شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

روند تشکل طوایف تورک

دده قورقود پدر مشترک تمامی طوایف تورک، پیر و مرشد شعرای مردمی وبزرگ ‏بزرگان می گوید، ‏ ‏ای چهل برادرم بنزدم آئید ‏سرم فدای شما باد

‏در برنامه هفته گذشته سخنان نغز رهبر کبیر آتاتورک را به سمع شما رساندیم. این سخنان ‏که سالها پیش ایراد شده است، از نظر هدفی که پیش رویمان گذاشته و مسئولیتی عظیم را بر گردنمان ‏می نهد، بسیار حائز اهمیت است. از اینرو در آغاز برنامه امروز تکرار این بیانات را ضروری می ‏دانیم. آتاتورک رهبر کبیر در سال ۱۹۲۳ برای اینکه بندهای ارتباطی بین تورکهای آناطولی وتورکهای ‏آسیای میانه را مستحکم تر سازد، چنین اعلام داشته بود:‏ ‏‏

امروز اتحاد جماهیر شوروی دوست و متفقمان است. ما به این دوستی احتیاج داریم. اما ‏کسی نمی داند که فردا چه اتفاقی روی خواهد داد. اتحاد جماهیر شوروی نیز می تواند روزی همانند ‏امپراطوری عثمانی و امپراطوری اتریش- مجارستان از هم پاشیده و تکه تکه شده و مللی را که امروز ‏در دست دارد، از کف بدهد. آنموقع است که تورکیه باید مسیر خود را مشخص سازد. ما برادرانی هم ‏کیش، همزبان و همنژاد داریم که زیر سلطه این دوستمان زندگی می کنند. ما باید خود را برای حمایت ‏از آن برادرانمان مهیا سازیم. خواهید پرسید ملتها چگونه خود را برای این موضوع آماده می سازند. ما ‏باید پلهای معنوی را پاس بداریم ….. زبانمان یک پل ….. دینمان یک پل ….. و تاریخمان یک پل ‏ارتباطی ست …. ما باید به ریشه مان بازگشته و در وقایعی که تاریخ آنها را از هم تفکیک کرده است، ‏متحد شویم.‏

‏هدف اصلی این سری برنامه توضیح و تشریح ارزشهای فرهنگی و تاریخی جهان ‏مشترک تورک در راستای ایده آلهای آتاتورک می باشد.

همکاری در عرصه های مختلف که پایۀ آن ‏برارزشهای مشترک بنا گذاشته شده است یکی از موضوعات سری برنامه شاخه های چنار کهنسال را ‏تشکیل می دهد.‏ ‏ما در این برنامه سعی خواهیم نمود تا شما را با طوایف مختلف تورک که در جغرافیای ‏وسیعی از شرق آسیای میانه و دشتهای سیبری تا ممالک بالکان و اروپای شرقی زندگی می کنند، آشنا ‏سازیم.‏ ‏همانگونه که اطلاع دارید امروزه بسیاری از جوامع در جستجوی هویت خود بوده و در ‏این راستا نیز جرو بحث های زیادی پیرامون نام تورک و هویت تورک جریان دارد. بهمین علت بیجا ‏نخواهد بود که پیرامون چگونگی مطرح شدن نام تورک و عناصری که در تشکیل هویت تورک حائز ‏اهمیت هستند، توضیح دهیم. چونکه در نامگذاری جوامع برادری که در واپسین سالهای قرن ۲۱ ام به ‏استقلال دست یافته اند، تصورات متفاوتی می تواند تجسم یابد.‏ ‏قدمت دیرینه اقوام تورک موجب شده است تا محققان در منابع تاریخی پیرامون نام تورک ‏دست به مطالعاتی بزنند.

