخاست و یا آن را رد نمود.

به هرحال همایون و خواهرش هما باید دو چیز را به روشنی بدانند که اولاً طالبان جریانی پشتونیستی بوده و در روند پشتونیزه کردن جامعه کاملاً هم سو و هم فکر حاکمیت «افغان ملت» می باشد و دقیقاً به خاطر همین هم دولت قوم محور تلاش دارد تا به عنوان برادر ناراضی اش با آن یکی گردد و آن ها را شریک در قدرت سازند تا با اقتدار بیش تر روند ناتمام و به بن بست کشیده شده ی «پشتونیزه» کردن جامعه را روان تر سازد.

این چیزی است که هم هما می داند و هم همایون. جالب این است که هما طی میزگردهایش که هربار بیش تر سطح درک و فهم و نیز دانش سیاسی اش بسیار پایینش را آشکارتر می سازد و اعتبارش را زیر سوال می برد، دولت و شورای فرمایشی صلح را که آن همه برای اعتبار و اقتداربخشی به طالبان کوشش می نمایند را طرف منازعه دانسته و تنها خودش را جناحی مستقل می داند، درحالی که شدیداً به دفاع از طالبان برخاسته و مواضعش را مورد تأیید قرار می دهد.

او در آخرین برنامه ی «تودی خبری» طلوع دقیقاً به دفاع از طالبان پرداخته و مدعی بود که مواضع آنان توسط خارجیان بمباران می شود، نیروهای نظامی داخلی و خارجی بر آنان حمله می کنند، افرادشان دستگیر می شوند و مطبوعات علیه شان می نویسند و آنان را مقصر می-دانند، این ها بی انصافی بوده و نشان گر طرف بودن آن ها است.

درست است که هما به عنوان یک عضو کمسیون حقوق بشر شهید مزاری را یک جنایت کار جنگی می دانست، اما همایونی که مدعی بود افتخارش پیروی از شهید مزاری است، چگونه امروزه از طرحی حمایت می کند که به سود قاتلان مزاری، جنایت کاران غیر باورمند به دموکراسی، حقوق بشر و حقوق زنان می باشد؟ برای من دفاع نمودن از حق اگر باعث برهم خوردن روابطم با بسیاری از دوستان نزدیکی مانند هما و همایون و حتا احتمالاً هارون و یاسین (دیگر برادرانش) گردد، مهم نیست.

آن چه حائز اهمیت است، داشتن مواضع و روی کردهایی است که منافع مردم ما را تأمین نماید و انسان را بر پایداری روی آن ها برانگیزد، نه خوشایندی چند دوستی که بیش تر درپی منافع شخصی ـ خاندانی خویش هستند.

دفاعیات همایون از خواهرش هما، بیش تر شبیه یک کمپاین تبلیغاتی برای یک فرد ضعیف و معلولی است که سخت نیازمند مطرح شدن است، تا بررسی علمی و واکاوی همه جانبه ی یک طرح. او با این تمجیدهایش هما را نابغه ای مطرح می نماید که یا بیش از زمانش به دنیا آمده است و یا این که مردم دورانش را نادانان و ابلهانی تشکیل داده اند که به-قول برادرش قادر به درک و کشف وی نشده اند!!

جالب است همایی را که ما می شناسیم، اگر با دستگاهی تمامی ذخایر مغزش را بیرون کشیم، بخش مربوط به مسائل سیاسی ـ اجتماعی اش شاید هم به زور یک کتاب کوچک شود، توسط برادرش برای ما نابغه ای مطرح می گردد که فراتر از زمان عمل می نمای برادرش پنداشته که با چنین کارهایی می توان او را به شهرت رساند و از او ملالی جویای بادکنکی دیگری ساخت.

کاش همایون خود در کابل می بود تا سخنان خواهرش در جلسات را می-شنید و یاهمین روزها افتضاح و آبروریزی های بی وقفه اش در تلوزیون ها را به نظاره می نشست و مقایسه ای میان بلوف های خودش با واقعیت وجودی خواهرش می نمود و خود خجل زده صحنه ی کمپاین وی را ترک می-نمود.

آخرین سخن همایون در مورد خواهرش این است که وی تخصص و استعداد بالایی در مذاکره، ارتباطات، حل منازعات و به هم آوردن دارد. خوب، گیریم که این سخن محال هم درست باشد، آیا مگر می شود که از استعدادها در هر راهی که خواسته باشیم، استفاده نماییم؟ اگر کسی تخصص در شکافتن قلب دارد (جراح قلب)، باید هرجا که قلبی دید بی-درنگ آن را بشکافد؟

اگر او تخصص در مذاکره و به هم آوردن و حل منازعه داشته باشد، تنها راهش آن است که باید در راستای مشروعیت بخشی و دادن اعتبار و اقتدار به جنایت کارترین جریان در سراسر جهان و در سده ی اخیر به-کار برد؟

همایون جان اصلا می دانی که چه می گویی و از چه اندیشه و طرحی به-دفاع برخاسته ای؟ یا این که پول موجود در پس آن آن قدر هست که به آبروریزی اش بیارزد؟ اگر اندکی صداقت در کردار و گفتارت بود، با توجه به عواقب ناگوار چنین روی کرد پلیدی باید همکار فکری با خواهر را به کناری می نهادی و به فکر آبرو و حیثیت خودت می گشتی تا دگربار چنین از یک خائن بی عقلی حمایت ننمایی.

و اما ادعای آقای ارغون که مرا به خاطر ارتباط دادن موقعیت اجتماعی و اندیشه و کارکرد افراد، سخت مورد نکوهش قرار داده و چنین ربطی را به کوچه بازاری بودن اندیشه ام نسبت داده است، را نیز باید تذکر مختصری دهم. نمی دانم دوست عزیز ما چرا چنین مسأله-ای را مطرح نموده است؟ آیا این گونه نگاه نمودن به مسائل موقعیت و شخصیت خودش را که شاید از قماش همان خان زاده ها باشد، مورد تهدید قرار داده است؟

یا این که سطح درک و فهم و مطالعه اش در حدود ابتدایی می باشد که اندیشه ها و قواعد پذیرفته شده ی جامعه شناسی را نداند. به هرحال این یک اصل است که موقعیت های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی افراد، اندیشه و باور آنان را تعیین می نمایند و نه برعکس.

البته این قاعده به معنی نادیده گرفتن استثناها نمی باشد و ممکن است کسانی با مطالعه و یا گرویدن به اندیشه و باوری، از موقعیت اجتماعی خود دست کشیده باشد که این امری است استثنایی و تنها با اعداد محدودی می توان آن ها را یاد آور گردید و نه انبوه انسانی.

انسان با قرار گرفتن در متن یک جامعه، کاملاً از مناسبات آن متأثر می گردد. به ویژه زمانی که افرادی متعلق به جای گاه های رفیع و بالای اجتماعی ـ اقتصادی باشند، باورها و اندیشه هایی که وارد آن اجتماع می شوند مورد کنترل و فلتر شدن آنان قرار می گیرند تا مبادا موقعیت آنان را تهدید نمایند.

این امر به طور خصوصی و در رابطه با خود نخبگان اجتماعی ـ سیاسی نیز صدق می کند. یعنی، وقتی با باور و اندیشه ای مواجه می شوند، مغزشان به تناسب درک و فهم تاکنونی شان، اتوماتیک مان به فلتر نمودن اندیشه ها پرداخته و تنها بخش های مورد نیازی را که به موقعیت شان آسیبی نرسانند، مورد پذیرش قرار می دهند.

به عبارت دیگر، کسی که متعلق به طبقات بالای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی می باشند، نمی توانند به عدالت و برابری باورمند باشند، مگر این که از ان اندیشه ها برای فریب دیگران استفاده نمایند. چراکه چنین اعتقادی به معنی چشم پوشی نمودن از مال و موقعیت شان و مآلاً تقسیم نمودن آن ها میان محرومان می باشد؛ بنابراین باور نمودن چنین اندیشه هایی اساساً به زیان شان تمام خواهد شد و دقیقاً به همین دلیل است که طبقات بالای اجتماعی هرگز از آن ها فراتر از سخن یادی نخواهند کرد و زمانی که پای عمل پیش آید، انبوهی از اتهاماتی چون اندیشه های کمونیستی و… را پیش خواهند کشید.

خلاصه ی کلام این که، هویت اجتماعی ـ طبقاتی افراد است که با گزینش اندیشه ها و باورها، روی کرد و کارکرد خاصی را توجیه می نماید. این اندیشه از اساس نادرست می باشد که نباید کارکرد افراد را به پایگاه های اجتماعی ـ طبقاتی شان ربط دهیم، درحالی که تعیین کننده ی اصلی سمت و سوی فعالیت ها و اقدامات افراد، همین جایگاه ها و پایگاه های آنان هستند. همان نیاکانی که طی همکاری با عبدالرحمان باعث شکست و قتل عام هزاره ها گردیدند، برای نسل های بعدی خود این پایگاه ها و موقعیت ها را به ارث گذاشته اند.

آیا می توان ادعا نمود که نسل های بعدی شان واقعاً به چنان درجه از فداکاری رسیده اند تا به همه ی منافع ارثی پدران پشت پا زنند و به فکر تأمین منافع مردم افتاده اند، درحالی که همایون به صراحت هرگونه حرکت و اقدام «هویت طلبانه» و جستجوی منافع قومی هزاره ها را امری ضد وحدت ملی و از سوی ایرانیان مطرح می نماید، یعنی دقیقاً از همان موضع فاشیزم قومی حاکم سخن می گوید که تلاش های «هویت-طلبانه»ی اقوام زیرستم را اقدامی نفاق افکنانه به شمار می آورند.

خلاصه این که او همه چیز را به بازیچه گرفته و به قول برادرش همایون، «با آن همه تجربه و استعدادی که به حیث یک کارشناس حل منازعه داشت، خواست از تجربه اش یک استفاده کند. او هرگز خواهان این نبود که این مسئله حتماً روزی ثمر خواهد داد»، بنابراین او تنها برای استفاده کردن از تجاربش چنین جامعه را به تشنج می کشد و مردم هزاره را هم در مقابل ستم گران سرخم می کند.

او دنبال ثمر کارش نبود بلکه می خواست استعداد و تجربه اش را به آزمون گیرد، حالا کارش چه نتیجه ای بدهد، برای او هرگز مهم نمی-باشد، چون خانم درحال آزمون تجربه و استعداد خویش تشریف دارند و نباید صدای تان را بلند نمایید!! آیا استدلالی مزخرف تر از این هم ممکن است که با حیثیت جامعه تنها برای کار دل خودش بازی نماید؟

از آن بدتر این که باز به قول برادرش، «در شش ماه اول معلوم شد که این کار کاملا بیجا بوده،» اما از آن به بعد این کار را نه به اختیار خودش بلکه به خواست طالبان ادامه داده است، در این باره برادرش همایون می گوید، «اما بعدها طالبان با شناخت دقیق از وی شروع نمودند به مذاکره…».

این فاجعه است که نابغه ی حل منازعات دست آخر خودش به بی نتیجه بودن کاری که یک و نیم سال رویش کار کرده واقف گردد، اما نتواند آن را متوقف نماید چون این بار به خواست دیگری (طالبان) این کار را ادامه می دهد!! ببینیم که او با این کارهای مفتضح ضدزن و ضدهزاره اش دیگر به کدام کارها دست خواهد زد و برادرش هم برای جا انداختن و مطرح شدنش در جامعه، چه لاف و گزاف های بی شاخ و دم ببافد.

بازهم از همایون در مورد کامنتی که در جمهوری سکوت به نام هارون (برادر بزرگش) و یاسین گذاشته شده است، نظر می خواهم.

محمد کاظم وحیدی

قسمت اول
پیش­گفتار

می­دانم که رُک نوشتن و انتقال دادن واقعیت­های عینی جامعه روی کاغذ، سر و صدا به راه می­اندازد. واقعاً این و پس از سه سده ستم و نسل­کشی و تحقیر و توهین و غصب زمین­های ما و خلاصه روایابی انواع ستم و تبعیض، وقتی قلم به­دست می­گیریم، چه باید بنویسیم و اصولاً آن­ها از ما چه انتظاری دارند؟ آیا معتقدند که با آنجام همه­ی آن­ها، اینک انسان­های رام و مطیعی شده­ایم که باید در مدح و ثنای اربابان ستم بنگاریم؟ واقعاً ستم و تحقیر پی­گیرشان باید چنین نتیجه­ای بدهد؟ یا این­که باید و به­طور حتم به فوران خشم بردگان رهیده از زیر ستم و ساطورشان واقف باشند و به قول ژان پل سارتر وقتی دهان بند را از این دهان­های سیاه برگرفتید، چه امیدی داشتید؟ که مدح شما را سر دهند؟ سرهای پدران ما را که با زور تا به­خاک خم کرده بودند، آیا گمان می­کردید هرگاه بلند شدند، در نگاه­شان تحسین و ستایش خواهید خواند؟.1

پیش از ورود به بحث «هویت» می­خواهم این سوال را مطرح نمایم که، آیا اساساً ما هویتی داریم و یا خیر؟ اگر جواب منفی باشد، پس به­عنوان مبرم­ترین وظیفه باید در جستجوی هویتی برای خود باشیم و یا این­که آن را از نو و متناسب با شرایط و مناسبات و ساختار اجتماعی ـ فرهنگی خود بسازیم تا بتوانیم از وضعیت کنونی خود رها یابیم و سردرگمی و لنگاری در روش زندگی را از خود دور سازیم و از همین اکنون برای تعیین مسیر زندگی و سرنوشت فرداهای خود دست به کار شویم. اما اگر هویتی داریم که از آن بی­خبریم و یا ما را در میان «هویت­اصلی» و «هویت­های­ساختگی» سرگردان گذاشته­اند، مسئله از اساس با مورد بالا فرق می­کند.

مهم­ترین مسأله این است که ما نمی­توانیم به هویتی گرایش یابیم و به آن چنگ بیندازیم که هیچ سنخیتی با هنجارهای رفتاری، باورها و ارزش­های مردم ما نداشته و فاقد هرگونه نقش و اثری در تحولات زندگی ما باشد. در این صورت خوب است که در جستجوی درک و فهم هویت واقعی خود باشیم و اگر هم پس از استخراجش آن را فاقد توان و مشخصه­ی انگیزه­سازی برای وحدت و حرکت تکاملی جامعه­ی خود یافتیم، آن­وقت تصمیم بگیریم تا راه دیگری پیش گیریم و هویت تازه­ای که درخور وضعیت کنونی جامعه­ی ما باشد، بیابیم. به­هرحال اگر اینک از «هویت» خود چیزی نمی­دانیم و چنین پدیده­ای برای ما کاملاً نامشخص است، پس معلوم نیست که هویت ناشناخته­ی ما خوب و احیاناً نادرست باشد. این است که پیش قضاوت در مورد آن، باید درصدد شناسایی و شناخت آن برآییم. یعنی، پس از کشف یک هویت است که هرکسی باید فراخور درک­ و فهمش از مسایل، به بررسی، واکاوی و تحلیل آن بپردازد و دست آخر مسأله­ی نقد و سپس تصمیم­گیری در مورد رد و یا تکمیل آن را پیش کشد.

وقتی سخن از سردرگمی و ولنگاری پیش می­آید، در واقع بحث از کنش و واکنش­هایی است که یک جامعه در رابطه با وضعیت ناخوشایند موجودش باید پیش بگیرد تا به­گونه­ای خود را از آن وضعیت رها سازد. زمانی هم که واژه­های «سردرگمی» و نیز «ولنگاری» را برای بیان مقصود خود به کار می­برم، دقیقاً رکود نسبی جامعه­ای نسبت به سرنوشتش را در نظر دارم که عملاً به هرگونه تغییر و تحولی در عرصه­های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… پشت­پا زده و به وضعیت ناگوار حاکم بر خودش ذلیلانه تن داده است.

با روی کار آمدن شرایط نوینی در کشور ما، مردم ما به­خاطر گذار از دوره­های مقاومت گذشته که عملاً وداعی متهورانه با دوره­های رخوت سیاسی دور و درازی بوده و طی آن حماسه­های کم­نظیری را خلق نموده و «فدیه»های لازم به­مثابه­ی بهای آزادگی خود را نقداً پرداخته بود، امیدهای تازه­ای یافت که در دوره­ی نوین اجتماعی ـ سیاسی حاکم بر کشور می­توان نتیجه­ی آن­همه پای­مردی روی «هویت­قومی» و اصول «عدالت­خواهی» را به­دست آورد. عده­ای خوش­باورانه این نسخه را برای ما پیچیدند که چون در دوران طلایی نوین همه­چیز بر وفق مراد محرومان پیش خواهد رفت و مطالبات برحق مردم ما اتوماتیک­مان به ما سپرده خواهند شد، پس با حفظ آرامش و عدم نقد و شکایت و اعتراض، تنها با روی­آوری به تحصیل و درس، خود را از وضعیت ناروای گذشته برهانیم.

اساساً و با غالبیت فضای صلح­طلبانه بر جامعه و کشور، چنین راه­هایی که از آن به­عنوان روش­های مدنی یاد می­گردید، عملاً پیموده شدند و با فارغ گشتن صدها و هزاران فرزند قوم از دانشگاه­های کشور که با سال­ها فراغت از عینیت جاری کشور و سرفرو بردن به درون کتاب و درس صورت گرفته بود، بازهم کوچک­ترین مشکلی از مشکلات بی­پایان مردم ما رفع نگردید. به­دنبال این دوره که جوانان تحصیل­کرده­ی ما با چشم­پوشی از واقعیت­های سیاسی پیرامونی به آن دست یافتند، موج محافظه­کاری ناشی از یافتن کار و یا باقی­ماندن بر سر وظیفه­ای دولتی و یا مؤسسه­ی بین­المللی­ای که با هزاران مشکل و تحقیر و واسطه به­دست آمده، آغاز گردید که شاهد دور شدن لحظه به لحظه­ی بخشی از جوانان ما از بدنه­ی اصلی جامعه­ی هزارگی و سرنوشت آن گشتیم. چراکه یافتن کار برای هزاره­ای با داشتن تمایل به «هویت­قومی» و نیز حساس بودن نسبت به سرنوشت مردمش و وضعیت تبعیض حاکم بر آن­ها، از نادراتی است که تنها با نیرویی شبه معجزه میسر می­باشد. این است که جوان هزاره برای زندگی­اش ناچار می­شود تا میان منافع فردی و مسئولیت­های قومی­اش، تنها یکی را انتخاب نماید که به­طور طبیعی گزینه­ی اول انتخاب معمول این قشر محروم می­باشد. یعنی روند تبعیض، همیشه و در همه­ی مراحل زندگی، بر سر راه هزاره قرار داشته و او حتا پس از فراغت و با در دست داشتن سند آن، وقتی برای یافتن کاری به هر اداره­ای پا می­گذارد، با تبعیض­های شدیدی مواجه می­گردد. این امر ترسی وسواس­گونه (phobia) را بر او مستولی می­سازد که شکل­گیری روانی متزلزل در او، پیامد خاص این وضعیت خواهد بود. از آن پس دوران بازخوانی­ها است و او متواتراً در حافظه­اش این را مرور می­کند که آخرین پناه ما «علم» و «ثروت» بود که شبانه­روز به آن پرداختیم و دست آخر نخستینش را نسبت به دیگران بیش­تر اندوختیم، ولی دومی که کاملاً در انحصار قوم حاکم بود. با همه­ی این­ها بازهم حتا اندکی از زیر فشارهای تبعیض و ستمی که آشکارا هدف­شان قوم ما بود، رها نگشتیم. این سوال بارها در مغزش خطور می­کند که به­راستی حاکمیت تک­قومه­ی کشور با این وضعیت (تداوم تبعیض) چه هدفی را دنبال می­نماید و با عدم توقف روند تبعیض حتا در سرفصل نوین به­اصطلاح دموکراسی و حقوق بشر، و ابا نورزیدن از پیوند برادری با بی­رحم­ترین انسان­های جامعه­ی ما (طالبان)، چه آینده­ی هراسناک و تاریکی در انتظار ماست؟ متأسفانه خلق چنین وضعیت وحشت و دل­هره باعث گشته تا مباحث اساسی پیرامون واکاوی و بازشناسی «هویت» به­خاطر تصور سیاهی که از آینده­ی سیاسی جامعه بر اذهان مستولی گشته است، به­کناری نهاده شده و همگان سرگرم جنگ­های زرگری رایج گردند. درحالی که تمامی این بحران­های انسانی ریشه در عدم دست­یابی انسان­های محروم و زیرستم این مرز و بوم به «هویت» واقعی خودشان می­باشد. به­عبارت دیگر، بدون درک و شناخت «هویت­قومی» مجموعه­های انسانی (اقوام) ساکن در این سرزمین، نمی­توان به ماهیت مسخ فرهنگی ـ تاریخی اقوام بومی کشور با روش همسان­سازی فرهنگی (Cultural assimilation) قوم حاکم که مبنای تمامی طرح­ها و مأمول واپسین­شان است، پی برد.

