شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سی ام

ادبیات و لهجه های معاصر زبان تورکی

یوسف بالا ساگون که قریب هزار سال قبل از این در خاکهای امروزی قرقیزستان می زیست میگفت: «در خواب غفلت فرو رفتن انسانی عالم، به از عبادت انسانی جاهل است».

محمود کاشغری نیز به نیرو و قدرت علم طبیعی اشاره کرده و گفته است که «علوم طبیعی پایه و مسند قدرت و توانائی انسان است».

ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ترک که در کاخ سلطان محمد غزنوی زیسته و به سال ۱۰۵۱ بدرود حیات گفت نیز در آثارش از آیات قرآن در کنار مشهودات علم مثبت فیلسوفان یونان بحث کرده است.

بیرونی میگفت: برای پیشرفت علم، اندیشه آزاد لازم است. او می گفت «علم با اندیشه آزاد شروع میشود. عالم مشاهده گر باید صاحب اندیشه آزاد باشد. بشنود و ببیند و این عمل را باید در چهارچوب علم مثبت انجام بدهد.»

به عقیده بیرونی، انسانها، اندیشه و اعتقادات گوناگونی دارند که علم و تمدن از آن زائیده میشود.

امروزه دستیابی به نور علم و دانش، به صورت رقابتی بین کشورها درآمده است. این رقابت در سطح جهان یک تحرک دانشجوئی بوجود آورده و بخصوص از دهه ۱۹۸۰ بدین طرف فعالیتهای آموزشی، بصورت یک بخش اقتصادی پر درآمد برای کشورها درآمده است. بر چیده شدن دیوارهای ایدئولوژیکی و توسعه امکانات ترابری و اطلاعاتی باعث شده است، انسانها به کشورهائی روی بیاورند که شرایط تحصیلی بهتر و ممتازتری دارند.

علم و تکنولوژی بعنوان مهم ترین عامل پیشرفت کشورها و رفع فاصله بین تمدن ملت ها دانسته شده و بهمین خاطر طلب انسانها به مراکز آموزش عالی برای کامل سازی علم و دانش خود هر روز افزایش می یابد. این امر نیز موجب می گردد که آموزش بصورت یک بخش پردرآمد اقتصادی برای کشورها درآید. دیگر همه کشورهای جهان می دانند که برای پیشرفت و ترقی، تجهیزشان به علم و دانش شرط و ضروری میباشد.

ترکیه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، امکان انجام همکاری های وسیع در عرصه های مختلف منجمله عرصه آموزشی با همنژادان ترک خود در جغرافیای اروپا – آسیا را بدست آورد. امروزه آموزش عنصر و عامل تحرک بسیار مهمی در روابط ترکیه با جمهوری های ترک آسیای مرکزی و قفقاز بشمار میرود. در جغرافیای اروپا – آسیا که از سیستم اداره کرد توتالیتر شوروی پیشین به نظام سیاسی لیبرال و دموکراتیک انتقال یافته است، در روند انتقالی نیاز فراوانی به پرورش پرسنل کاردان و عالم و دانا پدید آمد. در این روند که به رغم گذشت ۲۰ سال هنوز هم ادامه دارد، ترکیه بعنوان مرجعی برای پرورش جوانان ممالک اروپا – آسیا بر گزیده شد. در این چهارچوب با پروژه ای تحت عنوان «طرح بزرگ دانشجوئی» جوانان بسیاری از جمهوری های ترک آسیای میانه و قفقاز جهت تحصیل به ترکیه آمدند.

در این میان برای برآورد نیازهای آموزشی هم در خود این جمهوری ها و هم در ترکیه، موسسات آموزش خصوصی و دولتی بسیاری تاسیس یافت. یکی از این نهادهای آموزشی، بخش ادبیات و لهجه های معاصر زبان ترکی در دانشگاه غازی انکاراست که در برنامه امروز به آن خواهیم پرداخت.

کرسی ادبیات و لهجه های معاصر زبان ترکی دانشگاه غازی انکارا از سال ۱۹۹۳ بدین طرف به حیات آموزشی خود در دانشکده علوم پایه این دانشگاه ادامه میدهد.

این کرسی همانطور که از نامش پیداست، در زمینه تاریخ، ادبیات و کلیه لهجه های زبان ترکی که امروزه در جهان در منطقه ای به وسعت ۱۰ میلیون متر مربع از جغرافیای بالکان گرفته تا اقیانوس کبیر، دریای منجمد شمالی و کوههای تبت بدانها تکلم میشود آموزش می دهد.