براساس این مطلاعات منظور از کلمات تارگیتا در کتاب هرودوت، توگ ‏هارما در تورات و تورکو در کتیبه های مکشوفه خاور نزدیک تورکها می باشند. در متون دینی نیز نام ‏پسر یافس یکی از فرزندان حضرت نوح نیز تُورک قید شده است.‏ ‏با کلمه تورک برای اولین بار با تلفظ امروزی آن برروی کتیبه های اورهون که در خلال ‏قرن ششم و هفتم بعد از میلاد در عصر گوک تورکها حک گردیده است، روبرو می شویم. اما نباید ‏فراموش کرد که این بمعنای آغاز تاریخ ظهور تورکها درتاریخ نبوده و تحقیقات انسان شناسی و ‏باستانشناسی، موید زندگی قومی با تیپ تورکهای اوغوز در کوههای آلتای در هزاره سوم قبل از میلاد ‏می باشد.

مرحوم پروفسور بهاالدین اُ گل در اثر معروف خود بنام » تاریخ فرهنگ تورک قبل از اسلام « ‏می نویسد:‏

‏صدای دوم ‏ بازهم نافذترین و کاملترین فرهنگ این عصر، فرهنگ آلتای بوده و مردم آلتای، ‏طواایف کرانه های رودخانه اورهون، دشتهای مغول و رودخانه ئیرتیش را تحت تاثیر قرار داده و با ‏گذشت زمان پایه و اساس آسیای میانه را بوجود آوردند.

ما از مطالعات و تحقیقات انسان شناسی می ‏توانیم به حفظ اصالت نژادی اقوام کوههای آلتای در هزاره دوم قبل از میلاد نیز پی ببریم.‏

‏اقوام مختلف مغول بر جنوب سیبری حاکم بودند، ولی به یکباره در اوایل هزاره دوم قبل ‏از میلاد شاهد رانده شدن اقوام مغول، حاکمیت و اسکان قوم دیگری بجای آنها می شویم. محتملا این ‏جریان حاکمیت توسط اقوام آلتای صورت گرفته و مشاهده می شود که در این اعصار آلتای و جنوب ‏سیبری بعنوان دو مرکز مهم فرهنگی محسوب می شده است. مردم آلتای این دو فرهنگ را تمثیل می ‏کردند. تاثیرات فرهنگی که از این دو مرکز ترویج یافت، بالاخره شرق و غرب سیبری، مغولستان و ‏حتی سلسله جبال اورال در غرب را نیز تحت نفوذ گرفت….. و اما اقوام سفید پوست آلتای که از نظر ‏فرهنگی برهمسایگانشان برتری داشتند، چه کشانی بودند؟ …. ما با اعتماد نفس، این سوال را اینگونه ‏پاسخ می دهیم….. آنها اجداد تورکها بودند.‏

‏در اواسط هزاره اول قبل از میلاد یعنی ۲۵۰۰ سال پیش از این، قبیله هایی که دولت ‏بزرگ هون را پایه گذاری نمودند، کم کم خود را نشان می دادند. ‏ ‏این اطلاعات از منابع چینی و کاوشهای باستانشناسی کشف و اثبات گردیده و دوره ایی ‏که از هزاره سوم تا سال ۶۰۰ قبل از میلاد ادامه یافت، بعنوان آغاز تاریخ تورکها شناخته می شود.

‏هنری نیز که در منبع روسی و چینی با اصطلاح سبک حیوانی شناخته شد، در راس این دوران به ‏پختگی کامل رسیده است.‏ ‏اگر هزاره سوم قبل از میلاد را بعنوان نقطه آغاز تاریخ تورک آسیای میانه محسوب کنیم، ‏متوجه تاریخی اصیل و عمیق خواهیم شد که مدت ۴۵۰۰ سال قدمت دارد. ولی در اینجا باید ذکر نمود، ‏جرو بحث پیرامون تاریخ دقیق ظهورتورکها هنوز ادامه داشته و در کنه این مباحثات نیز پراکندگی ‏تورکها در منطقه وسیع موسوم به اروپا- آسیا نهفته است.‏