با سیل مهاجرت­های اغلب اجباری و درازمدت اقوام محروم به کشورهای همسایه که عمدتاً به تولد نسل تازه­ای در دیار غربت و دور از ریشه منجر گشته است، بر تعداد مشکلات هویتی و سوالات فرا راه نسل غریب ساکن در غربت افزوده شده و این نسل نیز، هرگز نتوانسته است تا لحظه­ای از زندگی پرتنش هویتی خود را فارغ از دغدغه­ و نگرانی به­سر برد. گاهی بخشی از این سوال­ها توسط نویسندگانی از میان همین نسل به­میان کشیده می­شوند که شرافت­مندانه از ناتوانی خود نسبت به رنج­ها، دلهره­ها و نگرانی­هایی سخن گفته­اند، که خود نتوانسته­اند تا از آن­ها چشم بپوشند، بنابراین صادقانه و مسئولانه و برای ایجاد بحثی رهگشا آن­ها را بیان داشته که از آن میان مثلاً می­توان به نوشته­ی خانم طاهره ابراهیم­زاده زیر عنوان «سلام وکلامی بامدعیان روشنفکری ورئیس کرزی صاحب!» منتشر شده در سایت جمهوری سکوت، اشاره نمود. وی می­نویسد، «چرا من نوعی که در دیار غربت ،در بی هویتی، در دریایی از سؤالات و در جو سازی ویرانی یک نسل و یک ملت هستم، نمی توانم جواب سؤالاتم را پیدا کرده و با نگرشی شفاف و به دور از تعصبات و جهالت به خود و کشور و مردمم افتخار کنم». مشکل این خواهر به­عنوان نماینده­ای از یک جنس مورد تبعیض قرار گرفته زمانی عمیق­تر می­گردد که در کنار «بحران­هویت» قومی­اش، از بحران دیگر هویتی و آن هم از نوع «جنسی»­اش (Sex) نیز رنج می­برد.

تحمل شرایط ناگوار ناشی از تهاجم مداوم اندیشه­های بحران­زای حذف و مسخ کننده و ویران­گر «هویت»­ها، برای مدتی نه­چندان دراز کار ساده­ای نبوده و تحمل آن هم اگر نگویم ناممکن، اما مطمئناً بسی دشوار می­باشد، چه برسد به تداوم چنین روندی به درازایی برابر با عمر چند نسل!! این مشکلات مضاعف که بعضاً با خطور سوالاتی مانند «چرا ما نمی توانیم کاری از پیش ببریم؟ چرا همیشه در ابتدای خط هستیم؟»2 در ذهن، یا مطرح شدن­شان توسط قلم ممکن می­گردند، طی تفکری درون­گرایانه­ی انسان­های درگیر با آن، نهایتاً آنان را به مرحله­ی شک به تمامی اندیشه­ها و کارکردهای تاکنونی خواهد رساند و این سوال مغزشان را فرا خواهدگرفت و میزان اضطراب­شان خواهد افزود که، تا چه زمانی می­شود به درون حلقه­ی قومی خزید و با غرور و خودفریبی بر کارکرد دیگران خندید؟ دفاع­هایی از این قبیل که سرشار خودفریبی و پنهان نمودن خودکم­بینی­ها است، هرچه هم سرسختانه و لجوجانه و پر از تعصب صورت بگیرند، بالأخره درهم خواهند شکست و با سخت­تر شدن شرایط و مبارزات هویت­طلبانه­ی ما، حتا بخش عظیمی از «خود»ی­هایی را که امروزه شعار فخر نمودن به قومیت را سرمی­دهند، به­تدریج به ترک مواضع بازشناسی و نیز افتخار به «قومیت»، مجبور خواهند شد. چرا؟ چون این وظیفه را کم­تر فرد و جریان هزارگی جدی گرفته و چنین پژوهشی تاکنون هم به­لحاظ زمانی به کندی پیش رفته و هم ازنظر میزان کاری که انجام یافته است، تکافوی نیاز نسل امروزی ما نمی­باشد.

در این مدت مردم ما تمامی نصیحت­هایی را که برای آرام ماندن­شان لازم بوده، از دل و جان پذیرفته­اند و هرگز صدا و فریاد جدی­ای را از خود بیرون نداده و به­مثابه­ی به­آزمون گرفتن راهی نو، تمامی پرده­های نمایشی­ای که رهبران کلاسیک بازیگران اصلی آن بودند را تا به آخر به­تماشا نشسته­اند تا به­تعبیر بازیگران عرصه­ی سیاست مردم ما، مبادا حرف­ها و کارکردهای قومی هزاره­ها قوم­محوران انحصارگر را ناخرسند ساخته و به بهانه­ای بر آن­ها بتازند. اما با همه­ی این­ها باز بر ما تاختند و بهسود و ناهور ما را سوزاندند و برادران و خواهران ما را چه در آن­جا و چا بر سر هر راهی که گیر آوردند، بی­رحمانه و ناشکیبانه کشتند. باز هم سکوت نمودیم تا به اندیشه­ی از ما بهتران ارج نهاده و بر آن­ها صحه گذاشته باشیم؛ تا مبادا که بیش از دیگران، مهتران ارجمند خود ما، تقبیح­مان نکنند. در این مدت از بزرگ­تران خویش سخت حرف­شنوی نموده­ایم و هم به قشر تحصیل­کرده­ای که آنان را درس خوانده­ و فهمیده­ی خود دانستیم و گاه بر گله­مندی­شان از پیشوایان پیش­کسوت­مان که راه نادرست می­پیمایند صحه گذاشتیم و به آنان نیز اقتدا کردیم تا دست­مان گیرد و از این منجلاب بیرون­مان کشد، اما هیهات اگر اندکی هم از بدبختی­ها و سرنوشت شومی که حکام قوم­محور برای­مان رقم زده بودند، رسته باشیم. ما چیزی از آن­ها نفهمیدیم جز دعوت پی­در­پی ما به سکوت و حوصله و صبر، چراکه پاس­بانی از «صلح»ی که هرگز سودش را ندیدیم و تأمین «امنیت» بلاد برتر از هرچیزی تفسیر می­شد. آنان ما را به فراگیری درس­های امروزین فرا خواندند و گفتند که خود را با زمان مطابقت دهیم. اما هیج­کدام آن­ها نه نانی برای گرسنگان شدند و نه شرافت و کرامت و آرامش و امنیتی برای مردم ما به­وجود آوردند. اینک و با پیشه گرفتن راه­های کلاسیک و مدرن، این سوال فرا راه ما قرار گرفته است که علی­رغم نتیجه نگرفتن از آن­ها و حتا نمایان شدن افق­های تاری برای زندگی فردای­مان، آیا واقعاً نیازی دیده می­شود تا هم­چنان به آن راه­ها و روش­ها پای­بند بمانیم و ادامه­ی­شان دهیم؟

آیا لازم دیده نمی­شود تا از این پس با تمامی امکانات ذخیره (مدفون) در تاریخ و در زیر زمین­ها، به­فکر تهاجم فکری بر تمامی نمادها و وجوه برتری­طلبی و توسعه­طلبی هویتی ـ سرزمینی­ای که هم زیربنای عقب­ماندگی ما بوده و هم ازنظر مدرنیته هم قابل نفی است، باشیم؟ تجربه­های گذشته و روی­کرد­های تاکنونی توسعه­طلبان هویتی ـ سرزمینی، حکایت از جنگ بی­پایانی است که از حدود سه شده­ی گذشته آغاز گردیده و تا نابودی و تسلیمی کامل ما بومیان ستم­دیده و سرزمین غصب­شده، ادامه خواهد یافت. واقعیت هم آن است که آنان بقا و اعتبار و مشروعیت خود را تنها در تسلیم شدن و بی­ادعایی ما نسبت به تاریخ، تمدن­های گذشته و نیز اکتشافات حفاری­ها می­بینند و بدین منظور با حماقت کامل جنگ «بود و نبود فلسفی ـ تاریخی» را علیه ما آغاز کرده و هرگز هم تصمیم ندارند تا آن را بدون انصراف ما از ادعای تاریخی و وراثت تمدنی، متوقف سازند. دلیل بزرگ توسعه­طلبان این است که حتا عقب­نشینی­های بومیان از این ادعاهای وراثت تمدن­های تاریخی این سرزمین هم نمی­تواند، هم­سانی قیافه­های آثار پدید آمده از حفاری را با شکل و شمایل هزاره­ها برهم زند. یعنی حتا اگر به توسعه­طلبان هم تسلیم محض شویم، با پیدا شدن چهره­های هم­گون ما از زیر زمین­ها و از میان آثار تاریخی، تمامی محاسبات و داعیه­های وراثت تاج و تختی انان را برهم خواهد زد و در نتیجه، تصمیم نهایی در مورد ما هزاره­ها، چیزی جز انتخاب گورستان به­مثابه­ی جای­گاهی مناسب برای ما نخواهد بود.

این است که راه­های مماشات و مغازله­ی سیاسی با سردم­داران چنین نظامی که اینک چون گذشته تمامی اهرم­های «قدرت» را در انحصار کامل خود گرفته­اند، علی­رغم تحقق بخشیدن به توصیه­های رهبران کلاسیک و نیز روش­های پیش­نهادی مدرن­گرایانی که بیش از هرچیزی در جستجوی قرار دادن خودشان در یکی از مدارهای قدرت هستند، بازهم هیچ تغییری در وضعیت نکبت­بار ما پدید نخواهد آمد. ما هرچه به فقر و بی­مکتبی و بی­برقی و بی­راه و جاده و ناامنی­های تحمیلی و گسیل شده از دیگر مناطق به سرزمین ما، تن دادیم تا شاید از شدت قساوت آنان کاسته شود، و یا با سکوت خود در مقابل نمایندگان خودمان که با پیش گرفتن راه و روش «امتیازدهی» محض و همیشگی به امتیازطلبان سیر ناشدنی که نتیجه­اش برباد رفتن همه­ی توقعات و مطالبات برحق ما بود؛ همچنین لب فروبستن تأییدگرانه در برابر «تسلیم­طلبان» خودمان که شاید به نرم شدن «دل» قوم حاکم منتهی گردد، و نیز سکوت و چشم­پوشی از تمامی مطالبات تاریخی­مان به­منظور بی­تفاوت نمودن مقتدران در مقابل روند عادی زندگی ما، هیچ­کدام به نتیجه­ای منتهی نگشت. این است که لااقل این حق را به ما بدهند تا به راه­های تسلیم طلبانه­ی تاکنونی خود «شک» کنیم. وقتی به روش­های مماشات و خوش­خدمتی­ها اجازه دادیم که به­اجرا درآیند اما با آن­هم نتیجه­ی مثبتی حاصل نگشت، اینک باید راه­های تهاجمی پر از مطالبات اساسی، حق­خواهی و نیز افشای دسایس و برملا­سازی تحریفات و واقعیت­های تاریخی و ماهیت مغرورانه­ی حاکمیت­های برتری­جوی قومی را هم به­آزمون نشینیم، مگر این­که ثابت شود که پیمایش تاکنونی راه­ها همگی وحی منزل بوده و تغییر دادن آن­ها بدعتی نابخشودنی می­باشد.

دیگر نباید به سرفصل­هایی چون ده سال اخیر که سردم­داران حاکیت قومی با سخن گفتن از آن­ها کوه­هایی از امیدهای فریبنده را نوید می­دهند، دل ببندیم و منتظر ثمرات آن بنشینیم. چراکه از این پس و با تجاربی که به­دست آورده­ایم، مطمئن هستیم که این ترفندها جز ربودن «عامل» زمان از دست ما و نیز به هرز کشیدن «انرژی» و پتانسیل مردم ما، کارایی و مصرف دیگری ندارند. سرفصل دموکراسی، حقوق بشر، حاکمیت قانون و… درواقع برای کشانده ما به جستجوی مشتی «وهم» نخواهد بود که اینک پشتاره­های عظیمی از چنین تجاربی را در کوله­بار مبارزاتی خود انباشته داریم. آیا می­شود به داشتن قانونی دل خوش کرد که در موجودیت چنین رییس جمهوری، دیگر نه بقایش از تجاوزها مصئون خواهد بود و نه ضمانتی برای اجرایش وجود خواهد داشت؟ مگر با حقوق بشر ابزاری­ای که در بمباردمان یاغیان و آدم­کشان قبایلی (طالبان) بسی فریادها برمی­آورد، اما در مورد کشتار افراد غیرمسلح و بی­گناهی که با بمب­گذاری­های همان­ها و یا با تهاجم بر ملک و کاشانه­ی مردم در بهسود و ناهور و قره­باغ و… نه­تنها کر و کور و لال است که اغلب از مردم بی­دفاع طلب­کار نیز بوده و برای حمایت از قاتلان و متجاوزان صدها دلیل در چانته دارد، می­توان از جان و مال مردم را پاس­داری نمود؟

بنابراین، به­کسانی که به­خاطر منافع قومی­شان هرگز فراتر از منافع قبیله­ی خود نمی­اندیشند و یا اساساً عقل­شان به آن­جاها قد نمی­دهد، بیش از این نباید اعتماد نمود و به انتظار تحول و بهبود وضعیت و موقعیت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و…، آن­هم از راه دریوزگی و صدقه گرفتن امتیازات و امکانات نباید نشست. از این پس باید این را در دل و مغز خود جا دهیم که اگر تحولی هم در راه است، مسلماً با دستان خودمان شکل خواهد گرفت و نه دستان خون­آلود و مغزهای کور و پر از تعصب و کینه­ی حکام قوم­محور و تمامیت­خواه.

می­خواهم این را بگویم که توسعه­طلبان قوم­محور طی سه سده­ی اخیر از تاریخ کشور، بر هزاره چنان ستمی روا داشته­اند که از این سرفرازان تاریخ و تمدن­ساز این مرز و بوم، قوم و سرزمینی نفرین شده ساخته که اینک حتا هزاره بودن­شان را ننگ و شرم و و ذلت می­پندارند و زیستن در هزارستان سرسبز و هزارچشمه را ناممکن نموده­اند. سرزمین و هویتی که پس از فشارهای شدید تاریخی یورش­گران، اینک مردم ما را در شرایط گریز از آن قرار داده­اند. اما اگر بگریزیم، واقعاً به کجا ­رویم؟ به­لحاظ جغرافیایی جای دیگری وجود ندارد تا به قصد آن­جا سرزمین کنونی خود را رها سازیم و درست در وضعیتی قرارمان داده­اند که هنگام فتح اسپانیا وجود داشت. یعنی راه عقب­نشینی و فراری برای ما باقی نمانده است. البته راه گریز دورنی هم در برابر ما قرار دارد که با نفی هویت­مان ممکن می­گردد. اما فراموش نکنیم که هرگز چون سیاه، ازخودبیگانگی و «بحران­هویت»مان ناشی از تیرگی رنگ­مان نمی­باشد که از آن در رنج و عذاب باشیم و تنها با دست­رسی به اندکی سپیدی حتا برای کاهش دادن میزان سیاهی، احساس نماییم که به «انسانیت» دست یافته­ایم، بلکه مشکل اصلی ما، خوش نیامدن دیگرانی است که شکل و شمایل ما را مانعی برای تداوم سلطه­گری قومی و داعیه­های وراثت انحصاری تاج و تخت خود می­دانند.

درعین حال، راه­­ها و گزینه­های لازم برای فرار از این وضعیت هم بسیار محدود بوده و تشبه به دیگران هم که در گذشته آگاهانه و یا از روی اکراه صورت می­گرفته و با درج قومیت غیرهزاره در تذکره­ی تابعیت، هرگز مشکل ما را از میان برنداشته است. در این خصوص عده­ای از نیاکان ما که می­پنداشتند مشکل ما «مذهبی» است و بی­درنگ تغییرمذهب دادند تا قبای رافضی انداخته شده بر خود را دور نمایند، بازهم وضعیتی بهتر از دیگر هزاره­ها نیافتند.

اساساً مسئله­ی خودکم­بینی ما ناشی از رنگ و ساختمان بینی و چشمان ما نبوده، بلکه موجودیت هزاران سند تاریخی و آثار نهفته در زیر خاک که همگی با این قیافه­ها هم­نوایی دارند، مشکل عمده­ای است که غاصبان سرزمین و رهزنان تاریخی که خود چیزی بیش از مهاجرینی آورده شده از کوه­های سلیمان نبوده و در تاریخ و تمدن این کشور سهمی ندارند را سخت دچار واهمه و نگرانی نموده و مانع تداوم حاکمیت غصبی آن­ها بدون خون­ریزی و نسل­کشی مایان شده است.

مدت­هاست که مشکل­داران با ما، به­دلیل عدم­کارایی و نتیجه­ی کافی نداشتن پروژه­ی تحقیر و توهین هزاره­ها طی حدود یک سده­ی اخیر، رواشناس­های خود را روانه­ی میدان کرده­اند تا شخصیت­های تاریخی متعلق به قوم حاکم را فوق­انسان­های (Super Men) فراتر و برتر از دیگران قرار دهند. مسلماً وقتی حاکمان قوم حاکم به «فراانسان»های بی­نظیر تعبیر شوند، دیگر لازم نیست تا اقوام دیگر مستقیماً در معرض تحقیر هژمون­طلبان قرار گیرند، چون با قرار دادن سوپرمن­های قوم حاکم در متن جامعه، مردم خود و به­طور اتوماتیک مقایسه­ای عینی­ای میان خود و آنان صورت خواهند داد. این روش­ها از گذشته­های دور آغاز شده و هم­چنان ادامه دارد. بنابراین لازم است تا با جدیت وارد میدان گردیم و به بررسی وضعیت هزارگی و هزاره­ای که هنوز امیدش را به­طور کامل از دست نداده و تلاش می­ورزد تا زنده بماند و یا حداقل از حالت مادون­انسانی خارج گردد، شتافته و با همان روش روان­شناسانه به مقابله و مبارزه با روند تحقیر و استحاله­ی فرهنگی ـ تاریخی انسان هزاره بپردازیم.