حدود ۷۵ درصد از سرزمین های جهان ترک در داخل مرزهای جامعه دول مشترک المنافع، ۱۵ درصد در جمهوری خلق چین، ۸ درصد در جمهوری ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی و مابقی نیز در کشورهائی چون یونان، بلغارستان، عراق، ایران، سوریه و افغانستان قرار دارد. در بنیه جامعه دول مشترک المنافع در کنار آذربایجان، ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان و قزاقستان، ترکهای چوواش، کاباردا بالکاریا، تووا، ساها، آلتای، حاکاس و کاراچای نیز در بنیه بر خی دول دیگر بصورت مناطق و جمهوری های خود مختار به زندگی می پردازند.

بخش اعظم ترکهای جمهوری خلق چین در منطقه خود مختار اویغور سینجان و بخشی دیگر نیز در مناطق خود گردان دیگری چون کازاک و اکسایی به سر میبرند. آنان یا اقلیت بشمار میروند و یا اینکه با آنها بسان شهروندان درجه دوم رفتار میشود.

جمهوری ترکیه که امروزه الگو و مدلی برای جوامع و جمهوری های ترک در جهان است، در گذشته فاقد یک نهاد علمی که بتواند مطالعات وسیعی در خصوص تاریخ، نژاد و شعور فرهنگی مشترک این جهان بپردازد نبود. کمبود در این خصوص در واقع کمبودی در حیات علمی جهان ترک بشمار میرفت. در ترکیه مسئله عدم وجود اطلاعات کافی در مورد هویت، زبان، ادبیات، جغرافیا، تاریخ، وضعیت اقتصادی و بطور خلاصه وضع اجتماعی – فرهنگی دیگر ترکهای جهان وجود داشت. بعد از سقوط رژیم کمونیستی شوروی و تشکیل جامعه دول مشترک المنافع، رفت و آمدها افزایش یافت. چون اطلاعات کافی در خصوص تیره های ترک وجود نداشت، وقتی یک قرقیز و یا قزاق به ترکیه می آمد، در نظر اول چینی بنظر می رسید و یا وقتی با یک ترکمن بر خورد میگردید، شباهت زبانش به ترکی ترکیه تعجب ایجاد میکرد. دولت وقت ترکیه در سال برای ۱۹۹۲رفع این مشکل به دانشگاه غازی انکارا مراجعه کرد و خواستار تشکیل کرسی ادبیات و لهجه های معاصر زبان ترکی شد. این تقاضا از سوی موسسه آموزش عالی ترکیه قبول شده و در همان سال ابتدا دانشکده زبان، تاریخ و جغرافیای دانشگاه آنکارا به تاسیس این کرسی پرداخت. یکسال بعد در سال ۱۹۹۳ ، در دانشکده علوم پایه دانشگاه غازی انکارا نیز همین کرسی دایر شد. اولین دانشجویان این دپارتمان در سال ۱۹۹۷ فارغ التحصیل شدند. در پی ان نیز مقطع فوق لیسانس آغاز گردید.

امروزه بخش ادبیات و لهجه های معاصر دانشکده زبان، تاریخ و جغرافیای دانشگاه انکار و دانشکده علوم پایه دانشگاه غازی انکارا از کشورهایی چون چین، ژاپن، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، مغولستان، و جوامع ترکی جون اویغور دانشجو داشته و این دانش پژوهان در مقاطع تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکترا آموزش می بینند. آموزش در هر دو کرسی، به ۸ لهجه مختلف زبان ترکی انجام می گیرد. بجز درس های انشاء و گرامر، مابقی دروس از سوی استادانی که در ترکیه آموزش دیده اند تدریس می گردد.

خواه دانشگاه انکارا و خواه دانشگاه غازی در پرورش زبان شناسان استاد و ماهر ترک نقش مهمی ایفا میکنند. این کارشناسان عموما در دانشگاه بین المللی خواجه احمد یسوی در قزاقستان، دانشگاه بین المللی ماناس در قرقیزستان، اداره کل همکاری و توسعه ترک و وزارتخانه های فرهنگ جوامع و دول ترک زبان به کار اشتغال می ورزند.

قسمت اول | قسمت دوم | قسمت سوم | قسمت چهارم | قسمت پنجم | قسمت ششم |

 قسمت هفتم | قسمت هشتم | قسمت نهم | قسمت دهم | قسمت یاز دهم |

 قسمت دواز دهم | قسمت سیز دهم | قسمت چهار دهم | قسمت پانزدهم |

 قسمت شانزدهم | قسمت هفده هم | قسمت هجده هم | قسمت نزده هم |

 قسمت بیستم | قسمت بیست و یکم | قسمت بيست و دوم | قسمت بيست و سوم |

 قسمت بيست و چهارم | قسمت بيست و پنجم | قسمت بيست و ششم |

 قسمت بيست و هفتم | قسمت بيست و هشتم  | قسمت بيست و نهم