‏دوستان، در اینجا باید به موضوعات بعضی از این جرو بحث ها اشاره نمائیم. به ‏خلقهایی که ۲۴۰۰ الی ۲۶۰۰ سال پیش در شرق رودخانه سیحون و حوالی دریاچه ئسسک زندگی می ‏کردند، در منابع یونانی قدیم، نام ساکا یاهوت ئیسکیت گفته شده است.‏ ‏گرچه در مورد ملیت ساکاها نظریات بیشماری ارائه شده است، ولی این نظریات ‏موضوع جرو بحث های زیادی شده است. ارتباط فرهنگ آناو که تاریخ آن به ۶۰۰۰ سال پیش رسیده ‏و مختص حوالی عشق آباد پایتخت تورکمنستان امروزی می باشد، با اجداد تورکها یعنی پروتو تورکها ‏ذهن تاریخ شناسان را مشغول می سازد. موضوع مشابه دیگر به تمدن سومر ارتباط دارد. همانگونه که ‏می دانید سومریان بعنوان اولین قومی که خط را ایجاد نمودند، شناخته می شوند. از اینرو می گویند ‏تاریخ با سومرها آغاز می شود.

وقتی که بخواهیم با فرهنگ خلق هایی که ۵ الی ۶ هزار سال پیش می ‏زیستند، ارتباط برقرار کنیم در کنار مطالعه عناصر فرهنگی مادی نباید زبان مورد استفاده در آثار ‏مکتوب را از نظر دور نگاه داریم.‏ ‏کرامر سومر شناس بنام پیرامون این موضوع ادعا می کند که زبان سومری به زبان ‏تورکی بسیار شباهت دارد. سومرها که تمدن خود را در بین النهرین یعنی مابین رودخانه های دجله و ‏فرات تاسیس نمودند، زبانی نزدیک به تورکی با پسوندها و پیشوندهای متعدد بکار می بردند. محققان در ‏اثبات تشابه این دو زبان بیکدیگر، بیش از ۴۰۰ کلمه مشابه را در آندو پیدا نموده اند. علی الخصوص ‏بسیاری از محققانی که طرفدار تشابه این دو زبان می باشند، براین باورند که سومرها اجداد تورکها ‏هستند.‏

‏جرو بحث ها پیرامون زبان سومری موضوع موطن اصلی اقوام اجدادی تورکها را ‏مطرح ساخته و نمت زبانشناس مجارستانی معتقد است که تئوری برخاستن تورکها از شرق و یا مرکز ‏آسیا مطرود بوده و یا اقناع کننده نیست.‏ ‏به اعتقاد اسماعیل میزی اولو تاریخ شناس، انسانشناس و باستانشناس بنام جمهوری خود ‏مختار کابارد بالکار، طوایف پروتو تورک در آستانه هزاره سوم قبل از میلاد از حوالی ئیتیل و جایئک ‏حرکت نموده و در شمال به ناحیه فین- اوگور در شرق آسیای میانه به کوههای آلتای، در اروپای ‏غربی به تریپولی و در جنوب با گذشتن از قفقاز و آسیای کوچک در بین النهرین جای گرفتند. از این ‏موضوع می توان به ترکیب و آمیختگی فرهنگ و زبان های هند- اروپا، سامی، سانسکریت، قفقازی و ‏فین- اوگور پی برد.‏

‏‏اولین سرزمین اقوام تورکها خواه کوههای آلتای باشد، خواه مابین رودخانه های ئیلیت و ‏جایئک فرقی نمی کند، چگونه ما می دانیم که اقوام مذکور از نام تورک استفاده نمی کردند، در مقابل ‏آگاهی داریم که آنها اجداد تورکهای امروزی بودند.‏ ‏سرآغاز استفاده از نام تورک به دوران گوک تورکها یعنی قریب ۱۵۰۰ سال قبل می رسد. ‏براساس منابع تاریخی چینی، طوایف تورک کوههای آلتای که دولت گوک تورک را پایه گذاری کردند، ‏اقوامی آهنگر بودند. چینی ها کوههای آلتای را به کلاهخود تشبیه می نمودند. چینی ها در حالیکه ‏کلاهخود را با کلمه تورک می نامیدند، به قومی که در کوههای آلتای می زیستند نیز تورک می گفتند.