وقتی توسعه­طلبان هویتی ـ سرزمینی از تاریخ کشور می­نویسند، تنها به ذکر روی­دادهای کریهی که به­علت قبیله جنگی­های درونی قوم حاکم و استیلاگر بر دیگران تحمیل گشته و متأسفانه به تمامی مردم ساکنان این سرزمین آسیب رسانده، می­پردازند. وقتی از رجال سیاسی و علمی سخن می­گویند، سراسر به کسانی اشاره دارند که جز تباهی کشور و رشد دادن فقر و نکبت کاری نکرده­اند. اما با همه­ی این تلاش­های مذبوحانه جهت خلق فراانسان­های نابغه و فاتح از میان قوم حاکم، بازهم بخش­هایی از جامعه ترجیح می­دهند تا دزد سرگردنه­ی خود را نسبت به آن تاراج­گران کشورگشای خلق شده، سزاوارتر شمارند، چراکه روند استحاله­گری به­طور کامل نتیجه نداده و با مهیا شدن فضایی مناسب، همین تحقیرشدگان دوباره به میدان دادخواهی پا می­گذارند.

حکام توسعه­طلب وقتی با چنین وضعیتی مواجه می­گردند و تمام رشته­های بافته شده و دروغ­های ساخته شده­ی خود را برباد رفته می­بینند، چنان­که یادآوری گردید به روش­های روانی رو آورده تا از این رهگذر پروسه­ی تحقیر اقوام زیرستم و به­ویژه هزاره­ها را پیش ببرند و آن­ها را دچار عدم «اعتمادبه­نفس» و «خودکم­بینی» نمایند. متأسفانه چنین روشی تا حدودی موفق بوده و هم­اینک انسان هزاره با آن­که به مراحل نخستین بازشناسی­هویتی خود دست یافته­، اما هرگز نتوانسته اعتمادبه­نفسش را دوباره بازیابد و ازخوبیگانگی را به­طور کامل از خود بزداید. او اینک نیاز دارد تا پروسه­ی بازیابی هویتی­اش را با شهامت و بدون تعلل ادامه دهد تا بتواند بر ضعف­های روانی­ خود که پی­گیری راه­های تملق­گویی به اربابان در اداره­ی محل کارش یکی از آن­هاست، مسلط گردد.

بنابراین هزاره در بیان واقعیت­ها و طرح نیازهایش نباید دچار اضطراب و دل­هره گردد. هرگز نگران این هم نباشد که اگر بسیاری از واقعیت­ها را بیان دارد، ممکن است توسعه­طلبان هویتی ـ سرزمینی را حساس بسازد و آنان را وادار به­ واکنش نمایند. این یکی از نگرانی­هایی است که بعضاً از روی صداقت و همین­طور فرصت­طلبان سازش­کار را جرأت داده تا به همین بهانه به گسترش دادن افکار خود بپردازند. باید نگاهی عمیق­تر به مسایل داشت و پی به­ ریشه­ی خشم و کینه­ی آنان نسبت به ­هزاره­ها برد و آگاه شد که هژمون­طلبان قومی حاکم، دارای برنامه­هایی برای کارکرد خود بوده و تاکنون بر اساس­ها آن­ها عمل می­کنند. برنامه­ای که سه سده است روی دست گرفته شده و فراز و نشیب­هایی را پیموده است. بنابراین آنان هرگز نیاز به­تحریک شدن توسط ما را ندارند تا عکس­العملی برخورد نمایند. مسئله­ی واقعی این است که آنان از نفس «موجودیت» ما به­­عنوان قومی که خواهی نخواهی با نیاکان تمدن­ساز و مقتدرمان پیوند داریم، خشمگین هستند. پس اگر می­خواهید خشم آنان را فرو نشانید، یا این آب و خاک را ترک کنید و یا به­طور دسته­جمعی تغییر قیافه دهیم و از هویت خود منکر شویم. بازهم تکرار میکنم و اساساً حرف اول و آخر من همین است که هرچه از زیر خاک بیرون­ می­آید، همگی چشم بادامی بوده و دارای بینی­های پچک هستند که در صورت وجود هزاره­ها با این شکل و شمایل در این کشور، هرچه «پته­خزانه» جعل کنند و واژه­های خود را به «اوستا» مرتبط سازند، همه نقش بر آب می­شوند. این است که نباید فریب این­گونه القائات تسلیم­طلبانه را بخوریم. ما یگانه راهی که پیش­رو داریم، کشف هویت خودمان است و بس، و این کار را باید به هرقیمتی که لازم باشد عملی سازیم. گرچه بعضی از تسلیم­شدگان ما اینک شعار بیهودگی این راه را سر داده و آن را مانعی برسر راه کاریابی و استخدام شدن در دولت که روش پیشنهادی خودشان می­باشد، دانسته و از این­گونه حرکت­ها که از نظر آنان تفرقه­افکنانه به­شمار رفته، پرهیزمان می­دارند. اما واقعیت آنست که دهه­ی اخیر را به­همین دلیل صبر و سکوت پیشه نمودیم اما به هیچ نتیجه­ای نرسیدیم، جز استخدام چند نفر ما در ادارات دولتی که متأسفانه بیش از همه چیز با خود ما سر دعوا را باز کردند و هنگام مطالبات قانونی مردم ما، همیشه جانب دولت را گرفته و این روش را موجب نارضایتی و خشم حاکمان می­دانند. خلاصه این­ بار مصمم شده­ایم تا راه­های هویت­یابی خود را به پژوهش بنشینیم، چراکه اگر نوبتی هم در کار است، اینک باید به راه­های تازه (بازشناسی هویتی) فرصت داده شود.

 کاظم وحیدی

پانبشته­ها

1. فانون، فرانتس، پوست سیاه، صورتکهای سفید، ترجمه­ی امین کاردان صفحه 29، شرکت افست، 1353.
2. ابراهیم­زاده، طاهره، سلام وکلامی بامدعیان روشنفکری ورئیس کرزی صاحب، سایت جمهوری سکوت

دسته‌بندی شده در: هزارستان, اوغانستان, تورکستان جنوبی, تحلیلی, سیاسی ]]> http://turkistanjenubi.wordpress.com/2011/08/02/%d8%aa%d8%a3%d9%85%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%a8%d8%ad%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%b2%d8%a7%d8%b1%da%af%db%8c/feed/ 0 GüneyTürkistan.tk Kazim Vahidi http://turkistanjenubi.wordpress.com/2011/08/02/%d8%b4%d8%a7%d8%ae%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%86%d8%a7%d8%b1-%da%a9%d9%87%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9-%e2%80%93-%d9%82%d8%b3%d9%85%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d8%b3%d8%aa-%d9%88-8/ http://turkistanjenubi.wordpress.com/2011/08/02/%d8%b4%d8%a7%d8%ae%d9%87-%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%86%d9%86%d8%a7%d8%b1-%da%a9%d9%87%d9%86%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9-%e2%80%93-%d9%82%d8%b3%d9%85%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d8%b3%d8%aa-%d9%88-8/#comments Tue, 02 Aug 2011 08:18:53 +0000 GünTürk http://turkistanjenubi.wordpress.com/?p=5536 ]]> تورکهای قاقاووز (گوک اوغوز) اوکراین

حالوک دورسون در اثر خود بنام “نوشتجات عثمانی از نیل تا دانوب” می گوید این دولت عثمانی چه دیارهایی را که ندیده و چه ممالکی که فتح نکرده است. برای نظام بخشیدن به جهان بخش اعظم آن را در نوردیده و شمشیر زنان نبرد کرده است. دیارهایی را که سواره بدانها رفته است ما نمی توانیم با استفاده از هر گونه امکانات سفرهای جهانگردی به پایان ببریم. عزیزان حال می خواهیم بخش کوتاهی از خاطرات سیاحتهای حالوک دورسون به منظور دیدن روستاهای تورکهای قاقاووز اوکراین واقع در شمال دریای سیاه را به سمعتان برسانیم. بعد از پشت سر گذاشتن تاتار پینار به روستاهای بنغازی و قاقاووزی مملو از غارها می رسیم. یادواره هایی که متعلق به جنگهای ۱۷۹۰ و ۱۸۱۲ می باشند توجهمان را جلب می نمایند. به هنگام تاریک شدن هوا روستای قاقاووزها را پیدا می نمائیم . نام این روستا در زبان اوکراین Katlavina و در زبان قاقاووز نیز Balbaka می باشند. این روستا در کنار روستای بلغاری و در ساحل دریاچه زیبایی به نام یالپوک احداث گردیده است.در کرانه مقابل دریاچه کیلی قرار دارد. اگر بپرسید که این کیلی کجا بوده و بخواهیم در تاریخمان نمونه ای از کیلی ها که را بر شماریم، در مقابل مان یک شخصیت نامی ظاهر می شود . بله این شخصیت انور پاشای مشهور یکی از اعضا جمعیت اتحاد و ترقی بوده و اصل و نسب پدرش از ترکهای قاقاووز می باشد. در باغچه زیبای خانه ای که سکنا می گزینیم یک چاه آب وجود دارد. Sacha Pançef جوان ۱۷ ساله خانه به ورزش کشتی علاقه دارد. اهالی روستا به برگزاری مسابقات کشتی و اسب سواری مابین قاقاووز ها علاقه وافری دارند. فردای آن روز با بزرگان روستا ملاقات می کنیم . آنها می گویند هزار خانواده بوده و سه هزار نفوس داریم . از روستا خوشم آمد، گاه در بوستان و میان گله گاو و گوسفند در ساحل دریاچه اوقاتم را سپری کرده و با قاقاووزها به صحبت می پردازم . این باور کردنی نیست…. در یکی از روستاهای اوکراین همه به زبان تورکی تکلم می کنند .

حالوک دورسون در اثر خود بنام “نوشتجات عثمانی از نیل تا دانوب” از برخی از روستاهای تورکهای قاقاووز در اوکراین با نامهای بالباکا، کورتچا، کارآغاچ، کارتال،تویلی کوی و باش الما یاد می کند. تورکهای قاقاووز تنها در این روستاها زندگی نکرده و اکثر آنها در جنوب مولدوا بسر می برند. به غیر از این منطقه در رومانی، بلغارستان، یونان، قفقاز، اوست شمالی در روسیه و جمهوری کاباردین ـ بالکا نیز روستاهای قاقاووز وجود دارد. در مورد شمار ترکهای قاقاووز که در این جغرافیا پراکنده شده اند اطلاعات دقیقی در دست نمی باشد. فقط چنین تخمین زده می شود که جمعیت آنها قریب ۳۰۰ هزار نفر باشد. برخی از محققین ادعا می کنند قاقاووز ها جامعه ای منسوب به ترکهای تورکیه بوده و نام قاقاووز از نام کیکاووس سلطان سلجوقی نشات گرفته است. شاید جنبه جالب توجه قاقاووز ها ازنظر ما که به زبانی نزدیک به زبان ترک استانبولی تکلم می کنند از اعتقادات آنها نشات می گیرد. آنها به مذهب ارتدکس دین مسیح اعتقاد داشته و این بافت اعتقادی موجب گردیده است تا در مورد شان ادعاها مختلفی مطرح گردد. بعنوان مثال یونانیان ادعا می کنند که آنها رومی الاصل بوده و بلغاریها نیز بر این باورند که بلغاری الاصل می باشند.

بمنظور کسب اطلاعات در مورد تورکهای قاقاووز گفتگویی با استفان کوردیمو هنرمند اپرا به عمل آوردیم . وی که در جمعیت موسیقی جهان ترک فعالیت می نماید، در عین حال تحقیقاتی در مورد فرهنگ مردمی قاقاووز به عمل می آورد . کوردیمو ضمن اشاره به اینکه مسیحیت در فرهنگ قاقاووز ها تاثیر فراوانی گذاشته فقط فرهنگ ترک در میان آنها هنوز زنده می باشد می گوید :

قاقاووزها همواره در کنار تورکها بوده اند، فقط در دوره اتحاد جماهیر شوروی پیشین یک جدایی ۷۰ ساله شکل گرفت، قاقاووز ها یعنی گوک تورکها در دوره عثمانیان نیز به ترکیه نزدیک بودند. بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی قاقاووزیا به منطقه خود مختار مبدل شده و از آن تاریخ بدین طرف به روابط نزدیکش با ترکیه ادامه می دهد. همانطوریکه می دانید در منطقه خود مختار قاقاووز قریب ۲۰۰ هزار نفر جمعیت وجود داشته و آنها به دین مسیح اعتقاد دارند. تمامی سنن آنها به مذهب ارتدکس ارتباط دارد. فقط در فرهنگ ما عیدی بنام عید قربان وجود دارد. البته چنان عید قربان دین اسلام نمی باشد ما در این عید دامهای زنده هدیه می کنیم یعنی قربانی ذبح نمی کنیم. موسیقی مان نیز از فرهنگ ارتدکس تاثیر پذیرفته است. فقط این را بگویم که فولکلور قاقاووز با فلکلور آناطولی شبیه به هم می باشند. در فرهنگ ما کلماتی چون کورت و جاناوار وجود داشته فقط چندان مورد استفاده قرار نمی گیرند . در زمان ما از کلمه یابانی استفاده گردیده و عیدی نیز با نام یابانی یورتوسی یعنی عید یابانی جشن گرفته می شود. در این عید هیچکس کار نمی کند. این عید برای حراست انسانها از حیوانات وحشی جشن گرفته می شود. همانطوریکه می دانید از قدیم در آسیای میانه انسانها مجبور بودند تا از گله های گوسفندان خود درمقابل حملات گرگها حراست نمایند، از اینرو قاقاووزها برای حراست از حمله گرگها به گله های خود عید یابان را جشن می گیرند. در این عید خوراکیها طبخ شده و مردم به دیدن یکدیگر می روند. اعتقاد بر این است به خانه کسی که در این روز کار کند گرگ آمده و به اهالی خانواده آسیب خواهد رساند. در فرهنگ ما موتیف گرگ از معنا و مفهوم دیگری نیز برخوردار می باشد. قاقاووزها بر این عقیده اند که در ایام قدیم گرگی آنها را از یک خطر جدی نجات داده و به راه درست هدایت کرده است.

مردمان قاقاووز امروزه از نظر مالی در وضعیت سختی قرار دارند. استفان کورو دیموو ضمن اشاره به اهمیت یاری ترکیه به قاقاووز ها در راستای رهایی از مشکلات مالی می گوید : قاقاووزیا در جنوب ملداوی قرار دارد. قاقاووزها اکثرا به زراعت و دامداری پرداخته و شراب مرغوبی تولید می کنند. تورکیه به اقتصادمان یاری چشمگیری می نماید. صاحبان کار ترکیه در قاقاووزیا کارخانه تاسیس نموده و به رشد اقتصادی مان یاری می کنند. ما سعی می کنیم تا به فرهنگ مان که از دست داده ایم جان ببخشیم. همانطورکه می دانید ما ۷۰ سال آزگار تحت فشار شوروی پیشین قرار داشتیم. امروز سعی می کنیم تا فرهنگمان را که در آن دوره از دست دادیم مجددا زنده نمائیم. در زمینه ترانه های محلی و اپرا با تورکیه روابط مهمی داریم. ارکسترهای موسیقی ترکیه و قاقاووز به طور متقابل کنسرت اجرا کرده و کنفرانسهای مشترکی ترتیب می دهند . در زمینه آموزشی نیز بایستی بگویم که در حال حاضر تعداد زیادی دانشجوی قاقاووز در ترکیه مشغول به تحصیل می باشند. این امر حائز اهمیت است زیرا دانشجویان مذکور در آینده برای کشور خود نافع خواهند بود.

به هنگام سخن گفتن از آموزش تورکهای قاقاووز در ترکیه خاطره ای از تورکهای قاقاووز در تاریخ نزدیک که جزئیات آن معلوم نمی باشد به ذهن آدمی خطور می کند. در سال ۱۹۳۵ یعنی قبل از جنگ جهانی دوم تمامی منطقه ایی که قاقاووزها در آن زندگی می کردند در داخل مرزهای رومانی قرار داشت . آتاتورک رهبر کبیر ضمن ارسال نامه ایی به حمدالله صبحی تانری اوور سفیر کبیر وقت تورکیه در بخارست دستور می دهد تا به منظور حراست از زبان قاقاووزها که بدلیل مسیحی بودن ارتباط شان در شرف قطع شدن با جهان تورک بود معلمین زبان تورکی اعزام گردد. در پی فرمان آتاتورک در سالهای ۱۹۳۵ الی ۱۹۳۷ ، ۸۰ معلم زبان ترکی از تورکیه و مجیدیه در نزدیکی های کوستنجه واقع در داخل مرزهای رومانی به گاگاوزیا اعزام می شود . معلمین مذکور تا سال ۱۹۳۹ یعنی تا اشغال منطقه از سوی آلمانها به وظیفه خود ادامه می دهند. با دامن گرفتن جنگ جهانی دوم برخی از معلمین به وطن خود مراجعت می کنند . بعد از جنگ نیز منطقه مذکور تحت حاکمیت اتحاد جماهیر شوروی پیشین درمی آید . یک محقق قاقاووز موسوم به استفان بلغار در مورد این آموزگاران می گوید ” آنها تنها معلم نبودند،آنها تحقیقات تاریخی انجام داده و در زمینه فرهنگ مردمی معلومات ارزشمندی جمع آوری کرده و سعی کردند تا بفهمانند انسانهایی که به یک زبان تکلم می کنند ملت واحدی می باشند.

قسمت اول | قسمت دوم | قسمت سوم | قسمت چهارم | قسمت پنجم | قسمت ششم |

 قسمت هفتم | قسمت هشتم | قسمت نهم | قسمت دهم | قسمت یاز دهم |

 قسمت دواز دهم | قسمت سیز دهم | قسمت چهار دهم | قسمت پانزدهم |

 قسمت شانزدهم | قسمت هفده هم | قسمت هجده هم | قسمت نزده هم |

 قسمت بیستم | قسمت بیست و یکم | قسمت بيست و دوم | قسمت بيست و سوم |

 قسمت بيست و چهارم | قسمت بيست و پنجم | قسمت بيست و ششم |

 قسمت بيست و هفتم | قسمت بيست و هشتم

طبیعتاً هویت واقعی هر ملتی را بایستی منسوبیت قومی و تاریخ حقیقی آن ملت شکل دهد. اگر به غیر از آن باشد، افراد هر ملت، تلاشی که در راه اعتلای ملت خود می نمایند در واقع در راه ملتی دیگر کرده اند. چه بسیار افراد وطن دوست و ملی گرایی که در راستای اعتلای ملت خود فداكاری ها کرده اند، اما در واقع به جهت جعل تاریخ و القاء هویتی جعلی، در واقع به بیراهه ای نامربوط سوق داده شده اند. لذا اطلاع دقیق در مورد هویت و تاریخ واقعی خود برای هر شخصی که سعی در انجام چنین فداکاریها در راستای پیشرفت ملت خود دارد، امری ضروری و واجب می باشد.

