تورکی هنر است!

شما شاید گاهی شنیده باشید که می گویند «زبان تورکی هنر است!»

حالا اینکه هنر بودن آن در چیست؟ خواستم کمی در این مورد توضیح بدهم: در آموختن هر زبان دیگری دست یافتن به دو اصل اساسی یعنی ذخیره واژه ها و دستور زبان شرط اصلی دانسته می شود، اما در آموختن زبان تورکی علاوه بر این دو اصل، دست یافتن به هنر زبان نیز یک شرط اصلی دانسته می شود. در ساختار زبان فارسی پیشوندها بیشتر از پسوندها الفاظ الحاقی را تشکیل می دهند،

مثال هایی از پیشوندهای فارسی که در تورکی پسوند هستند:

پیشوندها     پسوندها

می فهمم:  بیل یورُم biliyorum

نمی فهمم: بیل میورُم bilmiyorum

اگر بیایم:       گل سم gelsem

اگر نیایم:       گل مزسم gelmezsem

باتربیه:    تربیه لی terbiyeli

بی تربیه:  تربیه سیز terbiyesiz

بیاید!:         گل سین! gelsin!

نیاید!:         گل مَسین! gelmesin!

و عجیب اینکه بسیاری از کلمات مستقلی هم در زبان فارسی وجود دارد که در زبان تورکی نه به شکل مستقل، بلکه به شکل پسوند به کلمات دیگر پیوست می شوند. مانند:

کلمات مستقل      پسوندها

خواهد رفت:      گیدَجکتیر gidecektir

نخواهد رفت:     گیتمَیجکتیر gitmeyecektir

باید برود:         گیتمَلی دیر gitmelidir

نباید برود:        گیتمَمَلی دیر gitmemelidir

می تواند برود:       گیدَبیلیر gidebilir

نمی تواند برود:      گیدَبیلمز gidebilmez

می تواند که نرود:  گیتمَیَبیلیر gitmeyebilir

هنر زبان تورکی در چیست؟

همین پسوندها هستند که باید هنرمندانه به ریشه کلمات پیوند داده شوند!

حال آنکه در زبان تورکی بیشتر از نود و پنج درصد الفاظ الحاقی را پسوندها و کمتر از پنج درصد آنرا پیشوندها تشکیل می دهند. یعنی در زبان فارسی پیشوندها حرف اول را می زنند، اما در زبان تورکی پسوندها حرف اول را می زنند.

در زبان فارسی پسوند به دنبال هر کلمه ای که بیاید در شکل و تلفظ آن هیچ

تغییری نمی آید، حال آنکه در زبان تورکی بسیاری از پسوندها بر اساس حروف ریشه کلمه، به چهار یا هشت شکل مختلف تغییر شکل می کنند. مثلاً کلمه »است» که در زبان فارسی یک کلمه مستقل است، در زبان تورکی به صورت پسوند به هشت شکل مختلف تغییر شکل می کند، قرار ذیل:

این شیشه است:   بو جام دِر bu cam dır

این سنگ است:    بو تاش تِر bu taş tır

این چوب است:    بو اودُن دُر bu odun dur

این پنبه است:     بو پامُک تُر bu pamuk tur

این آهن است:     بو دمیر دِیر bu demir dir

این فولاد است:    بو چَلیک تِیر bu çelik tir

این ذغال است:    بو کومور دُور bu cömür dür

این شیر است:     بو سُوت تُور bu süt tür

و کلمه »هستید« به صورت پسوند به چهار شکل  ذیل تغییر شکل می کند:

شما محترم هستید:    سیز سایگِلِه سِنِز siz saygılı sınız

شما مسافر هستید:    سیز یولجُه سُنُز siz yolcu sunuz

شما شاگرد هستید:    سیز اورَنجی سِینِیز siz öğrenci siniz

شما راننده هستید:     سیز سوروجو سُونوز siz sürücü sünüz

چنین پسوندهای در زبان تورکی فراوان وجود دارند که بر اساس ریشه کلمه به چهار یا هشت شکل مختلف تغییر شکل می کنند و از اینکه در زبان تورکی پسوند خیلی زیاد مورد استفاده قرار می گیرد، در بسیاری از موارد چندین پسوند پی هم می آیند تا معنی کلام را تشکیل بدهند و تمام این پسوندها باید بر اساس تلفظ ریشه کلمه تلفظ شوند. بسیاری از عبارت های که در زبان فارسی از یک فعل و چند کلمه مستقل ساخته می شوند، در زبان تورکی فقط از یک فعل و چند پسوند ساخته می شوند. مثلاً:

افعال پسوندها

اگر نمی توانید که کار کنید:    (اَیَر) چالشابیلمزسَنیز (eğer) çalişabilmezseniz

می توانید بایستید:                       دُرابیلیرسینیز durabilirsiniz

چیزهایی را که می بینید:               گورَجَکلَرینیزی göreceklerinizi

ازبر کنید:                                ازبرلَینیز ezberleyiniz

از کارهایی که کرده اید:               یاپتِکلارِنِزدان yaptıklarınızdan

پشیمان خواهید شد:                پیشمان اولاجاکسِنِز pişman olacaksınız

همان طوری که فرمودید:          سویلَدیعینیز گیبی söylediğiniz gibi

انجام خواهد شد:                       یاپِلاجاکتِر yapılacaktır

این بود معلوماتی در مورد زبان ترکی. امید است که بد تان نیامده باشد. بعضی ها می گویند که زبان ترکی سخت است. به نظر من ترکی از فارسی و بسیاری زبان های دیگر هم آسانتر، هم قشنگتر و هم کامل تر است. من خودم جداً یا رسماً دنبال مطالعه زبان ترکی نبوده ام، اما همین که در محیط آن بوده ام، یک چیزهایی دستگیرم شده است.

حمید نیلوفر/فردا