‏محققان و تاریخ شناسان به کلمه تورک معانی مختلفی داده اند. منابع چینی کلمه تورک را به معنی ‏کلاهخود و منابع عربی و اسلامی آنرا به معنای ترک شده تعبیر کرده اند. منابع ادبیات ایران کلمه ‏تورک را به معنای زیبا بکار برده اند که در هر حال شاید نقش عرق و نژاد سفید تورک در آن حائز ‏اهمیت می باشد. در حالیکه وامبری تاریخشناس معروف در مطالعه ایی علمی، کلمه تورک را از ریشه ‏واژه تورَمک یعنی زاد و ولد می داند، ضیاء گوک آلپ جامعه شناس بنام کشورمان آنرا از ریشه کلمه ‏تره لی یعنی با عرف و عادت و صاحب قانون تعریف نموده است.

‏امروزه کلمه تورک به معنای قدرت و نیرو معنی می شود. ‏ ‏‏کلمه تورک را اولین بار گوک تورکها بعنوان یک تشکل سیاسی بکار بردند. جایگزینی ‏کلمه تورک در نام این دولت که بسیاری از طوایف تورک را در بنیه خود جای داده بود، مشخص می ‏سازد که این نام به یک گروه قومی تعلق نداشته و بسیاری از طوایف تورک را نیز تمثیل می نموده ‏است.‏

‏‏پروفسور دکتر آیدین تانری در کتاب » سنت تشکل دولت در نزد تورکها « می نویسد:‏

‏نام تورک در عصر گوک تورکها تنها نام یک قوم از تورکها نبوده و بعنوان اصطلاحی ‏پیرامون دولت تورک بکار برده می شده است. امپراطور چین در نامه ایی که بسال ۵۸۵ برای ئیشبارا ‏خاقان بزرگ گوک تورک ارسال نمود، وی رابعنوان خاقان بزرگ تورک مورد خطاب قرار داد. اگر این ‏سند را از نظر دستور زبان چینی مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم، متوجه خواهیم شد که کلمه تورک نه ‏به یک قوم بلکه به دولت تورک اطلاق می شده است.‏

‏محمود قشقارلی در اثر بزرگ خود بنام دیوان سنت تورک، تورکها را مشتمل بر ۲۱ طایفه ‏می داند. این ۲۱ طایفه شاخه های گوناگون نژاد تورک و یا بعبارتی شاخه های چنار کهنسال را تشکیل ‏می دهند. این خانواده بزرگ امروزه در پوشش هفت دولت بزرگ تورک و جوامع مختلف، از اعماق ‏تاریخ، بسوی قرن ۲۱ ام پیش می رود. اعضای این خانواده علیرغم اینکه از اسامی مختلفی ‏برخوردارند، ولی هویت، فرهنگ و سنت دولتی خود را از ۳ هزار سال قبل از میلاد بدین طرف با ‏تاریخی مشترک از آدریاتیک گرفته تا سد چین ادامه می دهند.‏ ‏دولتهای هون، گوک تورک، سلجوقیان، تیموریان و عثمانیان که موجب بسط و توسعه ‏طوایف مختلف تورک در تمامی آسیا و اروپا شدند، مایه افتخار و غرور هر تورکی در نگاه به گذشته می ‏باشد.

در حالیکه امروزه اعضای خانواده تورک آینده ای بس درخشان در پیش رو دارند، تجربیات تاریخ ‏گذشته را از نظر گذرانده و به پند و اندرزهای بیلگه خاقان و دده قورقود گوش می دهند. آنها خم شده و ‏به گوش همدیگر نصایح بیلگه خاقان و دده قورقود، در مورد اتحاد، برادری و ایثار را تکرار می کنند.‏‏

ای چهل برادرم به نزدم بیائید ‏سرم فدای شما باد

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت اول

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سوم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهارم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پنجم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت ششم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هفتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت هشتم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت نهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت یاز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت دواز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت سیز دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت چهار دهم

شاخه های چنار کهنسال تورک – قسمت پانزدهم