در کشوری که امروزه ایران می نامیم، کمتر محققان تیزبینی پی به تاریخ حقیقی آن برده اند. زیرا تحت تاثیر بمباران اطلاعاتی غرب و بویژه انگلستان و همدستان این کشور، حتی اکثر محققان کشور هم تحقیقات خود را از روی تاریخسازیهای غرب برای این سرزمین استوار نموده و جعلیات معجون واری را بنام تاریخ ایران شکل داده و به خورد مردم داده اند. بطوریکه تاریخ جعلی ارائه شده، نه سرگذشت و تاریخ مردم ساکن در آن، بلکه تاریخ اقوام دیگری بوده که در راستای طرح استعمارگران غربی و روسیه و نیات پلید آنها در جهت مقاصد استعمارگرانه آنها بنام تاریخ بر مردم منطقه وصله گردید. چنانکه تا آمدن نمایندگان انگلستان به دربار قاجاریه و اقدامات جاسوسان انگلیسی در جهت تاریخسازی برای به اصطلاح ایرانیان هیچ منبع تاریخی این مرز و بوم، از هخامنشی و کوروش نامی نمی برد. براستی نيز با پژوهش های تیزبینانه مشخص می گردد که نه هخامنشیان و نه کوروش هیچ ربطی به مردم فارس و کلاً مردم منطقه ندارد. با اندک تحقیقاتی بر روی زبان پارسی دوره هخامنشی متوجه می شویم که زبان آنها زبانی با ریشه و ساختمان كاملاً متفاوت با زبانهای منطقه و از جمله پهلوی، فارسی (در اصل تاجیکی) و دیگر زبانهای باستاني و فعلی منطقه می باشد. زبانی که کلاً مربوط می شود به خانواده زبانهای اسلاوی که دارای جنس مذکر، مؤنث و خنثی بوده و سه صیغه مفرد، مثني و جمع و به طور كلي تمام خصوصیات زبانهای اسلاوی را دارد. حتی اسم تابع جنسیت بوده و در حالتهای مختلف فاعلی و مفعولی و اضافی و غیره تغییر می نماید که تماماً منطبق بر زبانهای اسلاوی می باشد. نه تنها زبان تاجیکی در ایران که فارسی می نامیم، حتی هیچ يك از زبانهای رایج در این سرزمین دارای چنین ساختمانی نمی باشد. علاوه براین اسامی و واژه های کلیدی که در پارسی هخامنشی وجود دارد، اسلاوی هستند و اکثرشان در روسی امروزی هم کاربرد دارند. مثلاً می توان به نام خدا “بگ”، گرگ “ووک” و دهها واژه دیگر و بسیاری از فعلها اشاره کرد که با زبانهای اسلاوی یکسان می باشند. اگر کسی شکی می کند به راحتي می تواند حداقل در حد مقدماتی یکی از زبانهای اسلاوی از جمله روسی را یاد بگیرد و واژگان و ساختار زبان پارسی هخامنشی را با آن مقایسه نماید. آنگاه شک و شبهه وی رفع می گردد. کلاً کلمه پارس به معنای اسم قوم و یا اسم منطقه و کوروش به عنوان نام، هیچ کدام مربوط به زبان تاجیکی یا به اصطلاح فارسی امروزی نمی باشد. زیرا قومی که زبانشان تاجیکی باشد، نمی تواند خود را پارس که عمل “پارس کردن سگ” را مد نظر دارد بکار ببرد. کوروش هم که یک اسم رایج در زبانهاي اسلاوی هست که در اصل بصورت “کیر” بوده که هرودوت مثل تمامی اسامی بر آن “اوس” اضافه نموده (کیر + اوس = کیروس) و در تورات هم حالت یونانی نام وی بصورت “خیروش” ذکر می گردد. زیرا یهودیان حرف “س” را بصورت “ش” تلفظ می نماید، لذا کیروس (کیر+ اوس) را بصورت خیروش ذکر کرده اند. به همین جهت هم، در زبانهای خارجی نام کوروش را بصورت “کیر” می نویسند که اسم واقعی وی بوده و در شاخه های مختلف زبانهای اسلاوی کاربرد دارد (ولی برای ایران به جهت معنای این کلمه در تاجیکی مجبور بودند تا حالت یونانی آن را با حالت یهودی قاطی کرده و بصورت کوروش رایج نمایند). برای آشکار شدن مسئله به مثال ساده ای بسنده می کنم: خواننده معرف اسلاوها فیلیپ کیر کوروف و کیرف (رئیس حزب کمونیست لنینگراد در اوایل شکل گیری شوروی و یکی از رهبران شوروی) که در نام خانوادگی آنها کلمه اسلاوی “کیر” که نام اصلی کوروش هست، آشکارا مشخص می باشد. ضمناً با در نظر گرفتن معنای نام کیروس در زبان تاجیکی (به اصطلاح فارسی امروزی) قطعاً می توان گفت گذاشتن چنین نامی برای کودک در این قوم غیر ممکن هست. چنانکه این نام با آمدن هخامنشیان رایج شد و بعد از رفتن آنها هم رخت بربست. تا اینکه این اسم نامانوس را برای مردم منطقه، انگلیسی ها و یهودیان بعدها با نوشتن تاریخ جعلی برای ایران زنده کرده و رایج نمودند که هیچ ربطی به اقوام و ملل ساکن در ایران امروزی و کلاً خاورمیانه ندارد. لذا نه پارس و نه کیر+وس (کوروش) نمی تواند منبع هویتی حقیقی برای مردم کشور اعم از تاجیک (به اصطلاح فارس) و غیره باشد. زبانی به نام فارسی هم در اصل در حال حاضر وجود خارجی ندارد و بعد از راه یافتن انگلیس به ممالک محروصه قاجاری و به ویژه در اواخر دوره قاجاریه از طرف آنها بر زبان تاجیکی بصورت جعلی اطلاق شد (جهت ربط دادن پارس اسلاوی به تاجیکی معاصر رایج در ایران که قدمتی چند صد ساله داشت و در واقع بدینصورت می خواستند تاریخی 2500 ساله پرشکوه برای آنها نوشته و و با ایجاد هویتی کاذب برای مردم این منطقه، پیوستگی حقیقی و سنتی موجود در منطقه بزرگی از آسیا را از بین ببرند). والا زبان موصوم به فارسی در تمامی منابع قدیمی بصورت تاجیکی ذکر شده است. ضمناً پارسی و یا فارسی چنان با گذشته سیاه و ننگین عجین هست که با تحقیقی بی طرفانه مشخص شده و در هر انسان آزاده نسبت به آن احساس اکراه برمی انگیزد. چنانکه اگر در نظر بگیریم که پارسها در دوره خود به نوعی به عنوان عامل یهود عمل نموده و تمدن چندین هزار ساله منطقه را نابود ساختند و نیز با در نظر گرفتن استفاده استعمار پیر- انگلیس از این نام در دوره معاصر در جهت نفاق در پیوستگی سنتی موجود در منطقه با اهداف استعماری خود، کفایت می کند که هر انسان عاقل از این نام وارداتی نامربوط به مردم منطقه گریزان باشد.

البته تاریخسازان و هویت سازان انگلیسی- یهودی در تاریخ بافی برای هخامنشیان یک علت اصلی را مد نظر داشتند. علت اصلی قطع و از بین بردن پیوستگی موجود در قسمت بزرگی از آسیا و قسمتهایی از اروپا و آفریقا بود که در بیش از هزار سال اخیر، اروپا را تهدید و هر از چندگاهی در معرض اشغال قرار می داد. لذا برای از بین بردن آن پیوستگی حلقه ای کارآمد را که شامل اراضی ایران فعلی بود انتخاب و برای آن شروع به تاریخسازی نمودند. برای از بین بردن پیوستگی لازم بود ملتی غالب (امپراطوران بزرگ ترک در طول هزار سال) و دین غالب (اسلام) مورد هدف قرار گیرد. لذا بر روی تاجیکان به اصطلاح فارس در جهت اهداف بزرگ خود تاریخسازی نمودند. لازم بود تا در حلقه کارآمد همان پیوستگی سنتی، ملتی دیگر با تاریخی پرشکوه و دینی باستانی (البته خیالی) به غیر از اسلام سر برآورد و نیروی عظیم منطقه را که در قالب امپراطوری، اروپا را هر از چندگاهی تهدید می كرد دو تکه کرده از بین ببرد. لذا هخامنشیان را انتخاب نمودند و با ربط دادن آن به قوم تاجیک (به اصطلاح فارس که در ایران امروزی در چندین صد سال اخیر از طرف امپراطوران ترک رواج داده شد) تاریخسازی کردند. کاخها، مقبره ها، کتیبه ها و بناهای تاریخی بسیاری ساخته، جعل نموده و به هخامنشی ربط دادند. در برخی موارد بناهای تاریخی یونانی را هم جعل نموده و به عنوان آثار هخامنشیان قلمداد کردند. برای تخت جمشید نیمه تمام که هیچ وقت ساختمان آن تمام نشده داستانهایی پرشکوه سروده و بجای تاریخ بر مردم منطقه وصله نمودند. با جعل و بزرگنمایی، هخامنشیان را منتسب به قومی امروزی (تاجیک) نمودند که قطعاً ربطی به آن نداشت. اولین تاریخ را برای سرزمین به اصطلاح ایران غربیها نوشتند و طبیعتاً هدف آنها نه کمک به ایران بلکه پیاده کردن نقشه بزرگ خود در از میان برداشتن پیوستگی سنتی موجود در آسیا بود. منابع تاریخی منطقه با اینکه از هخامنشی و کوروش و غیره خبری نداشت، به یک باره از طرف تاریخسازان و هویت سازان انگلیسی- یهودی و بعداً از طرف روشنفکر نمایان مقلد آنها در ایران امروزی مد روز گردید.

در مقابل دین اسلام هم دین زرتشتی را به عنوان دین اصلی و پرشکوه قبل از اسلام این مرز و بوم جا زدند. بسیاری از آثار نوشته شده برای آن را که مربوط می شود به قرن هفدهم و هیجدهم میلادی در هندوستان، بر بیچاره ایران چندین هزار سال پیش منتسب نمودند. در حالیکه با کوچکترین تحقیق همان آثار از طرف هر محقق مُدرک افتضاح آنان آشکار می گردد. همچنین برای اهورامزدایی که اصلیت آشوری داشته و ربطی به هخامنشی ندارد، جعل نمودند تا سمبلی برای آن تراشیده باشند.

البته باید خاطر نشان كرد همانطور که یونانیان خارجی بودند و با رفتن آنها از این منطقه زبانشان هم از اینجا رخت بربست، هخامنشیان هم با رفتن خود، زبانشان از این منطقه رخت بربست. لذا ربط دادن هر فردی به آنها در ایران امروزی امری کاملاً خطاست و هخامنشیها مثل یونانیها ربطی به مردم منطقه نداشتند تا منبع هویت واقعی مردم باشند.

ساسانیان هم پهلوی بودند که زبانشان بیشتر تا قرن هشتم و نهم هجری و در برخی نقاط دور افتاده تا اواخر باقی مانده بود. متون برجای مانده از آنها نشانگر فرق فاحش بین تاجیکی (به اصطلاح فارسی) با پهلوی دارد. چنانکه شعرایی چون سعدی و حافظ بر هر دو زبان تاجیکی و پهلوی نوشته و ملمعاتی در دو زبان مذکور دارند. در واقع این شعرای مشهور مثل سنت دیگر شعرای قرون وسطی (که هم به زبان بومی خود و هم به زبان تاجیکی که زبان دربار ترک بود شعر می سرودند) هم به زبان بومی شیراز یعنی پهلوی شعر سروده و هم به زبان مورد حمایت دربار ترک یعنی به تاجیکی (به اصطلاح فارسی امروزی). زبان پهلوی براساس شواهد تاریخی بعد از حافظ هم در شیراز و فارس رایج بوده است. تصور کنید اگر وفات حافظ را در نظر بگیریم، تقریباً ششصد سال پیش مردم منطقه فارس، تاجیکی (به اصطلاح فارسی) را مثل سعدی و حافظ فقط در مکتب و مدرسه یاد می گرفتند. همه ما اشعار این شعرا را به تاجیکی به خوبی متوجه می شویم و همان اشعارشان هم آنها را مشهور نموده است. اما اشعاری که به زبان پهلوی سروده اند برای هر به اصطلاح فارس زبان در جهان غیر قابل فهم می باشد. حتی برای شیرازیان که پانصد- ششصد سال قبل بر آن تکلم می کردند. طبیعتاً زبان پهلوی، زبانی متفاوت و جداگانه از تاجیکی به اصطلاح فارسی بوده و امری طبیعیست که متکلمان تاجیکی به اصطلاح فارسی آن را متوجه نشوند. اما برخلاف آثار نوشته شده به زبان پهلوی، آثار نوشته شده به زبان تاجیکی (که موطن آن افغانستان و تاجیکستان هست) در طول هزار سال گذشته قابل فهم می باشد. این مسئله در ملل و اقوام ساکن کشور هم صادق هست. چنانکه ترکان آذربایجان براحتی کتاب دده قورقود را که حدود 1000 سال پیش نوشته شده می خوانند و متوجه می شوند. حتی متون ترکی برجای مانده در الفبای اورخون از 2500 سال پیش که در اطراف ایسیک گول پیدا شده و یا سنگ نوشته های اورخون- ینی سی که در مغولستان پیدا شده و هم عصر با ساسانیان نوشته شده بر هر ترک آذربایجانی قابل فهم می باشد. لذا ادعای برخی محققان مغرض و عوامفریب مبنی بر اینکه پهلوی ادامه زبان به اصطلاح فارسی (تاجیکی) می باشد، تماماً کذب محض می باشد. بلکه واقعیت آن است که پارس هخامنشی (که گفته شد شاخه ای از زبان های اسلاوي بوده)، زبان پهلوی و تاجیکی (به اصطلاح فارسی امروزی) هر کدام زبانهای جداگانه ای بوده اند و هیچ ارتباطی به همدیگر ندارند. بنا بر شواهد تاریخی بعد از سقوط هخامنشی زبان آنها هم کلاً رخت بر بست. علت آن هم این بود که آنها از طرف قوم یهود جهت نابودی تمدن مشرق زمین به منطقه آورده شده بودند (حتی کلاً دربار در اختیار یهود بود) و بعد از سقوط هم متفرق شده و رفتند. پهلوی هم که یکی از زبانهای رایج در قسمتی از کشور از جمله شیراز، اصفهان، یزد و برخی مناطق مرکزی بوده. زبان تاجیکی هم که بعد از تاریخسازهای انگلیس در جهت اهداف استعماری خود در اواخر دوره قاجاریه و اوایل پهلوی فارسی نامیده شد. کلاً در هیچ منبعی نام زبانی که امروزه در ایران رایج هست فارسی نامیده نشده، بلکه تاجیکی ذکر شده. فقط بعد از فرآیند تاریخسازی از اواخر قاجاریه بویژه دوره پهلوی در منایع قرون وسطی دستکاری کرده و همگی را فارسی نوشته و منتشر نمودند. لذا فارسی (پارسی) نام زبان تاجیکی رایج در ایران نبوده و نمی تواند به عنوان عامل و حامل هویت در کشور بکار رود.

مسئله جایگزین شدن تاجیکی به جای پهلوی در کشور هم محصول فرآیندیست که در طول هزار سال حاکمیت پادشاهان ترک در منطقه انجام پذیرفته است. تمامی محققان اتفاق نظر دارند که موطن اصلی زبان تاجیکی قسمت تاجیک نشین افغانستان و تاجیکستان بوده است. این زبان در دوره سامانی سازماندهی شد و در طول هزار سال حاکمیت ترکان در قسمتی از آسیا به عنوان زبان رسمی مورد حمایت و استفاده قرار گرفت. در طول این هزار سال تمامی زبانهای موجود چون پهلوی، ترکی، کردی، گیلکی، بلوچی و غیره در قلمرو سلسله های ترک از جمله غزنوی، سلجوقی، خوارزمشاهی، تیموری، صفوی و غیره در اطراف زبان تاجیکی که زبان رسمی دربار بود همگرایی نمودند. زبانهای ضعیف هم در نتیجه این همگرایی و آسیمیلاسیون بشدت به زبان تاجیکی نزدیک شدند. در نتیجه کلمات زیادی از زبان تاجیکی به پهلوی، ترکی، کردی، گیلکی، لری، بلوچی و غیره و بلعکس رد و بدل شد. در این میان زبان تاجیکی جایگزین زبان پهلوی و لهجه های آن که داشت از بین می رفت، شد. برخی زبانها چون کردی، لری و غیره هم با به عاریت گرفتن کلمات و برخی قواعد دستوری تا حدودی به تاجیکی نزدیک شدند. اما همه آنها زبانهای جداگانه می باشند. طبیعتاً هزار سال مدت زمان کافی برای این فرآیند یعنی جایگزین شدن تاجیکی بجای پهلوی و همگرایی برخی زبانهای دیگر اطراف تاجیکی بود. ضمناً اگر به غیر از تاجیکی هر زبان دیگر و از جمله زبان ترکی که زبان خود پادشاهان ترک هم بوده از طرف همان سلسله های ترک، زبان رسمی می شد حال شاهد منظره ای دیگر در ایران امروزی بودیم. یعنی فارس، اصفهان، یزد، کرمان، و دیگر مناطق کشور ترک زبان بودند. زبان تاجیکی که یک زبان ضعیف نسبت به برخی زبانهای منطقه از جمله ترکی بود، بشدت از طرف شاهان ترک مورد حمایت قرار می گرفت. تمامی شعرا و ادیبان حتی مجبور می شدند به تاجیکی (به اصطلاح فارسی) بنویسند. چنانکه نظامی گنجوی (تولد 535 هجری) در آثار خود اشاره می کند که می خواست آثارش را به زبان خود یعنی ترکی بنویسد که از شاه دستور می رسد که ترکی سزاوار آنها نیست. نظامی به خوبی اشاره می کند که بهترین آثارش را می توانست به ترکی بیافریند. اما چون وي را مجبور به نوشتن به تاجيكي كردند: “لاجرم دوغبای خوش نخورند”. در طول هزار سال از هر منطقه ای مردم مجبور بودند جهت کسب سمت دولتی و یا راه یافتن به دربار، زبان تاجیکی را یاد بگیرند. در نتیجه این فرآیند، زبان تاجیکی در مناطقی چون فارس، اصفهان، یزد، کرمان و غیره جایگزین زبان پهلوی شد. زبانی که بدینگونه از طریق پادشاهان ترک در کشور رایج شده، آیا می تواند منبع هویت حتی برای متکلمان فعلی آن باشد؟ طبیعتاً نه. در چنین صورتی آیا محکوم کردن دیگر ملل و اقوام ساکن در کشور چون ترکها، کردها، لرها، بلوچها، گلیکها، عربها و غیره به ترک هویت حقیقی خود و کسب هویتی بیگانه و وارداتی درست است؟ طبیعتاً نه.

مسئله دیگر که در مقوله هویت حائز اهمیت می باشد نام ایران هست که یک نام اساطیری می باشد که شامل مناطق تاجیک نشین افغانستان و تاجیکستان بوده است. فردوسی هم در شاهنامه نام شهرهای آن را برمی شمارد که همگی بر افغانستان فعلی و تا حدودی تاجیکستان منطبق می باشد. کشوری که الآن ایران می نامیم بصورت رسمی بعد از مراجعه رضاخان به مجامع جهانی ایران نامیده شد. در تاریخ فقط یک بار نام ایران از طرف ایلخانیان (دارای منشاء ترکی- مغولی) به عنوان استفاده ابرازی بکار برده شده است. بطوریکه ایلخانیان با امپراطوری قیزیل اوردا اختلاف داشت و به زعم خودشان سعی می کردند تا با استفاده از اسطوره ایران و توران ایدئولوژی محکمی برای رقابت ایجاد نمایند. در بقیه دوره های تاریخی این سرزمین در داخل متصرفات سلسله های ترک بنام سلسله مربوطه نامیده می شد. چنانکه مثلاً در دوره قاجاریه، ممالک محروصه قاجار نامیده می شد. لذا نام ایران نام اساطیری موطن تاجیکان افغانستان و تاجیکستان بوده و برای ساکنان به اصطلاح ایران امروزی حالت تصنعی دارد و نمی تواند هویت حقیقی ساکنان این سرزمین را انعکاس دهد.

واژه های دیگری چون آریا و نژاد آریایی هم چنان واژه های موهومی هستند که ارزش بحث كردن هم ندارند. زیرا بر هیچ محققی پوشیده نیست که جعل این اصطلاحات چطور در جهت اهداف استعماری غرب از طرف انگلیس و کشورهای غربی جعل و به خورد مردم داده شد. در اوایل قرن نوزدهم دولت انگلیس از هر طریقی می خواست ایدئولوژی محکمی برای حفظ سلطه خود بر هندوستان ایجاد نماید. لذا در هندوستان نظریه مجعول هندواروپایی را شکل دادند. منظورشان ایجاد پیوستگی خیالی بین هندوستان و انگلستان بود تا به زعم خود بتوانند برای همیشه هندوستان را تحت سلطه خود نگه دارند. اما بعد از سفر جون ملکم به دربار قاجاریه جهت تحکیم نفوذ خود بر این کشور و ایجاد حایل بین هندوستان با جهان خارج، مکان نظریه جعلی هندواروپایی از هندوستان به اراضی دولت قاجاریه به یک باره نقل مکان کرد. اینبار روی ممالک محروصه قاجار متمرکز شدند و با جعلي كه شرق شناسان غربی در کتیبه های هخامنشی مربوط به اسلاوها انجام داده بودند، چیزی شبیه آریکا یافتند. این واژه با اینکه به معنای شریر بود، به معنای نژاد قلمداد نمودند. بدینصورت برای فریب مردم در جهت تحقق بستری برای از میان برداشتن پیوستگی سنتی موجود در قسمت بزرگی از آسیا شرایط فراهم آمد. در حالیکه واژه آریا هیچ وقت موجود نبود و نژاد موهوم آریایی هم وجود خارجی ندارد و با اهداف استعماری انگلیس جعل و مورد استفاده قرار گرفته است. لذا آریای جعلی و استعماری هم نمی تواند بار هویتی برای مردم منطقه داشته باشد.

در واقع غربیان با اقدامات خود برای مردمان این مرز و بوم تاریخ جعل نمودند، اسامی جعلی منسوب نموده و در اصل مجرایی را ساختند که به هیچ وجه راه به گذشته و هویت این مردمان نداشت و کلاً منافع استعماری غرب را تامین می نمود. آنها با القائات خود به اصطلاح روشنفکران این سرزمین را در واقع مثل روبات کوک کرده و در مجرایی که ساخته بودند گذاشتند تا پیش بروند. همان روشنفکران و مداومان آنها هنوز با جان و دل در این مجرا که راهی با هویت و گذشته آنها ندارد پیش می روند. بدون آنکه به اهداف استعماری غرب به سرکردگی انگلستان از این جعلیات تأملی بنمایند. لذا هر انسان عاقل که به دنبال کسب هویت واقعی خود می باشد، باید تأملی عمیق در عوامل حامل هویت بنماید تا عوامل حقیقی حامل هویت را برای خود بیاید.

حسن صفری

مقدمه :

افغانستان نام کشوریست که به جرات می توان گفت خانه اقوام مختلفی است که هر کدام آنان دارای هویت تاریخی و فرهنگ غنی مختص بخود هستند.

هزاره ها ، اوزبیکها,تاجیک ها و پشتون ها از اقوام بزرگ موجود در افغانستان می باشند.هزاره ها به لحاظ نفوس دومین و یا سومین گروه قومی افغانستان را تشکیل می دهند.

ستاگیدیا،زابلستان،غرجستان،هزارجات و بلاخره هزارستان نامهای سرزمینی است که تاریخش تقریبا به 7000 سال می رسد.در این سرزمین مردمانی از نسل ترک زندگی می کردند که امروزه بنام هزاره یاد می شوند.

مورخین عرب و خراسان هزاره ستان را بنام های غرجستان – غرج الشار – گرستان یاد کرده اند و حدود اربعه آنرا از جانب غرب به هرات و بادغیس و از طرف شرق به کا بل – از سمت شمال به جوزجان و از سوی جنوب به غزنی پیوست دانسته اند. به قول ابن حقول تاریخ دان عرب غرجستان کشوری بزرگی بوده است که موسوم به مملکت غرجه یاد شده است.

یکی از نظریاتی که در مورد منشا بومی بودن هزاره ها در افغانستان مطرح است این است که هزاره ها بخشی از كوشانی ها و يفتلی ها می باشند. کوشانیان یکی از اجداد مردم هزاره است،کوشانیان تقریبا 1500 سال قبل در سرزمین فعلی هزارستان حکومت می کرده و تندیس بودا را که از بزرگ ترین تندیس های بت جهان بحساب می آید از خود به یادگار گذاشته اند.

دكتور موسوی بعد از تحقيقات در زمینه منشأ بومی هزاره ها و يا هويت تاريخی هزاره ها به اين نتيجه مي رسد كه هزاره ها يكی از قديمی ترين ساكنان منطقه هستند و نياكان هزاره ها به ساكنان ترك آسيای مركزی و شرقی كه بيش از ۲۳۰۰ سال پيش از شمال و جنوب هندوكش به نواحی موسوم به هزاره جات كنونی مهاجرت كرده بودند، باز مي گردد.

در ادبيات و تواريخ دوره اسلامي قرن سوم و چهارم هجري ترك غرچه به قوم هزاره اطلاق می شده است.

تاریخ هزاره ها پر از فراز و نشیب های است که گاهی با تمدن های بزرگ و گاهی با آتش و خون گره خورده است . طبیعی است که سیاست ، فرهنگ و هنر عناصری هستند که در بستر زمانی و مکانی یک ملت یعنی تاریخ یک ملت تعریف می شوند.بنابراین بدیهی است که برای بررسی سیاست جامعه و مردم هزاره در ادوار مختلف نیازمند رجوع به تاریخ آن ملت هستیم. در این مجال سعی بر این می شود تا در برخی از دوره های تاریخی تاثیرگذار بر جامعه هزاره از دوران امپراطوری کوشانی ها تا عصر معاصر مورد بررسی قرارگرفته و سیاست جامعه هزاره را در هر دوره مورد بازنگری قرار دهیم.

•1- امپراطوری کوشانی ها

كوشانی ها اصولا جزو قبايل ” ستی ” بودند و در منطقه ای به امتداد كاشغر تا شمال ” دريای بلخ ” به سر مي بردند. شرقی ترين قبايل ستی ” یوچی ” ناميده ميشدند.

كوشانی ها ازميان یوچی ها برخاسته بودند و به دنبال جنگ های قبيلوی به سرزمين های جنوب آمودريا كشانده شدند. اگرچه امپراتوری كوشانی ها در ۲۲۰ ميلادی در شمال هندوكش ازهم پاشيد اما كوشانيان تا سال ۴۲۵ ميلادی در جنوب هندوكش به فرمانروائی خود ادامه دادند.

باميان در آنزمان بخشی ازامپراتوری كوشانی و تحت تأثير فرهنگ و مذهب بودائی بود.

بوديسم در قرن سوم پيش از ميلاد توسط راهبان بودائی به نواحی جنوب كوه های هندوكش عرضه شده بود. با توجه به سكه های قديمی پيدا شده در باميان، نقاشي های روی ديوار های معبد و اطراف تنديس های بودا، نقاشی های به جا مانده از زمان آخرين شاهان كوشانی و همچنين شكل فزيكی تنديس ها، مي توان چنين نتيجه گرفت كه ساكنان اين منطقه تا حدود ۲۳۰۰ سال پيش دارای همان تركيب فيزيكی صورت بوده اند كه هزاره های امروز هستند.در حدود یکهزارو هشتصد سال قبل، کاروانهای تجارتی زیادی از آسیا و اروپا به قصد مسافرت به چین ازطریق جاده ابریشم از بامیان عبورمینمودند.این جاده درعصر شاهان کوشانی رونق زیادی کسب نمود.

يفتلی ها “۵۶۶ – ۴۲۵”، جانشينان امپراتوری كوشانی نيز به قبايل ستی با همان تركيب فزيكی و چهره تعلق داشتند. تأثير يفتلی ها را تا زمان پيدايش كلمات تركی در هزارگی ميتوان دنبال كرد. البيرونی رد پای يفتلی ها را تا ترك های تبت باز مي گرداند و اولين فرمانروای اين سلسله ـ که بيش از شصت فرمانروا داشته است ـ را ” برها تاگين ” يا” بَرَه تاگين ” ميشناسد. آخرين حاكمان تاگين “تگين”، غزنوی ها بودند كه در حدود هزار سال پيش در غزنی حكومت كردند.

به شهادت تاریخ و آثار باستانی به جا مانده از دوران کوشانی ها و غزنویان, اجداد هزاره های امروزی در منطقه هزارستان و حتی فرا تر از آن در منطقه خراسان قدیم موفق به تشکیل حکومت ها و تمدن های مقتدری شده اند که نشان دهنده درایت و سیاست مناسب آنان در آن دوره تاریخی می باشد.

پس از يفتلی ها، نواحی جنوبی آمو دريا تحت فرمان سلسله های ترك آسيای مركزی و شرقی علی الخصوص نوادگان چنگیز خان مغول درآمد كه بيش از هزار سال بر آن جا حكومت كردند. مسلما طی اين دوره، هزاره جات امروز تا حد زيادی ازين مردمان فاتح نيز تأثير پذيرفت.

شیران بامیان از اولاده کوشانی و یفتلی و بعدآ به نام‌های هزار بنده – شار و ریو شاران یاد می‌شدند که عمدتآ در دو نقطه تاریخی این سرزمین به نام‌های (پشین) یا افشین یکاو لنگ کنونی و (سورمین) سر پل فعلی که پایتخت تابستانی و زمستانی ایشان بودند حکومت میرا ندند.

ازدیگر شاهان هزاره امیر ذوالنون ارغون از طایفه ارغون از مغلان ایلخانی ایل ترخان اولین حاکم و امیر سلسله امرای ارغونیه در هزاره جات بود وی توانست قلمرو خود را تا کابل -قندهار- سند و فراه توسعه دهد. امرای ارغونیه مردمان دادگر- دانش پرور – هنر دوست بودند و مجمو عآ از سال ۸۸۴- الی- ۹۶۴ – هجری قریب به هشتاد سال با سیاست و فراست حکومت کردند. امرای ارغونیه از جمله نیاکان مردم هزاره بوده ‌است که در هزاره‌جات حکومت مستقل و دارای قلمرو وسیع را تشکیل و با درایت کامل اداره می‌نمودند.در این دوران مردم هزاره در اوج شکوفای قرار داشتند و در بین امپراتوری های دیگر آریانا و هند از نظر قدرت ،سیاست و اقتصاد بی رقیب بودند،قرار داشتن جاده ابریشم در هزارستان را می توان یکی از دلایل این شکوفای شمرد.

•2- پس از شکل گیری کشوری به نام افغانستان ( دوره انزوای سیاسی و اجتماعی هزاره ها )

افغانستان ، کشوری که در سال1747 سنگ بنای آن توسط احمد شاه درانی از قوماندانان ارشد نادرشاه افشار بنا نهاده شد. احمد شاه درانی در قندهار با تشکیل جرگه ای از همه اقوام توانست نظر آنان را برای پادشاهی خویش جلب نمایند . دراین دوران مردم هزاره تقریبا با دیگر اقوام خراسان قدیم در عرصه های مختلف سیاسی،فرهنگی،اقتصادی و غیره در یک درجه می زیستند،در منطقه هزاره جات که خیلی بزرگتر از هزارستان فعلی است،بصورت خودمختار زیر نظر قلمروهای قبیله ی و خوانین زندگی می کردند. در این دوران بیشتر میرهای محلی در مدیریت مردم هزاره نقش ایفا می نمودند.

•- دوران سیاه امیر عبدالرحمن خان

عبدالرحمن خان مستبدترین فرد تاریخ افغانستان حکومت استبدادی را روشی مناسب برای آوردن نظم و تحمیل حکومت خویش و فرمانبرداری تمامی مردم افغانستان و ایجاد دولت- ملت می پندارید. از این رو هرگونه نزاع و اختلاف و اعتراضی را با توسل به نظامی گری و سرکوب حل می نمود و از این رهگذر یک حکومت نسبتا مقتدر را در دوران فرمانروایی خویش ایجاد نمود. اتخاذ سیاست ها ی تبعیض آمیز و اجرای بی عدالتی های اجتماعی وسیع در دوران امیر جبار ، میرهای هزاره را از بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی مردم نا امید می ساخت. محمد عظیم بیگ رهبر و پیشوای قیام کننده گان مردم هزاره در اقدامی دست به برگزاری اولین جلسه یا جرگه عمومی میران هزاره در هزاره جات زد و میران هزاره و به طبع آن مردم را وا داشت تا در برابر استبداد داخلی و بی عدالتی های اجتماعی امیر عبدالرحمن خان قیام های بزرگ مردمی را تنظیم نمایند. که نتیجه آن بروز یک جنگ نا برابر وغیر عادلانه که به سا ل 1885-هجری آغاز یافته و تا سا ل1315 – یعنی ده سا ل ادا مه پیدا کرد و در اثر آن بیش از 62- فیصد نفوس مردم هزاره قتل عام شد و ویرانیها و نابه سامانیهای جبران ناپذیری برمناطق هزاره نشین ومردم وارد گردید .این قیام به مقصد رفع بیداد گری و تامین عدالت اجتماعی , در تاریخ وطن ما نقطه عطفی بحسا ب می آ ید.

با شكست مقاومت هزاره ها در برابر امیر عبدالرحمان، دوره ی انزوا و گم شدگی سیاسی هزاره ها آغاز گردید. دوره ا ی كه یك قرن طول كشید و طی آن، هویت تاریخی و اراده سیاسی هزاره ها از آنها گرفته شد. بعد ازین جنگ نا برابر مردم هزاره با گرسنگی ، برده گی و آواره گی زندگی میکرند. در این دوران سیاست رهبران مقاومت هزاره ،بر این بود تا به نحوی از جامعه ی هزاره در برابر سیاست های ویرانگر حكومت های خاندانی و فاشیستی، دفاع نمایند و از فروپاشی كامل موجودیت و هویت این جامعه، جلوگیری كنند.

•- دوره امان الله شاه

پیروزی انقلاب اکتبر سال 1917 بی شک وبدون تردید یک نقطه ای عطف در تاریخ بشریت محسوب می گردد، و الهامی برای بیداری ملتهای جهان، در قدم ا ول ملتهای مظلوم آسیا بود.

این بیداری بدون شک هم بر مردم افغانستان و هم بر سیاستمداران و دولتمردان وقت علی الخصوص شخص امان الله شاه نیز تاثیر گذار بوده است.

امان الله در سال 1919به طور علني اعلام نمود كه افغانستان در مناسبات داخلي و خارجي كاملاً مستقل است. دولت بريتانيا از شناسايي استقلال افغانستان سرباز زد و امير امان الله هم عليه بريتانيا اعلام جهاد كرد و به اين ترتيب سومين جنگ افغانستان ـ انگـليس در چند جبهه در نقاط مرزي آغاز شد.

ازآنجایی که هزاره‏ها دومين يا سومين گـروه بزرگ قومي درافغانستان محسوب مي‏شوند لذا حضور آنها در این جنگ ها برای امان الله شاه نقشی حیاتی داشت و از طرفی روحیه ضد استبدادی مردم هزاره آنها را به نیرویی موثر در برابر هرگونه نیروی استبدادگر بویژه نیروهای استبدادگر بیرونی مانند انگلیس بدل می نمود. دراثرمبارزات وقربانیهای بی شماری مردم هزاره ورهبران آن در پهلوی سائیرملیت های افغانستان ، زمینه های کسب آزادی واستقلال افغانستان پس از سه دوره جنگ با انگلیس مهیا گردید. توجه شاه امان الله به مسایل اجتماعی سیاسی مردم هزاره و نفی سیاست گذشته و اهمیت نقش این مردم برای حصول استقلال و پشتیبانی از حکومت او مهم دانسته میشد. امیر امان الله خان که مرد نیک اندیش و طرفدار وحدت در میان اقوام و قبایل و هوا خواه اعتلای کشور بود، راه مصالحه و روابط حسنه را با مردم هزاره در پیش گرفت خوشبختانه شخص خود شاه امان الله وجنبش او دارای روحیه ای انقلابی وطرفداری آزادی های فردی اتباع بود ند ،بدین گونه با مساعد شدن زمینه های ملی وبین المللی،فرمان لغو غلامی را اعلان نمود وقانونهای ظالمانه ای حکومات ماقبلی را مورد الغا قرار داد.

در همين دوره بود (دهه 1920 م) كه به طور موقت حقوق خاصي براي هزاره‏ها در نظر گـرفته شد.

امان الله در سفري هفت ماهه به اروپا، هند، مصر، روسيه، تركيه و ايران، با فرهنگ و تمدن غرب و اصلاحات در ايران و تركيه آشنا شد. كه ثمره آن تقليد نسنجيده و عجولانه از فرهنگ غرب در افغانستان، چون كشف حجاب، اجبار به پوشش اروپايي، تحصيل دختران و اعزام آنها به خارج، تغيير تعطيلي روز جمع هجري منع تعدد زوجات بود. اين اقدامات شاه باعث شورش سراسري شد كه به واسطه آن فردي از قوم تاجيك به نام حبيب اللّه و معروف به بچه سقا قدرت را در ژانويه 1929 م دست گـرفت.

پس از امان الله شاه وضع مردم هزاره مجددآ وخیم شد. بابه قدرت رسیدن نادر خان وبه خصوص درزمان صدارت هاشم خان وضع مردم هزاره غیرقابل تحمل وبدترازسابق گردید. مشکلات اقتصادی و تبعیض آشکار دو چندان شد. وترور های بی رحمانه علیه شخصیت های سیاسی واجتماعی مردم هزاره اجرا میگردید. تعداد زیادی مبارزان جسوری که علیه ستم و خود کامگی مبارزه میکردند در سیاه چال ها انداخته میشد و درعمل كليه حقوق و حمايتهاي قانوني از آنان سلب شده بود. توهين، تحقير و رفتار ظالمانه با هزاره‏ها به يك هنجار عادي بدل شد. و حتي كلمه هزاره به مرور زمان در ذهنيت عموم بار منفي پيدا كرده بود.

متاسفانه هزاره ها در دوران حکومتهای خاندانی به طور دائیم مورد تعصب، ظلم وخشم حکومات مستبد قرار داشتند که متآسفانه این پالیسی در افغانستان بطور دائیم ومتواتر به اشکال گوناگون ادامه داشته است از این رو هزاره ها همیشه بدلیل اینکه هیچ امیدی به دولت و حکومت مرکزی برای حل مشکلات و رسیدگی به هزاره نداشتند به اجبار سیاست ها ی خود را به سمت داشتن تشکیلات و ادارات خودمختار تنظیم می نمودند .ادامه این سیاست ها در دراز مدت هزاره ستان را به یک مرکز سیاسی مستقل از دولت تبدیل می نمود از این رو دولت های مرکزی همیشه سعی در نابودسازی و یا وابسته سازی این تشکیلات ها می نمودند .

دوران جمهوریت

محمد داوود، پسر کاکای ظاهر شاه، در یک اقدام از پیش طرح ریزی شده، زمانی که شاه افغانستان در شهر ناپل ایتالیا به سر می برد، در یک کودتای سفید قدرت را به دست گرفت. او در نخستین بیانیه رسمی خود که از رادیوی دولتی پخش شد، آغاز جمهوریت را در افغانستان اعلام نمود.

در زمان جمهوری سر دار محمد داود خان که یکی از شخصیتهای متعصب و قبیله گرا ودر دشمنی با مردم هزاره شهرت داشت ،هیچ یک از شخصیت های سیاسی هزاره در حکومت او در کابینه و حتی مقامات متوسط دولتی راه داده نشد .و سیاست انزوای سیاسی و اجتماعی هزاره ها همچنان ادامه پیدا نمود.

هزاره ها دردوران حاکمیت حزب دموکراتیک خلق

اعمال سیاستهای خشن سیستماتیک و آگاهانه دولت های مرکزی برای به انزوا کشاندن هزاره ها در سالهای 1929- 1978 منجر به تجرد اجباری جامعه هزاره گردید .در نتیجه ای این تجرد اجباری ، جوامع هزاره از توسعه ای اقتصادی، اجتماعی وفرهنگی، بدور ماند.

در ادامه همین سیاست درسال 1941 حا کم نشینهای محلی هزارجات از یک دگر مجزا ساخته شده وبه شش ولایت مجاور پیوند گردانیده شدند.که هد ف از آن نابودی مراکز مهم سیاسی واقتصادی هزاره ها بود که از طریق جلوگیری از توزیع سرمایه ای مملکتی در ولایات هزارجات ،وبه حد اقل رساندن تعدادنمایندگان هزاره درمجلس شورای ملی ،تعقیب شد .حکومت در رسیدن به این اهداف موفق شد هزارهها نتوانستند نمایندگانی چندانی درمجلس شورا داشته باشندو هزارجات از رشد وتوسعه محروم ماند.

سرکوب اجتماعی،سیاسی واقتصادی هزاره ها طیبعتآ تجرید وانزوای فرهنگی آنانرا به دنبال داشت.شاید نا مطلوبترین پیامد این انزوا از نظر فرهنگی در حوزه آموزشی بوده باشد. همزمان با این بی توجهی نسبت به وضعیت آموزشی هزارجات،درنواحی پشتون نشین جنوب شرق افغانستان مدارس بیشتر وبیشتری ساخته می شد و زمینه های تحصیل برای پشتونهای افغانستانی ونیز پاکستانی مساعد ترمی گردید.

اعمال این نوع تبعیض ها نه ازسرتصادف ویا وجود مشکلات بلکه آگا هانه بود.

هزاره ها اما،می توانستند تا حدودی بر این ضعف آموزشی فائیق آیند. زیرا مدیران و نوابغ جامعه هزاره با تکیه بر فرهنگ غنی هزاره ها که ریشه در اسلام داشت سیستم های آموزشی خودموختار سنتی را در مکاتب و مساجد خویش احیا و تقویت می نمودند.(سیستمی که امروز هزاره های مهاجر در کشورهایی مثل ایران و پاکستان در برابر قوانین منع تحصیلی آنان از آن سود می برند و چه بسیاری از محصلینی که از طریق تحصیل در همین مراکز آموزشی خودگردان موفق به تحصیلات دانشگاهی در کشورهای مختلفی از جمله ترکیه شده اند.هم اکنون بسیاری از کسانی که در ترکیه مشغول به تحصیل هستند از چنین مراکزی فارغ شده اند.)

در این مراکز علاوه بر مطالعه ای اسلام ومتون مذهبی ،متون تمدنهای قدیمی یونان، هند وچین به عربی ترجمه ومورد مطالعه قرار می گرفت .درین مراکز موضوعات گوناگون از فلسفه گرفته تا مذهب ، از منطق وادبیات گرفته تا فیزیک ،کیمیا، ریاضیات ،طب وروانشناسی نیز تدریس می شد. و حتی بسیاری از کسانی که در همین مراکز آموزش می دیدند بعدها با تحمل مشقتهای فراوان موفق به ورود به مراکز رسمی آموزشی در خارج از خاک افغانستان و در کشورهای همجوار می شدند.

درتمام حوزه های ایران ،عراق و سوریه طلاب افغانستان یکی از بزرگترین گروههای محصلین را تشکل می دهند که بیش از 90 درصد آنان هزاره هستند

بدین ترتیب ، هزارهها نه فقط در حفظ هویت وارزشهای فرهنگی خود موفق بوده اند ،بلکه در توسعه ورشد علم ودانش در افغانستان سهم داشته اند.علاوه بر آن،هزاره ها بزرگترین جامعه ای فارسی زبانان افغانستان هستند و نقش عمده در حفظ زبان،ادبیات وفرهنگی فارسی دارند.

هر چند هزاره ها ازنگاه سیاسی هیچگاه موقعیت با لا وموثر در حیات سیاسی افغانستان نداشته اند اما وبا وجود سر کوب بی رحمانه توانسته اند به حیات سیاسی و اجتماعی خود به عنوان یک هویت قومی مستقل ادامه دهند.بدین ترتیب،توانستند سهم فعالی در حیات سیاسی افغانستان طی دهه 1980تا 1990 ایفا نمودند.

.هزاره ها تا زمان رویداد های 1978 اکثرا درفعالیتهای سیاسی موءثری ،در خارج ازحکومت ودسته بندیهای سیاسی رسمی ، تحت رهبری تحصیل کردگان وملاها مشارکت داشتند.اینا ن اغلب محصلان مکاتب متوسطه ودانشگاه بودند ودر سازمانهای مخفی فعالیت داشتند که بعدها منجر به شکل گیری جنبش موسوم به پاسداران انقلاب افغانستان شد.

رویکرد هزاره ها به علم و تحصیل زمینه پرورش افرادی متبحر و قلم زن را در بین جامعه فراهم آورد و به زودی هزاره ها توانستند راه خود را دررسانه ها ومطبوعات نیزباز کنند.پیام وجدان به سر دبیری مرحوم عبدالرئوف ترکمنی وبرهان به سر دبیری علمشاهی ازجمله ای نشریاتی بود که که توسط آنان منتشرشد.

هزاره ها دردوران ترکی وحفیظ الله امین

پس از کودتای 7 ثور 1357 و روی کار آمدن خلقی ها ، رژیم جدید اساسات اسلام را بحیث سیاست داخلی خویش اعلان کرده عدم تبعیض ومحوستم ملی و مساوی بودن ملیتها از شعارمهم دولت انقلابی محسوب می گردید که بخصوص هزاره ها که تحت ستم وتفوق سیاست های رسمی دولت های خاندانی قرار داشت ،بسا مهم وخوش آیند بودند و آزین سیاست حمایت نمودند.

درخطوط اساسی وظائیف انقلابی ج.د ا درپهلوی سائیر برنامه انقلابی ، مسائیل مانند حل دموکراتیک مسئله ای ملی، حل دموکراتیک مسئله ای کوچیها،تکامل هنر ،ادبیات وانتشارات به زبانهای مادری اقوام وقبائیل و ملیتهای مسکون در افغانستان گنجانیده شده بودندکه ازطرف هزاره ها با گرمی استقبال گردیدند.

البته برای اولین بار یک تعداد هزاره ها با به قدرت رسیدن دولت خلقیها وپرچمیها وابسته به ح .د . خ.ا صرفنظرازدشواری های نظامی وسیاسی و ایدئولوژیکی درین مقطع زمانی تا حدودی معین زمینه حضور سیاسی مردم هزاره از لحاظ ترکیب و تناسب قومی در تمام بدنه ها از رده های پائین تا مقامات بالائی دولتی در ساحات ملکی و نظامی بدون تبعیض میسر وفراهم گردید و حضور مردم هزاره درا ین دولت ها پر رنگتر از رژیم ها ی گذشته بوده است.

اما با این وجود درزندگی جامعه هزاره تغییرات اساسی رونما نگردید ، چونکه عده ای ازاین افراد زیاد تر به نفع جناح های حزبی خویش تلاش وفعالیت می نمودند تا اینکه خدمتی برای هزاره های خود انجام بدهند . بی احترامی به عنعنات دینی ومذهبی مردم توسط خلقیها درمجموع وخلقیهای هزاره بطورخاص، دربعضی ولسوالی های هزارجات منجر به تحریک احساسات دینی و مذهبی مردم گردید.

دیری نگذشت که نخستین «مقاومت های خود جوش» مردم عامه ازروستاهای نورستان و هزارستان علیه دولت کمونیستی اوج گرفتند و گسترش پیدا نمودند.اما دولتمداران و به خصوص نور محمد تره کی و حفیظ الله امین از راه قهرآمیز و خشونت به سرکوبی مقامت کنندگان متوسل گردیدند.

پس ازکودتای 1978،بسیاری از چهره های برجسته ای هزاره یا اعدام شدند ویا مجبور به ترک کشور گردیدند ،.سیاستهای انزوا گرانه علیه هزارجات ازسر گرفته شد.نیروهای سابق قدرت چندانی نداشتند وبه همبن دلیل نتوانستند در جهت بهبود وضعیت وشرائیط هزاره های همقطارخود در دیگر جاها کاری انجام دهند.قدرت در دست پشتونها باقیماند ودیگر گروههای قومی بویژه هزاره ها،در حاشیه واقع شدند در نهایت با اعمال سیاستهای انزواگرایانه توسط حکومت ،نام هزارجات بطور کلی از نقشه ای افغانستان حذف شد:

در جریان نوسازی دولت افغانستان وتقسیمات اداری ناشی از آن ،هزارجات به عنوان یک بخش مستقل از نقشه ای افغانستان حذف شد.هر ناحیه ای هزاره نشین به یک ولایت که متشکل از گروههای قومی غیر هزاره بود ضمیمه گردید. و فعالین هزاره در کابل چشم به بهره گیری ازبرخی فرصت های محدود دوختند.

بعد ازبقدرت رسیدن حفیظ الله امین سیاست ترورواختناق همه ای ملت افغانستان را درهراس ووحشت انداخته بودند ،بخصوص هزاره های افغانستان قربانی سیاست تروروتبعض آمیزفاشستی حفیظ الله امین گردید.

متآسفانه عده ای زیادی از جوانان هزاره که امید مردم خویش بود نتوانستند درتحت این نظام به تحصیلات خویش ادامه بدهند ،با استفاده از رخصتیهای تابستانی مکاتب را برای همیشه رها کردند وعده ئی از آنها درصفوف مجاهد ین وسازمانهای مائوئیستها شامل گردیدند.

.با روی کار آمدن دولت کمونستی افغانستان از یک طرف و مخالفان این دولت، از طرف دیگر فرصت خوبی برای مردم هزاره فراهم شد تا در هردو جبهه مشارکت داشته باشد. این دوران بعد از ستم های شاهان متعصب افغانستان،بهترین فرصت را برای مردم هزاره فراهم کرده بود تا بازیابی هویت شان را از سر گیرند لذا از این دوران به بعد مسئله بازیابی و بازسازی هویت هزاره از طرف اندیشمندان هزاره مطرح گردید و جنبش های هزاره معمولا از این فرصت برای این مهم استفاده می نمودند.

اما در طرف دیگر آن که مخافان دولت کمونست هستند نیز مردم هزاره خیلی قدرت مند حضورداشتند.مردم هزاره از اولین اقوام افغانستان بود که جهاد بر علیه دولت کمونست افغانستان را از ولسوالی دره صوف آغاز کردند که در مدت کوتاه این جنگ به تمام نقاط هزارستان و بعدا به تمام افغانستان سرایت کرد و مردم هزاره باز توانست کنترل هزارستان را در دست بگیرد و بعدها با تشکل دادن حزب وحدت به رهبری استاد عبدالعلی مزاری تمام مناطق هزارجات را خود مختار اعلان کردند.

بعد از خروج نیروهای شوروی از افغانستان استاد عبدالعلی مزاری می کوشید تا با احیای هویت هزاره های افغانستان در تعاملات قدرت و تشکیل دولت هزاره ها را نیز شریک بسازد .اما گویا هنوز سیاستمداران در افغانستان قادر به باور این مسئله نبودند و یا اینکه نمی خواستند تا درک کنند که اکنون دیگر همه چیز تغییر کرده است و زمان ان رسیده است که باید مشارکت سیاسی هزاره ها را در تشیکل دولت- ملت بپذیرند .

مجاهدین در اقدامی به حمایت پاکستان در خاک این کشور اقدام به تشکیل دولت عاری از هزاره ها نمودند.بعید به نظر می رسد که سران مجاهدین به پیامدهای ناشی از عدم پذیرش هزاره ها در ساختار دولت جدید فکر نکرده باشند. در حالی که در این دوران هزاره ها مسلح ، دارای تشکیلات منظم و مناطق تحت کنترول و حمایت مردمی بودند. به نظر بنده یکی از دلایل این امر می تواند مهار خیزش هزاره ها در دستیابی به موقعیت های جدید اجتماعی باشد. طبیعی که به دنبال چنین مسئله ای هزاره ها ،مخالفت خودرا با دولت دست نشانده پاکستان آغاز کرد که بعدا این مخالفت بین همه ی اقوام افغانستان گسترش یافت و گلبدین حکمت یار پشتون هم از جمله مخالفان این دولت گردید.

عبدالعلی مزاری،حزب وحدت را در غرب کابل مستقر کرد و توانست غرب کابل را بزودی فتح کند وکنترل % 40 از خاک کابل را دردست گیرد و در این مدت جنگ های خونین بین حزب وحدت و شورای نظار صورت گرفت.در این درگیری ها ناجوان مردانه ترین حمله ها از سوی شورای نظار گردید که فاجعه افشار یکی از آنهاست.

شهید عبدالعلی مزاری در دوران حیاتش خیلی تلاش کرد تا مردم هزاره را دوباره از نو بسازد و به تمام جهانیان معرفی کند که در این کارش تا حدود موفق شد و هویت ملی هزاره ها را تاجای که توانست بازسازی کرد ودراین راه از هیچ چیز دریغ نکرد. در این دوران هزاره ها به رهبری استاد شهید خواستار تامین عدالت اجتماعی و حقوق مساویانه همه شهروندان بود. خواسته ای که خواسته اکثر اقلیت های کشور نیز بود، از این رو جنبش عدالت خواهی شهید مزاری مورد حمایت اکثر ترک تباران محروم مانند ازبیک ها ، ترکمن ها و سایر اقوام محروم دیگر نیز قرار گرفت و بدینوسیله دروازه گفتمان عدالت خواهی در سطح ملی باز شد. هزاره ها در این دوران جهت حل منازعات و تامین عدالت اجتماعی تشکیل دولت فدرالی را پیشنهاد نمودند.

بعد از مزاری

دراین دوران که طالبان از طریق خاک پاکستان از مرز های جنوب کشور تا کابل پیشروی کرده بود،مرکز حزب وحدت به ناچار از کابل به بامیان منتقل شد ودرآنجا حزب وحدت دوباره با رهبران جدید (کریم خلیلی واکبری)شکل گرفت تا از ورود طالبان به مناطق هزارستان جلوی گیری شود و در شمال هم رهبری حزب وحدت بدست “محقق”بود دراین زمان مقاومت های خودجوش وبعضا وابسته به احزاب عمده وحدت وحرکت در مناطق هزارستان شکل گرفت تا دربرابر تهاجمات طالبان از هزارستان دفاع کنند. در زمان طالبان تقریبا تمام مناطق هزارستان بدست حکومت های محلی و خودمختار اداره می شد و در صورت لزوم برای یکدیگر قوای پشت بانی می فرستادند.طالبان که فکر می کردن براحتی می توانند تمام هزارستان را تصرف کنند،بعد از چند حمله دریافتند که شکستن سنگر هزاره ها کار دشوار تر از جنگ با شمال است،طالبان وقتی با مقاومت جانانه هزاره ها روبرو شد به ناچار راه های دیگری را که عربستان سعودی برای آنها پیشنهاد داده بود،به اجرا گذاشت

تحریم هزارستان

تقریبا چند سال از ورود طالبان به افغانستان می گذشت اما طالبان موفق به تسخیر هزارستان نشده بود آنها به ناچار راه دوم یعنی تحریم هزارستان را آغاز کردند،تحریم علیه هزارستان تقریبا سه سال به طول انجامید در این تحریم مردم هزاره با هیچ یک از شهر های تجاری افغانستان ارتباط نداشت و از ورود هرنوع مواد( پوشاک،خوراک ودیگر وسیله ها)به داخل هزارستان محروم بودند؛ تا انکه سر انجام در سال (1378ه ش) بامیان به دست طالبان سقوط کرد و این بود که تمام هزارستان به یک باره بدست طالبان افتاد، ودر مدت دوسال که طالبان در هزارستان حاکم بود تمام جنایت های عبدالرحمن را علیه مردم هزاره از سر گرفت . اما تشکیلات هزاره ها همچنان در تعامل با سایر جنبش ها قرار داشته و به مقاومت خویش ادمه دادند تا انکه در سال (1380 ه ش)با سرنگون شدن برجهای دوگانه درامریکا طالبان هم سرنگون شد.

3) حضور جامعه جهانی در افغانستان

هزاره ها بعد از سرنگونی رژیم طالبان و حضور جامعه جهانی در این کشور از تمامی پروسه های صلح و آشتی ملی به گرمی استقبال نمودند و اولین گروه های نظامی که حاضر به همکاری با پروسه خلع سلاح شدند ملیشه های هزاره بودند. در اجلاس بن ، لوی جرگه اضطراری ، و آمدن صلح و ثبات در افغانستان از همکاران عمده جامعه بین المللی به حساب آمدند و چه اینکه در حمایت از این روند مناطق هزارستان به امن ترین مناطق افغانستان تبدیل شد و در ایجاد نظم جدید سیاسی اجتماعی مناطق هزاره نشین پیشگام گردید.

هزاره ها بعد از طالبان توانستند هویت خویش را به سرعت بازیابی و بازتولید کنند. توجه جدی هزاره ها به علم و تحصیل دروازه های جدیدی برای نسل نو هزاره باز نمود. امن بودن هزارستان ، عدم معضله مواد مخدر و تروریسم در این مناطق تاثیر عمده ای در رشد روز افزون طبقه عامه مردم داشته است . به نظر می رسد اکنون نوابغ سیاسی جامعه هزاره می کوشند تا نهضت عدالت خواهی که تئوری آن را شهید عبدالعلی مزاری پایه گذاری کرده بود در عمل پیاده نمایند. تاسیس مکاتب و دانشگاه های با کیفیت عالی و حضور اساتید با درجه علمی بالا که در هیچ یک از مراکز دیگر آموزشی نمی توان یافت مراکز آموزشی هزاره ها را به یکی از با کیفیت ترین مراکز تبدیل کرده است و در بسیاری از همین مراکز رجال سیاسی ، نمایندگان پارلمان نیز مشغول به تحصیل هستند. جمعیت بالای تحصیلکردگان و دانشگاهیان نیروی فکری و متخصص لازم برای این مردم به صورت خاص و برای افغانستان به صورت عام فراهم نموده است. سیاست مداران هزاره موفق به ایجاد نظم جدید سیاسی در مناطق هزاره ستان شده اند .همچنان که این کشور در تلاش است تا بعد از سه ده جنگ, خود را بازسازی کند, بسیاری بر این باورند که هزاره جات در این زمینه میتواند بهترین الگو باشد,. بیشتر از یک سوم کسانی که در آزمون ورودی دانشگاه شرکت میکنند از دانش آموزان هزاره هستند. و این تعداد هر روز بیشتر میشود. هزاره ها اکنون ایستگاههای تلویزیونی مخصوص به خود دارند, و حتی نیروی تکنیکی و فکری لازم برای رسانه های سایر مردم افغانستان را هم تامین می کنند. طبقه متوسط هزاره ها به سرعت رشد میکنند.فرزندان هزاره هم اکنون از پیشرفته ترین سازه های بشر مثل اینترنت بخوبی می توانند استفاده کنند.هم اکنون بیش از %80کاربران اینترنت افغانستان را هزاره ها تشکل میدهد و مدیران بیش از %80از سایتهاو وبلاگهای افغانستان از نوسندگان هزاره هست. هم اکنون هیچ سیمناری در کابل بدون سخنران هزاره برگذار نمی گردد.

تحولات اساسی در جامعه هزاره باعث گردید تا هزاره ها اکنون به یکی از مهره های تعادل و تناسب قدرت در معادلات سیاسی بدل گردند. هزاره ها می کوشند تا دروازه آموزش را برای نسل کنونی و آینده افغانستان باز کنند و این دقت عمومی باعث گردیده تا فقیرترین خانواده هزاره هم از تحصیل فرزندان و به ویژه دختران شان غفلت نورزند، چه که راه عبور به آینده را در تحصیل می بینند.

سیاست مداران هزاره نیز با توجه به حال و آینده هم در حمایت دولت فعلی قدم برمی دارند و هم در ائتلاف های اصلاح طلبانه مشارکت فعال سیاسی دارند.

داکتر عباسعلی حسینی

آنکارا

گیلگمش یکی از مشهو ر تر ین منظو مه ها ی حما سی ا ست که حد و د چهار هز ارسال

از خلق آن می گذرد. این ا ثرکه دربار ه گیلگمش پنجمین پادشاه سلسله اوراک است، درسال دوهزار پیش ازمیلادبر روی دوازده لوح گلی و به خط میخی نوشته شده است. بعضی از این لو حها بر اثر مرور زمان شکسته شده و از بین رفته اند، تنها یکی از آنها باقی مانده است که اکنون در موزه بر یتانیا نگهداری می شود. گیلگمش محبوبترین قهرمان سراسر بین النهرین بود. بدون شک این اثر شاهکار ادبیات آثوری- بابلی و یکی از زیباترین منظو مه های حماسی جهان است.

مهمترین و یژگی منظومه گیلگمش کهنسال بودن آن است. این اثر تلقینی از اسطوره، حماسه و تاریخ

است و از آغاز پیدایش خود، فرهنگها وزیانهای گو ناگو نی را تحت تأثیر قرار داده است. قدرت زیبایی شگرف اثر اد بی، نگارنده را برأن داشت تا آن را برای نوجو اننان کتابخو ان کشور مان بازنویسی کند.

گیلگمش داستان پادشاهی پهاو ان مستبد، پرقدرت و توانااست به جای رسیدگی به وضع مردم خود، در پی آنانی است. اودر کوران مبارزه با پهاو انی همتای حود، به مردم روی می آورد و در کشاکش زندگی، مرگ ( و قدرت مرگ) را می شناسد. گیلگمش برای یاقتن جاودانگی و بی مرگی رهسپار سفری پرخطر می شو د. ازکوههای ترسناک می گذرد، جنگلهای سرزمین تاریکی را پشت سر می گذارد، از دریای مرگ عبور می کند و حتی به دنیای مردگان در زیر زمین راه می یابد تایکی از اجداد خود راکه به گمانش رازبی مرگی را یافته است بیابد. در نهایت، این پهلو ان تواتمند، جد خود رامی یابد اما…..

در این ائر عشق، تربیت ، طبیت و راز های زندگی و مرگ موج می زند، وهر چه هست، آن قدر مهم است که حیفم آمد نوجو انان وطنم آن را نخو انند.

ودر صورت امکان داستان حماسی قهرمان مردرا در آینده بملا خظ خواننده گان خواهم گذاشت.

عبدالله تاشقین

قسمت اول

غلام سخی سخا

فدراسیون فرهنگی تورکان افغانستان

بخش دوم 

پی نوشت ها : 
20 – گ . ف . دیبس – کتاب تحقیقات انسان شناسی در افغانستان مرکزی – ص 103 – چاپ مسکو 1965
21 – پی – جی – میتلند – کتاب هزاره و هزارستان ص 23
22 – دائره المعارف فارسی مصاحب – ج 1- ص179
23 – دکترسید عسکر موسوی در صفحه 73 کتاب ھزارہ ھای افغانستان
24- سيّد محمّد محيط طباطبايى، پى جويى در ريشه كلمه پرزيوان، ماهنامه آينده، پيشين، ص 651
25 – افغان ها – تاریخ قدیم اقوام و سرزمین ها- نویسنده: ویلیم فوگیلسنگ – 2002 – برگردان: سهیل سبزواری
26 – مير محمّد صديق فرهنگ، افغانستان در پنج قرن اخير، ج 1، پيشين، ص 23.
27 – حسن پولادی، کتاب هزاره ها، ص154
28 – دکترسید عسکر موسوی صفحه 129 کتاب ھزارہ ھای افغانستان
29 – کتاب بابر نامه – ترجمه روسی – ص 155 مولف ظهیرالدین بابر
30 زبان هزاره های افغانستان – و . ا . ایموف . ترجمه ماه گل سلیمان – چاپ مسکو 1965
31 – خاوری، محمد جواد، امثال و حکم مردم هزاره، مشهد: نشر عرفان، ۱۳۸۰، ص۱۶
32 http://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4_%D9%87%D8%B2 %D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C
33 – افغان ها – تاریخ قدیم اقوام و سرزمین ها- نویسنده: ویلیم فوگیلسنگ – 2002 – برگردان: سهیل سبزواری

چند روز پيش يكي از دوستانم به من ايميلي زد وقتي داشتم ميخوندم حس كردم  هنوزم هيچ چيزي نميدونم!اگه اينارو همه ميدونستن چه را بايد خودشون رو آذري يا آذري فارسي يا هر كوف……

ما بايد با افتخار فرياد بزنيم آري زبان من توركي ست

به کلمات زیر دقت کنید همگی با”سو”شروع میشود و به نوعی معنی کلمات با “اب” ارتیاط دارند:

“سو” درترکی به معنی “اب” است:

سوپ                                              soup
باتلاق                                          swamp
شنا کردن                                       swim
عرق کردن                                       sweat
شستن و بردن،جاروب کردن               sweep
رفتگر                                          sweeper
قو                                                  swan
طغیان اب                                        swell
حرکت موجی                                   swig
حرکت مارپیچ اب یا هوا                       swirl
با کهنه اب چیزیرا کشیدن                  swab
شیرجه رفتن روی چیزی                 swoop

——————————————————————————-
“بوکمک bükmək”ترکی به معنای تاکردن    …………….. کتاب book
——————————————————————————-
“یوغوتyoğut” ترکی به معنی ماست …………….. ماستyoghurt

——————————————————————————-
 ”جرهcərə”ترکی به معنی کوزه …………….. کوزه jar
——————————————————————————-
 ”دیبdib”ترکی به معنی قعرو ته ……………..عمیق deep
——————————————————————————-
 ”اوکوزöküz”ترکی به معنی گاو نر ……………..گاونر ox
——————————————————————————-
 ”چاپباقçabaq”ترکی به معنی بریدن و قطع کردن …………….. قطع کردن و بریدن chop
——————————————————————————-
 ”تپهtəpə” ترکی …………….. نوک و سر top
——————————————————————————-
 ”یاشماقyaşmaq” ترکی ……………..یاشماق yashmak
——————————————————————————-
 ”یورتyurd” به معنی محوطه   …………….. حیاط yard
——————————————————————————-
 ”یه نگیyengi” و “یه نیyeni”ترکی به معنی جدید و تازه ……………..جوان young

 ”یه نگیyengi” و “یه نیyeni”  …………….. مردم دنیای جدید(امریکایی) yankee
——————————————————————————-
 ”فرلانماقfırlanmaq”ترکی به معنی چرخیدن …………….. پیچیدن و بالا زدنfurl
——————————————————————————-
 ”بلbel” ترکی به معنی کمر ……………..کمربندbelt
——————————————————————————-
 ”بولوکböluk”ترکی به معنی تکه”بولمک”به معنی تکه تکه کردن ……………..بلوک،قطعه block
——————————————————————————-
 ”یاتاقانyataqan” ترکی ……………..یاتاقان yatagan
——————————————————————————-
 ”اردکördək” ترکی ……………..اردک duck
——————————————————————————-
 ”پارلداماقparildamaq”به معنی درخشیدن …………….. مروارید pearl
——————————————————————————-
 ”سوپورsupur”ترکی به معنی رفتگر ……………..رفتگر sweeper

 ”سوپورمکsupurmək” به معنی جارو کردن …………….. جاروب کردن  sweep
——————————————————————————-
 ”قورماقqurmaq” به معنی تشکیل دادن ……………..گروه group
——————————————————————————-
 ”غازğaz” ترکی ……………..غازgoose
——————————————————————————-
 ”چاکالçakkal”ترکی به معنی شغال ……………..شغال jackal
——————————————————————————-
 ”دان dan” به معنی اول صبح ……………..فلق،نورصبحگاهdawn
——————————————————————————-
here,where,earth,مقایسه کنیدبا ……………..يئرyer=مکان زمین
——————————————————————————-
como,مقایسه با کلمه ……………..هاميhamı=قاميqamı==همه
——————————————————————————-
seriمقایسه با کلمه …………….. سيرهsıra-سيرلنماقsıralanmaq=ردیف و ردیف کردن
——————————————————————————-
first,firmمقایسه با کلمه ……………..بيرbir=یک
——————————————————————————-
big. ……………..بويوكbüyük=بزرگ
——————————————————————————-
teeth ……………..ديشDiş=دندان
——————————————————————————-
dialect ……………..ديلDil=زبان,dimək=گفتن
——————————————————————————-
change ……………..چؤنجوçöngü=چرخیدن, تغییر کردن
——————————————————————————-
cyrcl ……………..چرخ=çərx= چيويرقي çıvırqi ,  چيويرقيل  çıvırqi
——————————————————————————-
tire ……………..تكر təkər=به معنای چرخ

——————————————————————————-

cookie……………..كوكهkukə=نوعي نان(كلوچه)

——————————————————————————-

و… هزاران هزار لغت ديگر

 آیناز بهمنی

مبارزات تورکها و چینی ها

شرق که مرکز پارچه های ابریشم، شمشیرهای فولادین آبدیده، پوستین، کاغذ و انتشارات می باشد، صدها سال در کانون توجه غربی ها قرار گرفت. غربیها نورهای انعکاس یافته از یک مدنیت چشمگیر، در نقطه ای دور دست از شرق را می دیدند. فقط بعدها توانستند تا منبع این نورها را بطور یکپارچه ببینند. آنها همواره با ترس و اضطراب، فقط با کنجکاوی بلاانقطاع به شرق نگریستند. هنگامی که حس کنجکاویشان، ترس درونی خود را به زانو درآورد، آغاز به کنار زدن پرده اسرار شرق نمودند.

مارکوپولو سیاح نامی قرن ۱۳ ام یکی از اولین هایی بود که پرده اسرارانگیز شرق را کنار زد. از دوره او تا بامروز، توجه غربی ها به شرق و آسیا هرگز قطع نگردید. آنها تمامی نقاط این خاکها را که پوشیده از افق های بی حد و مرز می باشد، در نوردیده و اسرارش را کشف نمودند. علیرغم این، آسیا هنوز هم بسیاری از اسرار خود را در سینه پنهان کرده است.

Ligeti مورخ مجارستانی می گوید، در ماجراهای واقع مابین چینی ها و هون ها که هر دو طرف جوانمردانه جنگیدند، حد و حسابی وجود ندارد. گاهگداری نبردهای شدیدی نیز وقوع می یافت. مرزهای چین حقیقتا نیز تهدیدات بزرگی را پشت سر گذاشته و برخی اوقات مجبور می شد تا از برخی از نقاط مهم صرفنظر بکند. و بدین ترتیب چینی ها و هون ها در طول اعصار با یکدیگر به ستیز پرداختند.

در ادوار گذشته، یعنی ۲۰۰۰ الی ۲٥۰۰ سال پیش از این در آسیا دو نوع تمدن وجود داشت. اولین تمدن، تمدن مسکون وابسته به خاک بود و زراعت و هنرهای دستی در آن توسعه یافته بود. دومین تمدن نیز تمدن کوچ نشین استپ بود که به دامداری و پیشتازی تکیه داشت. پروفسور محمد کاپلان از این تمدنها با نامهای زارع و پیشتاز یاد کرده است. اولین تمدن را چینی ها در آسیای شرقی و دومی را نیز جوامع آسیای میانه که اکثرا متشکل از طوایف ترک بودند، تمثیل می کردند.

این دو تمدن و تمثیل کنندگان آنها در طول تاریخ با یکدیگر رابطه داشته و اکثرا با همدیگر مبارزه می کردند. البته در بین این جنگ و نبردها، ادوار صلح نیز شکل می گرفتند. آنها در دوره های جنگ، اسلوب نبرد همدیگر را یاد گرفته و در دوره های صلح نیز از فرهنگ یکدیگر تاثیر می پذیرفتند.

بگفته Ligeti مورخ مجارستانی در نبرد مابین ترکها و چینی ها، برتری تغییر صف می داد. برای بدست آوردن برتری، هر دو طرف تدابیری اتخاذ نموده و سعی می کردند تا به نوآوریها تحقق ببخشند. انصراف لشگر چین از ارابه های جنگی و شلوارهای پاچه گشاد و چنان هون ها، روی آوردن به تشکیل سواره نظام و لباسهای نظامی آنان، دراین دوره صورت گرفته است. احداث یکی از آثار معماری جهان نیز نتیجه مبارزات چینی ها و هونها می باشد.

از سد چین سخن می گوئیم. امپراطوران چین که از، از دست رفتن خاکهای شمال کشور واهمه داشتند، در طول مرزهای این مناطق، دیواری عظیم احداث نمودند. مورخین قدیم چین در توصیف این دیوار می گویند، احداث این دیوار به بهای زندگی هزاران اسیر و تبعیدی تمام شده است.

این دیوار با احتشام و ۲٤۰۰ کیلومتری که از خلیج Bo Hai در دریای زرد آغاز و به سوی غرب و جنوب امتداد می یافت، مرز تاریخی بین چین و ترکستان را نیز تعیین می کرد. امروزه نیز مرز شرقی منطقه خود مختار سینجان اویغور را که به چین وابسته می باشد، بخشهای سرپا مانده دیوار چین ترسیم می نماید.

در خلال مبارزات چینی ها و ترکها، بعد از هونها، یکی از طوایف تورکها با نام To – ba و یا Tabgaç ها ظاهر گشتند. آنها به همراه استیلای بخش اعظمی از شمال چین، موفق شدند تا برتخت سلطنت این کشور جلوس نمایند.

مورخین چینی می گویند، یکی از بزرگترین امپراطوریها در چین، از خانواده حکمران Tabgaç از خاندان Vey می باشد. این خانواده به مرور زمان تحت تاثیر فرهنگ چین قرار گرفته، زبان و سنت خود را از دست داده است.

در مقابل تعرضات طوایف تورک تحت نامهای مختلف به چین، این کشور نیز به دول ترک در استپها ضربات سنگینی وارد می ساخت.

چین با ایجاد نفاق بین تورکها و یا با حملات نظامی سعی می نمود تا رقیب ازلی خود را متزلزل سازد. فروپاشی دولت گوک ترک نیز یکی از نمونه های بارز این امر می باشد.

سالنامه های متعلق به سالهای مابین ٥٥۷ الی ٥۸۱ چین، در مورد گوک ترکهای نیمه اول قرن ششم، اطلاعاتی ارائه می نمایند.

براساس این اطلاعات، گوک ترکها در مناطقی چون Yarkent ، قشقار و کوجا واقع در شرق کوههای آلتای، به کار سنتی خود یعنی آهنگری مشغول بوده و برای شکار اسلحه می ساختند.

دولت گوک ترک مدت کوتاهی بعد از تاسیس، حاکمیت مناطق شمالی چین را بدست آورده و در تجارت راه ابریشم صاحب حق سخن شدند.

این دولت برعلیه ایران که مانعی بر سر راه تجارت راه ابریشم تشکیل می داد، متحد گردید. مرزهای خاقان گوک تورک در آستانه سال ٥۷٦ از منچوری تا دریای سیاه امتداد یافته بود. در دوره ای که سرزمین گوک ترک به سرعت توسعه می یافت، مکانیزم نفاق افکنی چین نیز متمادیا کار می کرد. بعد از مدتی گوک ترکها به دو بخش یعنی گوک ترکهای شرقی و غربی تقسیم شده و گوک ترکهای شرقی تحت حمایت چین درآمدند.

پروفسور دکتر ابراهیم Kafesoğlu می گوید، چین می خواست تا تورکها اصالت خود را از دست بدهند. چین با اعمال فشار برعلیه خاقان که تحت حمایت خود قرار داشت، می خواست تا ترکها به زبان چینی تکلم نموده، چنان آنها لباس پوشیده و آداب و سنن چین را به جای بیاورند.

پروفسور دکتر ابراهیم Kafesoğlu در ادامه می افزاید، خاقان ایشبارا در مقابل اعمال فشارها، در سال ٥۸٥ به امپراطور چین نامه ای نوشته و در آن می گوید، به شما وابسته مانده، مالیات داده و اسبان با ارزشی هدیه خواهم داد. فقط زبانم را تغییر نداده و موهایمان را که موج می خورد، به شکل موهای شما در نخواهم آورد. به خلقم لباس چینی نخواهم پوشاند، به جای آوردن آداب و سنن چین امکان پذیر نیست. زیرا خلقم در این مورد بسیار حساس بوده و گویی بسان یک قلب واحد می باشد.

نامه ایشبارا خاقان تورک نشان می دهد که جوامع، حتی ۱٤۰۰ سال قبل نیز در کنار مبازه نظامی و اقتصادی، به مبارزه فرهنگی نیز اهمیت زیادی قائل بودند.

بعد از ایشبارا، وابستگی گوک تورکها به چین بیشتر گردید. فعالیتهای پرنسس و سفیران چینی، درگیری و نفاق افکنی بین اعضای خاندان، پایان گوک ترکهای شرقی در سال ٦۳۰ را فراهم ساخت. دیگر رژیم تحت الحمایه، جای خود را به رژیم اسارت داده بود. پرنسهای گوک ترک به صورت خدمتگزاران دربار چین درآمده و ضمن اعلان وابستگی خود، هدایایی نیز تقدیم میکردند.

پروفسور دکتر ابراهیم Kafesoğlu در اثر خود بنام فرهنگ ملی ترک می گوید:

ملت تورک تا سال ٦۸۰، بمدت پنجاه سال خود را فراموش نکرده، از زبان و آداب و سنتش حراست نموده و خاطرات تاریخ پرافتخار خود را در روحش زنده نگاه داشت. در این دوره، شورش و درگیریهای کوچکی نیز صورت می گرفت. یکی از مهمترین شورشها که بشدت از سوی چین سرکوب می شدند، شورش Kürşad در سال ٦۳۹ بود.

Kürşad که یک اصیل زاده گوک تورک بود، در گارد محافظین کاخ امپراطور تانگ انجام وظیفه می کرد. آتش زنده ساختن مجدد دولت ترک در روح او می سوخت. وی بطور مخفیانه با ۳۹ تن از دوستان خود همدست گردید. امپراطور برخی از شبها به تنهایی در شهر بگردش می پرداخت. Kürşad و دوستانش چنین تصور می کردند که با ربودن امپراطور به هدف خود دست خواهند یافت. فقط شبی که می خواستند طرح خود را اجرا نمایند، طوفانی به پا خواسته و امپراطور آن شب از کاخ خارج نشد. ولی Kürşad و دوستانش وارد عمل شده و اگر انصراف می ورزیدند، طرحشان برملا شده و به اشد مجازات محکوم می شدند. از اینرو چهل دوست بسوی کاخ حرکت کردند. اگر کاخ را اشغال می کردند، می توانستند حاکمیت شهر را در دست بگیرند. آنها در کاخ با صدها محافظ به نبرد پرداختند. فقط نمی توانستند با لشگری که در خارج کاخ مستقر بودند، مقابله نمایند. برای همین به طرف رودخانه Wei در خارج از شهر عقب نشینی کردند….. و هیچکدام نتوانستند از روخانه عبور بکنند.

در سال ۱۹٥۰ یعنی ۱۲۱۰ سال بعد از شورش Kürşad و دوستانش، اعمال فشار و اقدامات تحلیل گرانه اداره کنندگان چین، راهگشای ناخشنودی شدید و عصیان خلقهای تحت حاکمیت خود گردید.

در این دوره که آسیای میانه بین چین و اتحاد جماهیر شوروی پیشین تقسیم شده بود، برخی از طوایف تورک راه رهایی از اعمال فشارها را در کوچ یافتند. در مورد آنهایی که از چین کوچ نمودند، اطلاعات مستندی در دست نمی باشد. فقط می توان با خاطرات برخی از مهاجرین که بقلم گرفته اند، رودررو شد.

به عنوان مثال در خاطرات Hızır Bek Gayretullah به حکایت کوچ قافله ای به سال ۱۹٥۰ که از مناطق شمالی تورکستان شرقی آغاز گردیده و تا کوههای Tanrı ، صحرای تاکلاماکان، هیمالیا و هندوستان ادامه یافته، اشاره شده است.

در این خاطرات چنین آمده است:

کوههایی که فرازشان ملبس به برف بوده و دامنه هایشان را جنگل پوشانده است، آرام آرام پشت سرمان مانده و جای خود را به تپه ها و استپ ها دادند. به هنگام روبرو شدن با تپه های شن، ترس بر من مستولی شد. مادرم گفت این صحراست. یک لحظه محو تماشای صحرای بی حد و مرز شدم. صحرای تاکلامان همینجا بود. صحرای تاکلامان بمعنای مکان غیر قابل برگشت می باشد. آیا این صحرا نسبت به قافله آزادی، با شفقت تر از ارتش سرخ رفتار خواهد نمود؟ ما معتقد بودیم که بعنوان یک انسان، به اندازه نان، به آزادی، شرف، حق و عدالت نیاز داریم…. وبا این اعتقاد می خواستیم که تبت را در نوردیده و از هیمالیا عبور بکنیم.

Godfrey Lias در اثر خود بنام کوچ، حکایت کوچ یک قافله قزاق را که از منطقه سینجان چین حرکت کرده بود، چنین خلاصه کرده است:

آنها در آغاز کوچ هزاران نفر بودند. آنها با هزار مشقت از صحرای تاکلامان و کوههای بی آب عبور کردند. هیمالیا، سقف جهان را پشت سر گذاشته و به کشمیر رسیدند… و هنگامیکه به ترکیه رسیدند، ۲۳٤ نفر بیش نبودند.

چین امروزه، با رشد و توسعه چشمگیر خود توجه جهان را بخود جلب می کند. فقط نوری که از رشد اقتصادی مذکور ساتع می شود، نمی تواند موارد نقض حقوق بشر در نقاط مختلف این کشور را استتار نماید. امروزه شاید در آسیا، منطقه ای که بیش از دیگر مناطق اسراری پنهان می دارد، در داخل مرزهای چین قرار گرفته باشد. این اسرار به هیچ وجه مهیج نمی باشند. این اسرار از اعمال فشار و ظلم و بیدادهایی که حقوق بشر را هیچ شمرده و سعی می شود که با یک رژیم سیاسی بسته، پوشانده شوند، نشات می گیرد.

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دواز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سیز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهار دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت شانزدهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفده هم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هجده هم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نزده هم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بیستم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بیست و یکم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت بيست و هفتم

بخش اول 

با یک نگاه حتی سرسری به تصاویر بالا، در مییابیم که هزاره ها، به لحاظ اتنیکی، قيافه ظاهری و ساختار فیزيولوژيكی شبیه همه وابستگان به نژاد زرد، مخصوصا اوزبيگ ها، توركمن ها، مغول ها، قرغیز ها، تاتار ها، قزاق ها و ديگر احفاد تورك های شرقی میباشند . اکثر مورخین معتقد اند که هزاره ها اصالتا ترک تبار میباشند . آقای تقی خاوری در کتاب هزاره ها و خراسان بزرگ نوشته است که هزاره ها اصلا ترک تبار میباشند : ”از قراین و شواهد قومی هزاره ها پیداست که بخش مهمی از آنها از ترکان باستان به شمار میروند.”{2} در کتاب جامع التواریخ نیز هزاره ها را از تبار مغولی دانسته و قدمت آنان را بیشتر از 1500 سال قبل از میلاد نوشته اند: ” هزاره ها 1500 سال قبل از ميلاد مسيح، از اولاده اوغوزخان فاتح کبير مغل و فرزندان 24 گانه او می باشند که اقوام و قبایل:اوليغور، قانقلي، قبچاق، قارلق، قليچ، آغاجري و باغچري در جهانگشايي با او غوز خان سهم گرفتند که اين نام ها تا هنوز درميان جامعه  هزاره مروج است”{3} دانشمند شرق شناس شوروی آقای « اِ . و . برمودین » معتقد است که : ” نظریه اختلاط ترک مغول ها برای پیدایش ملیت هزاره درست بوده و ملیت هزاره منشاء مغولی و یا دقیق تر ترک مغولی دارد.”{4} آقای داکتر سید عسکر موسوی در کتاب«هزاره های افغانستان» مینویسد که : ”نياكان هزاره ها به ساكنان ترك آسيای مركزی و شرقی كه بيش از 2300 سال پيش از شمال و جنوب هندوكش به نواحی موسوم به هزاره جات كنونی مهاجرت كرده بودند، باز مي گردد.”{5} در دايره المعارف شوروي چنين مي خوانيم : “هزاره خلق ترك زباني كه بعد از حمله ي هون ها كه در قرن چهارم ميلادي صورت گرفت، به وجود آمد و در دشت هاي سواحل غربي درياي خزر به زندگي كوچيگري مشغول شدند. هم چنان”هزاره خلق باستاني كه در قرن هفتم تا دهم دولتي را تشكيل دادند كه وسعت آن از بخش هاي زيرين ولگا تا قفقاز و ساحل شمالي بحیره سياه را در بر ميگرفت.”{6} داکتر یاشار نیز وابستگی هزاره ها را با ترکان آذری تائید کرده و در کتابش چنین تذکر داده است :“ترکان هزاره، هم ریشه و هم ‏نژاد با ترکان آذر (اجداد بخشی از ترکان آذربایحان) هستند و امروزه نمایندگی آنان را جمهوریت خودگردان ترک چواشستان برعهده دارد… علمای تصوف را عقیده بر این است که ترکان هزاره از ترکان افتالیت هستند.”{7} 
امروز علم انتروپولوژی Anthropology ، اِتنولوژی Ethnologie ، جمجمه شناسی Craniology ،  کشفیات باستانی و… کمک زیادی به تثبیت تئوری ها و نظریه های تاریخی کرده است . که خوشبختانه تئوری ترک تبار بودن هزاره ها نیز شامل این قاعده گردیده و براساس‌ خصوصيات‌ رنگ‌ پوست‌، شكل‌ و رنگ‌ مو، شكل‌ و ساخت‌ جمجمه و بينى‌ و… ” سه سنخ‌ نژادی قفقازيوار، مغولوار و «سياهوار استراليايى‌ تغيير شكل‌ يافته‌» در ميان‌ اقوام‌ افغانستان‌ تشخيص‌ داده‌اند. مثلاً، اقوام‌ پشتون‌، تاجيك‌، بلوچ‌ و نورستانى‌ را از سنخ‌ قفقازيوار؛ اقوام‌ هزاره‌، ايماق‌، تركمن‌، ازبك‌ و قرقيز را از سنخ‌ مغولوار؛ و براهوييهای دراويدی زبان‌ را از سنخ‌ سياهواران‌ استراليايى‌ شمرده‌اند.”{8} هم اکنون طوایف عمده هزاره ها را در افغانستان، طوایف ترک تبار تشکیل میدهند که هزاران سال قبل در هزارستان میزیستند که به طور نمونه چند طایفه مشهور را ذیلا نام میبرم :
1 – قوم خلج : “خلج نام قبیله ترک و اسم ترکی آن (Qalaç ) قلچ است. این قبیله از قرن چهارم در جنوب افغانستان بین سیستان و هند ساکن بوده‌اند.”{9} “ابن خردادبه قوم خلج را در شمار قبایل ترک استپ‌های آسیای میانه آورده‌است. به گفته او منزلگاه‌های زمستانی آنها در آن سوی «سیر دریا» در ناحیه تلاس در مجاورت زمینهای قرلق واقع بوده‌است.”{10} الاصطخری که تقریبا درعین زمان مینویسد، میگوید که : “خلج ترکهای اند که مدتها قبل بسرزمینهای بین هند و سیستان آمده بودند؛ آنها پرورش دهندۀ گاو ودارای قوارۀ ترکی بشمول لباس و زبان اند. آنها بصورت عام منحیث ترکها در نظرگرفته شده و وسیعا درجنوب هندوکش زندگی میکردند.”{11} 
2 – قوم قرلق : یکی دیگر از طوایف بسیار مشهور هزاره ها طایفه قرلق میباشد و در تاریخ جهانگشای جوینی ذیل واژه قرلق آمده است که : “قرلق و قرلغان، قرلغ، قرلیغ همه اشکال مختلف یک کلمه هستند و آن قبیله ای بوده است از اتراک در شمال و شمال شرقی ماوراءالنهر معروف به حسن صورت و طول قامت و تناسب خلقت.”{12} هم اکنون هزاره های قارلوق ساکن شیخ علی میباشند که زبان مادری شان را از دست داده و به فارسی با گویش هزارگی سخن میگویند . اما هزاره های قندوز که آنان نیز از طایفه ی قارلوق میباشند تا هنوز توانسته اند زبان، لهجه، لباس و دیگر رسوم ترکی – هزارگی خود را حفظ کنند . “در شمال فيض آباد بدخشان هزاره های قرلق زندگی مینمایند که تاکنون زبان مادری شان را حفظ کرده اند . اوزبکها به اوزبکی و قرلوقها به تورکی حرف ميزنند.”{13} “شايد چنين پنداشته شود که هزاره ها در بعضی مناطق زبان مادری خودرا حفظ کرده باشند. برهان الدين فقط شش قريه را نام ميبرد، بزرگترين آن تاش ييلاق 130 خانه است، روشن است که نام تورکی دارد.”{14} 
3 -  قوم نایمان : در لغت نامه دهخدا نایمان را نام یکی از قبایل اتراک ذکر کرده است . روزگاری در صحرای “ساری اؤزیه” آسیای مرکزی اقوام مختلف زندگی می‌کردند که یکی از این اقوام قوم ترک نایمان بود . چنگیز آتیماتف نویسندۀ قیرقیزی در کتابی بنام “روزی به درازی قرن” مینویسد: ”در صحرای “ساری اوزیه” مابین دو قوم تورک “نایمان” و “ژوان ژوان” زد و خوردهای صورت میگرفت. ژوان ژوان اسرا و زندانیان تورک را شکنجه جسمی و روحی کرده و آنها را از قبیله خود بیگانه کرده و به خدمت میگرفتند. در زمان ظهور چنگیز خان کوچلک خان، سر کرده قبایل نایمان بود که بر اراضی اقوام قراختای تسلط داشت . بعدا که چنگیز خان قدرت بیشتر یافت، کوچلک خان نایمانی را از آنجا بیرون راند.” 
4 – قوم چِگِل :  چگلها ترك‌زبان (گردیزى، ص 279) و از قبایل خَلُّخ (حدودالعالم، ص 83) بودند كه در ساحل شمالى دریاچه ایسیك‌كول (گردیزى، ص 266) و دره رود ایلى (كاشغرى، ج 1، ص 85؛ بارتولد، ص 90ـ91) سكونت داشتند. “َقوم و ناحیه‌اى در آسیاى مركزى، بین شهر طراز (در قرقیزستان، نزدیك اولیا آتا) و كاشغر و شهرى كهن در نزدیكى طراز. ناحیه. سرزمینى كه چگلها در آن زندگى می‌كردند، به نام آنان، چگل، خوانده می‌شد. این ناحیه از مشرق و جنوب به سرزمین خلّخها، از مغرب به سرزمین تُخْسیها و از شمال به سرزمین خرخیزها (قرقیزها) محدود می‌شد و همان محصولاتى را داشت كه در سرزمین خلّخها تولید می‌شد.”{15} 
5 – قوم لاچین : کلمه ترکی و از نظر لغوی به معنای باز شکاری است . لاچین، نام قبیله ای ترک تبار بوده که در اطراف بلخ، بلخاب و سانچارک سکونت داشته اند . آقای احمد علی کهزاد در باره قوم لاچین گفته است : ” قوم لاچین که در گذشته های دور در مرکز افغانستان بوده همین مردم هزاره ی فعلی است.”{16} عده ای از دانشمندان ناصر خسرو بلخی را ترک می دانند : ” امیر خسرو دهلوی، شاعر پارسی گوی هند قبیله لاچین ترک بود که پدرش سیف الدین محمود درشهر کش ترکستان (بلخ و شمال فعلی) و رئیس قبیله خود بود.”{17} حاج کاظم یزدانی در کتاب پژوهشی در تاریخ هزاره در باره لاچین آورده است که : ” در ولسوالی سرخ و پارسا در دره ترکمن و سرقافزار منطقه ای است به نام دره ی لاچین و مناطقی به نام های ده لاچین، غار لاچین و قاده ی لاچین معروف است.”{18}
6 – قوم آغاجری/باغچری : نام آغاجری ترکیبی از دو واژه ترکی “آغاج”و” یئرلی” میباشد . معنی آغاجری در دانشنامه دهخدا چنین توضیح داده شده : ” «آغاج» به معنی چوب. درخت و «یئرلی» همان کلمه ایل در زبان ترکی است.” آغاجری یکی از طوایف ترک زبان میباشد که محمدیوسف واله‌اصفهانی – در این باره نوشته است : “آغاجریها همراه طوایف دیگر حاجی لو و دوخارها و بایراملوها و اینانلوها از قبایل متحد ایل ترک قره قویونلو بودند.”{19}تيره باغچری در قديم ايلى بزرگی از ترکان را تشکیل میدادند و داراى شاخه‌هاى طايفه‌اي: قره‌جري، تيلکوهي، جغتائي، جامه‌بزرگي، ويسي، شهروئي، شيرالي، بيگدلي، بيجني، بوالي، باولي، بالياوي، گشتيل، خليفه‌اي، عبداللهي، قراماسوقى (سوقي)، چنگلوائى بودند.
و…
ادامه دارد

پی نوشت ها : 
1 – داکتر بریرتون . جغرافیای افغانستان – صص 280 – 281
2 – تقی خاوری . مردم هزاره و خراسان بزرگ –ص 49
3 - کتاب جامع التواريخ ص 109 
4 – مودین ماسوندر- تاریخ افغانستان – ج 1-2 ص 289 مسکو – 1964
5 – داکتر عسکر موسوی- کتاب«هزاره های افغانستان» ص 73
6 – مفهوم شناسی لغوی هزاره - http://goodini.blogfa.com/8910.aspx
7 – دکتر یاشار کالافت – “  ترکان ایران: بُعد جغرافیای فرهنگی” – فصل هفتم  ترکان اسماعیلی هزاره
8 – دوپری، ٦۵ -۵٧ ؛ نيز ايرانيكا، .(I/ ۴٩۵-۴٩٦
9 – دکتر محمدمعین در حاشیه برهان قاطع
10 – المسالک‌ و الممالک، ترجمه دکتر حسن‌ قره‌ چانلو، نشر چاپخانه مهارت، چاپ اول، ۱۳۷۰
11 – مسالک الممالک اصطخری ص 245
12 – ر .ک :خاتمی،احمد ،شرح مشکلات تاریخ جهان گشای جوینی بر اساس نسخه علامه محمد قزوینی،موسسه فرهنگی و انتشاراتی پایا،چاپ اول 1373،ص284 .
13 – برهان الدين – رهنمای قته غن و بدخشان - ص 200
14 – گوناريارينگ – تورکهای افغانستان تلاش مقدماتی در جهت دسته بندی اقوام تورک افغانستان ترجمۀ جلاير عظيمی 1370
15 – حدودالعالم، ص 83؛ براى محصولات خلّخ رجوع کنید به همان، ص 81
16 - احمد علي كهزاد – افغانستان در شاهنامه، چاپ کابل، 1355،
17 - زندگینامه امیرخسرو . http://nahal21.persianblog.ir /
18 - پژوهشی در تاریخ هزاره ها، ج 1، ص 183، حاج کاظم یزدانی 
19 - واله‌اصفهانی – محمدیوسف، کتاب تاریخ تیموریان و ترکمانان صفحه 203.

در ایالات متحده آمریکا، یک طرح تاریخی در مورد همکاری بومیان آمریکا و تورکیه مورد بحث می باشد.

این طرح که امکان تجارت قبایل محلی آمریکا با شرکتهای تورکیه را بدون کسب اجازه از حکومت فدرال پیش بینی می نماید، به مجلس نمایندگان آمریکا ارائه گردید.

این طرح که از سوی تام کوله عضو گروه دوستی ترکیه و رئیس همردیف گروه دوستی بومیان آمریکا به مجلس ارائه گردید، عنوان “طرح قانونی تجارت و سرمایه گذای بومیان آمریکا در سال ۲۰۱۱” نام دارد.

کوله در عین حال تنها نماینده بومیان در کنگره این کشور می باشد که هدف حل مشکلات موجود بین بومیان آمریکا با حکومت این کشور را دنبال می کند.

بنابراین انتظار می رود که این طرح در مجلس کنگره به تصویب برسد.

این طرح از سویی باعث رشد اقتصادی بومیان آمریکا خواهد شد و از سوی دیگر نیز موقعیت بی نظیری را برای ترکیه فراهم خواهد ساخت.

با تصویب این طرح، تورکیه تنها کشوری خواهد بود که بومیان امریکا بدون کسب اجازه از حکومت فدارل خواهند توانست اقدام به مبادلات تجاری نمایند.

این طرح همچنین زمینه رشد شرکتهای تجاری تورکیه و زمینه های استخدامی زیادی را فراهم خواهد ساخت.